Статьи - ЦРО ДУМКЦРО ДУМК

Четверг

15

апреля

4
Рамазан
1442 | 2021
Утр.4:24
Вос.5:48
Обед.12:48
Пол.16:29
Веч.19:38
Ноч.21:02
Времена намазов
Календарь 2021г

Намаз

Статьи - ЦРО ДУМК

Коккозь джамиси

Опубликовано:

Ислям дини Къырымгъа кельгенден берли ярымадамызнынъ фаркълы кошелеринде джамилер къурула. Меракълысы шу ки, джамилер тек мусульманлар я да тек Къырымда яшагъан сакинлер дегиль де, башкъа дин менсюплери тарафындан да къурула эди. Бойле джамилерден бири – Багъчасарай районынынъ Коккозь коюнде ерлеше. Князь Феликс Феликсович Юсупов Коккозь эалиси ичюн джамини эдие оларакъ къурды. Князь тамырлары ногъайлардан келип чыкъкъан Юсуповлар сюлялесиненден олып, Русие императорлыгъынынъ генерал-лейтенант рутбесинде бир задекяны эди. Сюляленинъ эдждатлары, ногъай мырзалары, даа XVI асырда христиан динине кечтилер. Юсуповлар энди чокътан мусульман олмагъанына бакъмадан, эм Коккозьде джами, эм де янында чешме къурып, ерли сакинлер ичюн эйилик япмагъа истедилер. Айрыджа, шу койде Юсуповларнынъ сарайы ерлеше эди. Эм сарайынынъ, эм де Коккозь джамисининъ мимары Николай Краснов олды. Югославия тамырлы мимар олгъан Краснов Къырымда гъает белли биналарнынъ муэллифидир. Оларнынъ арасында Ливадия чар сарайы, бу куньгедже сакъ-ланып къалмагъан Гъурзуф джамиси, Кореиздеки Юсуповлар ве Дюльбер сарайлары ве дигерлери. Мимарий абиде оларакъ белли олгъан Коккозь джамиси 1910 сенеси койнинъ меркезинде, Коккозь озенининъ сол тарафында къурулгъан. О, XX асырнынъ башында койдеки беш джамиден бири эди. Джами Юсуповлар сарайына якъын къурулды ве ёлнынъ къаршы тарафында айны девирде чешме де къурулгъан эди. Джами Къырым мусульман мимарджылыгъынынъ энъ гузель аньанелери узьре къурулгъан. Бинанынъ узунлыгъы – 15 метр, кенълиги – 12 метрни тешкиль эте. Минареси джами бинасындан айры тура. Еди метрлик диварларында арап языларыны корьмек мумкюн. Базы малюматларгъа бинаэн, дивардаки языларны 1881 сенеси Коккозьде догъгъан белли шаиримиз, оджа ве мутефеккир Усеин Шамиль Тохтаргъазы язгъан. Джамининъ ренкли джамлардан япылгъан пенджерелери бинаны хош ве гонъюльге сыджакъ ярыкънен толдура. Таванда секизкошели балабан авизе де бу муитни тамамландыра. Совет укюмети девиринде джами клуб оларакъ къулланылгъан, минарени исе, бутюн джамилердеки киби, алып ташламагъа арекет эттилер, лякин, шаатларнынъ сёзлерине эсасен, трактор минарени тюшюрип оламады. Шимдики куньде исе, джами озь асыл вазифесини эда эте. Эм балалар, эм де уйкенлер ичюн дин дерслери, семинарлар кечириле, ве бир асырдан эвель князь Юсупов япкъан эйиликнинъ хайырыны коккозьлюлер аля даа коре. Алие Сеферша

Эвлилик акъкъында хадислер

Опубликовано:

«Эвлилик – меним ёлумдыр, ондан юзь чевиргенлер, менден юзь чевирген киби олур» (Бухарий, Муслим); «Дёрт шей бу дюньяда ве келеджек дюньяда берильген энъ гузель ниметтир: 1) миннетдарлыкъ дуйгъан юрек, 2) Аллахны анъгъан тиль, 3) беляларгъа даянгъан вуджут, 4) омюр аркъадашына бедени ве малы джеэтинден хаинлик этмеген къадын» (Бухарий, Муслим); «Юдже Раббимиз намуслы къадынны берген инсангъа иманнынъ да ярысыны берди. Экинджи ярысы джеэтинден де иманлы олсун» (Хаким); «Бу дёрт шей Аллах Пейгъамберининъ суннетиндендир: алчакъгонъюллилик, гузель къокъунынъ къулланылувы, эвлилик ве тишлерни темизлемек» (Тирмизий); «Къорантада олгъан джынсий мунасебетлернинъ гизли тутулмасы – акъайнынъ апай огюндеки борджу, ве, аксине, мунасебетлернинъ белли этильмеси – буюк гунахлардан биридир» (Муслим); «Шубесиз, къадын къабургъагъа бенъзей! Оны тюзельтмеге истесенъ, къырарсынъ, олгъаны киби къалдырсанъ, онынъ къыйышлыгъыны козь огюне алып, къоранта аяты бахтлылыгъынынъ дадыны алырсынъ» (Бухарий, Муслим); «Бу дюньяны терк эткен ве акъайы разы олгъан эр бир къадын дженнетке кирер» (Тирмизий); «Фукъареликтен къоркъып эвленмегенлер бизден дегильдир» (Эбу Мансур).

Мусафирлик адабы

Опубликовано:

Ислям динимизде ве бизим къырымтатар адетлеримизде мусафирлерге буюк урьмет косьтериле. Келинъиз, бу макъалемизде биз Пейгъамбер Эфендимиз (с.а.с.) мусафирлернинъ икрамында къайсы хусусларгъа дикъкъат эткенине бир назар ташлайыкъ. Мусафирге икрам этмек, оны сыйламакъ – динимизнинъ эмиридир. Ресулюллах (с.а.с.) бойле буюргъан эди: «Аллахкъа ве Ахирет кунюне инангъан кимсе мусафирлерине икрам этсин» (Бухарий). Пейгъамберимиз (с.а.с.) мусафирлерини шахсен озю икрам эте эди. Бир кунь Пейгъамберимиз (с.а.с.) сахабелерине бойле буюргъан: «Аллахкъа ве Ахирет кунюне иман эткен кимсе мусафирлерине акъкъыны берсин!». Сахабелер: «Я, Расулюллах! Мусафирнинъ акъкъы недир?», – деп сорагъанлар. Пейгъамберимиз (с.а.с.) деген: «Оны бир кунь ве бир гедже къаршыламакътыр. Мусафирлик 3 куньдир. Мусафирни 3 куньден зияде къаршыламакъ исе, садакъадыр» (Бухарий). Бундан эвельки макъалелеримизде ашамакъ ве ичмек адабында исрафтан къачынмакънынъ муимлигини ачыкълагъан эдик. Амма мусафир икрамында ве мусафир ашагъан ашта исраф ёкъ. Бу икрамнынъ ниети – Аллахнынъ ризасыны къазанмакътыр! Динимизде мусафирлерине икрамда булунмакънынъ буюк бир эмиети бар. Бунынъ айдын нумюнесини сахабелернинъ икрам мисалинде коремиз. Меккели мусульманлар – мухаджирлер, – Мединеге хиджрет эткен сонъ, чокъусы чаресиз, эвсиз ве парасыз эди. Ве мединелилер – энсар, – тарихта энъ буюк мусафирперверликни косьтердилер. Оларгъа эвлерини ачтылар, озь хурма багъчаларынен пайлаштылар. Атта, мусафирлерини къаршыламакъта бир-биринен ярыштылар (Бухарий). Шимди де, Къуран-ы Керимде кечкен мусафирнинъ вазифелерини огренейик. «Нур» суресининъ 27-28 аетлеринде бойле буюрыла: «Эй, иман эткенлер! Озь эвинъизден башкъа эвлерге кельгенинъизни бильдирип (изин алып), эв халкъына селям бермегендже, кирменъиз. Бу сизлер ичюн даа хайырлыдыр. Эр алда, буны тюшюнип анъларсыныз. Анда ич кимсени тапмасанъыз, сизге изин берильмегендже, кирменъиз. Эгер сизге «Арткъа къайтынъ!» – айтсалар, аман къайтынъ». Мында, корьгенимиз киби, Аллаху Тааля эв саиплерининъ акъларыны къорчалай. Эбет, мусафир чокъ урьметлидир, онъа буюк сайгъы косьтериле. Амма, мусафир да базы къаиделерге риает этмели. Ильк эвеля, кельмеден эвель, хабер бермек, эвге киргенде, инсанлар ким олгъаныны бильсин деп, такъырдамакъ ве адыны айтмакъ. Бойледже, бир онъайтсыз вазиетке тюшмемектир. Бир кимсенинъ эвине изинсиз кирмек – харамдыр, гунахтыр. Ислямгъа коре, ана-бабалар я да мукеллеф яшына еткен балаларнынъ одасына кирмеден эвель де такъырдатмакъ керек. Ислям – адалет динидир. Динимиз эм мусафирлерни, эм де оларны къабул эткен саиплернинъ акъларыны къорчалай. Айше Дуран

Эсма бинт Эбу Бекир (радыяллаху анха)

Опубликовано:

Сахабе ханымлар арасында чокъ буюк шахысларнен таныш оламыз. Олар Ислям ичюн эр тюрлю къыйынлыкъларгъа сабыр этип, динимизни огренип, онен омюрлерини шекиллендирмеге гъайрет эттилер. Эбу Бекирнинъ къызы Эсма да олардан бири эди. Эсма (р.а.) – биринджи мусульман олгъан 18 кишиден биридир. Хазрет-и Эбу Бекирнинъ буюк къызыдыр. Эсманынъ (р.а.) бабасы Эбу Бекирден корьгени иман севгиси ве Ислям тербиеси, омюр бою онъа рехбер олды ве ахлякъыны гузеллештирди. О, акъыллы, чебер ве истидатлы эди. Эсманынъ (р.а.), хиджрет этильгенде, япкъан федакярлыгъыны анъмакъ керек. Мусульманлар яваш-яваш Мединеге коче эдилер. Пейгъамберимиз (с.а.с.) досту Эбу Бекирнен берабер, аман-аман бутюн мусульманлар хиджрет эткенден сонъ, Меккеден айырылды. Эсма (р.а.) бабасынынъ Пейгъамберимизге ёлдаш оладжагъына пек севинди. Ёлда керек оладжакъ емеклер ве ичиледжек шейлерни азырлады. Лякин, торбаларыны багъламакъ ичюн йип тапамады. Хазрет-и Эсма аман белиндеки пек севген къушагъыны чыкъарып, ортадан экиге больди. Бир парчасынен аш торбасыны, дигеринен де сув торбасыны багълады. Пейгъамберимиз (с.а.с.) Эсманынъ бу юректен ве самимий арекетини пек бегенди ве: «Эй, Эсма! Санъа бунынъ ерине дженнетте эки къушакъ бериледжек!», – деди. Ве бу сёзлерден сонъра, Эсма (р.а.) «Зату’н-нитакайн» («эки къушакъ саиби») оларакъ анъылмагъа ве чагъырылмагъа башлады. Мушриклер Пейгъамберимизни тутып ольдюргенге буюк мукяфат береджеклерини илян эттилер. Пек чокъ изджи оларнынъ пешине тюшти. Пейгъамберимизнен Эбу Бекир махсус Медине ёлундан аксий олгъан бир тарафтаки къобада сакъланып, учь кунни анда кечирдилер. Геджелери оларгъа аш ве сувны Эсма (р.а.) кетире, агъасы Абдуллах исе, куньдюз къойларыны отлатмагъа келип, Меккеден хаберлерни кетире эди. Пейгъамберимиз (с.а.с.) Эсманынъ бу федакярлыгъыны такъдир этти ве оны илериде пек севгени сахабе Зубейр бин Аввамнен таныштырып, оларны эвлендирди. Эсма (р.а.) Пейгъамберимизнинъ сухбетинде иштирак эткен ве ондан маневий фейиз алгъан бахтияр къадынлардан биридир. Эм де къардашы Айше (р.а.) Пейгъамберимизнинъ ханымы олгъан сонъ, бу оны Пейгъамберимизге даа да якъынлаштыргъан эди. Бир кере Эсма (р.а.) шеффаф бир антер кийип, татасына мусафирликке кельген. Пейгъамберимиз эништеси олгъаны ичюн, янында бойле урбада корюнмекнинъ мумкюн олгъаныны тюшюнген. Амма Пейгъамберимиз (с.а.с.) оны бойле корьгенинен, бетини чевирип: «Эсма! Бир къадын мукеллеф олгъан сонъ, (эль ве юзюне ишарет этип) бу ве бундан башкъа ерининъ корюнмеси догъру дегильдир», – деп, оны тенбиеледи. Эсма (р.а.) янълышыны анълап, бундан сонъра эп догъру шекильде кийинди. Эсма (р.а.) пек утанчакъ эди. Пейгъамберимиз (с.а.с.) Зубейр иле Эсманынъ янъы къурулгъан юваларына маддий ярдым косьтермек ичюн, оларгъа хурма багъчасыны багъышлады. Бир кунь, Эсма (р.а.) хурма джыйгъан сонъ, сепетни башы устюне къойып, эвге къайта эди. Ёлдан Пейгъамберимиз (с.а.с.) сахабелеринен берабер кече эди. Эсманы бу алда корьген Пейгъамберимиз, девени токътатып, отурмасыны теклиф этти. Утангъанындан, Эсма къалмагъа истемегенини айтты ве озь ёлуна девам этти. Эсма (р.а.) эли ачыкъ, юреги зенгин, джумерт бири эди. Пейгъамберимиз (с.а.с.): «Эсма! Элинъни багълама (къызгъанма), ёкъса, Аллах да санъа озь рахметини ёлламаз», – айткъан сонъ, джумертлигинен даа да белли олды. Ихтияджындан зияде олгъаныны фукъарелерге берип, адий бир аятны бегене эди. Къысметине разы олып, шукюр эте, зенгинлик пешинде дегиль эди. Икътисат этмеге алышкъан, исрафны бегенмей эди. Акъайы ичюн гузель омюр аркъадашы олгъаны къадар, балаларына да гузель бир ана эди. Зубейрнен (р.а.) берабер бахтлы-частлы бир омюр кечирдилер. Секиз баласы олды: учь къыз, беш огълан. Тербие бермек меселесинде пек дикъкъатлы эди. Адлары белли олгъан сахабелерден Абдуллах бин Зубейр ве табиинден Урве бин Зубейр киби, гузель огъуллар тербие этти. Хазрет-и Эсма 100 яшыны кечип, огълу Абдуллахнынъ шеит олмасындан бир къач кунь сонъра вефат этти. Пейгъамберимизден 85 хадис ривает этти. Аллах ондан разы олсун! Эмине Асанова

Олюмни тюшюнмек

Опубликовано:

Мукъаддес Китабымыз Къуран-ы Керимде эр джанлынынъ олюмнинъ дадыны аладжагъы бильдириле («Энбийя» суреси, 35 ает). Эр биримиз кочип кеткен о кервангъа эрте я да кеч къошуладжакъ. Эджель къапымызны чалгъанда, бу аетнинъ мухатаплары олып, онъа буюр айтаджакъмыз. Джумагъа джамиге баргъаным заман, биринджи сырада отургъан къартбабаларнынъ бетлерине бакъкъанымда, араларында бир талай даа тюневин келип тургъан инсанларнынъ энди янымызда олмагъаныны корем. Арамыздан инсанларнынъ бу дюньядан кетмеси бизге олюмни хатырлата. «Раббинъе къайт!» («Феджр» суреси, 28 ает) эмирини эшиткенджеге къадар озюне такъдир этильген заманны яшагъан бизлернинъ эн буюк дерди – сонъ нефес олмакъ керек. Буны унутмагъа тырышмакъ, олюмден къачмакъ, эльбетте, бош ерге болдурмакътыр. Дженаб-ы Аллах «Къаф» суресининъ 19-ынджы аетинде бойле буюра: «Олюм сархошлугу керчектен келир де, – «Эй, инсан! Иште, бу – сенинъ баштан берли къачкъанынъ шейдир», – айтылыр». Пейгъамбер Эфендимиз (с.а.с.) олюмни тюшюнмек дюнья ве ахирет аятымыз ичюн не къадар файдалы олгъаныны бойле ачыкълагъан: «Олюмни чокъча хатырланъыз! Чюнки олюмни хатырламакъ (инсанны) гунахлардан темизлей, дюнья севгисинден къуртара. Эгер зенгин олгъанынъызда олюмни тюшюнсенъиз, бу сизни байлыкънынъ беляларындан къорчалар. Фукъаре олгъанынъызда олюмни тефеккюр этсениз, аятынъыздан мемнун олманъызны теминлер» (Суютий, «Джамиу’с-сагъыр», I, 47). Кене Ресулюмиз (с.а.с.) бойле буюргъан: «Бутюн зевкъларны тамырындан ёкъ эткен олюмни чокъча хатырланъыз!» (Тирмизий, «Къыямет», 26). Дюньягъа бу къадар багълы олгъанымызда, о багъны текаран чезмек, бираз да олса, юзюмизни ахиретке чевирмек, аятымызнынъ манасыны даа теринден анъламакъ, яхшы бир мусульман олмакъ ичюн олюмни тефеккюр этмек, тюшюнмек макъсадынен къабирлерни зиярет этмек мумкюн. Пейгъамбер Эфендимиз бшойле буюргъан: «Къабирлерни зиярет этмегек истеген зиярет этсин. Чюнки къабир зиярети бизге ахиретни хатырлата» (Тирмизий, «Дженаиз», 60; Эбу Давуд, «Дженаиз», 77). Къабристан зияретлери инсан къальбининъ йымшамасына, дюнья севгисинден къуртулмасына весиле ола. Нефистеки арзу ве истеклернинъ не къадар бош олгъаныны, дюньянынъ аркъасындан чапкъалагъанымыз арада сонъумызнынъ насыл оладжагъыны, къыскъаджасы, унуткъанларымызны хатырлата. Бизим де, анда яткъанлар киби ятаджагъымызны, оларнынъ янына кетеджегимизни бизге эслете. Хазрет-и Пейгъамбер (с.а.с.) сахабелерине къабристангъа баргъанлары заман бойле айтмаларыны огрете эди: «Селям сизге, эй, бу диярнынъ мумин ве муслим халкъы! Иншаллах, якъында биз де аранъызга къошуладжакъмыз. Аллахтан бизни де, сизни де багъышламасыны тилейим» (Муслим, «Дженаиз», 104). Керчек шу ки, биз де бизден эвелькилер къайткъанлары киби къайтаджакъмыз. Белли ки, юзь йыл сонъра ич биримиз бу дюньяда энди олмайджакъмыз. Амма къышнынъ келеджегини бильген инсан къыш ичюн азырлана. Комюр ала, одун джыя. Не ичюн инсанлар олюмни унуталар? Не ичюн динимизни огренип, онъа азырланмайлар? Хадис-и шерифте: «Инсан яшагъаны ал узьре оле ве ольгени ал узьре о бир дюньягъа бара», – буюрылгъан (Мунавий, «Фейзу’ль-къадир», V, 663). Бунынъ янында, башкъа хадис-и шерифте бойле буйрулгъан: «Бир кимсе сонъ нефесте (темиз бир къальп иле) келиме-и тевхид айтса, дженнетке кирер» (Хаким, «Мустедрек», I, 503). Сонъ нефес меселесинде пейгъамберлер тышында ич кимсе эмин дегильдир. Атта, Юсуфнынъ (а.с.) Аллаху Таалягъа «(Аллахым!) Джанымны мусульман оларакъ ал, ве мени салихлернен берабер эйле!» шекилинде дуа этмеси бизлер ичюн буюк ибреттир (Бакъ: «Юсуф» суреси, 101 ает). Бундан себеп, мумин хавф ве раджа (къоркъу ве умют) дуйгъулары арасында сонъ нефес имтианына азырланмагъа гъайрет этмек керек. Невбеттеки ает-и керимеде бойле буюрыла: «(Инсанлар!) Сакъын дюнья аяты сизни алдатмасын ве шейтан, Аллахнынъ багъышлавыны ишандырып, сизни къандырмасын» («Лукъман» суреси, 33 ает). Хадис-и шерифте де бойле буюрылгъан: «Бир кимсе узун заман дженнетликлернинъ амелини ишлер, амма сонъ амели джеэннемликлернинъ амелинен нетиджелендирилир. Бир кимсе де узун заман джеэннемликлернинъ амелини ишлер, амма сонъ амели дженнетликлернинъ амелинен нетиджелендирилир» (Муслим, «Къадер», 11). Дженаб-ы Аллах джумлемизге шуларны унутмайып, сонъуны тюшюнген ве сонъ нефесине азырлангъан къулларындан олмагъа насип эйлесин. Сонъ нефеслерини кемал иман узьре берген къулларындан олайыкъ. Раим Гафаров

Пандемия къаршысында тедбирли олмакъ

Опубликовано:

Гипертермия – вуджут сыджакълыгъынынъ артмасы демектир. Гипертермия – беденимизде бир хасталыкъ башлагъаныны, бир де бир шейнинъ вуджудымызгъа кедер эткенини бильдирген симптомлардан биридир. Артыкъ 2020-нджи сененинъ кузюне етип кельдик. Белли олгъаны киби, баарьден берли бизим улькемизде коронавирус пандемиясы олгъаны илян этильди. Яздан сонъ хасталарнынъ сайысы артты. Хаста инсанлар энъ узакъ койлерде биле пейда ола. Берильген статистика боюнджа 80 файызымыз бу хасталыкъны енгиль, 15 % – орта агъырлыкъта, 5 % – зор шекильде кечире. Эгер сизде 4 куньден зияде сыджагъынъыз олса, оксюригинъиз тутса, нефес етмемезлиги олса, мытлакъа докторларгъа мураджат этинъиз. Ишбу макъаледе такъдим эткенимиз малюмат эр ерде илян этиле, эр кеске бильдирильмеге тырышыла. Лякин, бунъа бакъмадан, чокъумыз аджеле алларда догъру къарар берип оламаймыз. Тевсиелерге кечмеден эвель, бир тенбиелевни анъып кечмеге истеймиз: эр бир инсан ве эр бир инсаннынъ вуджуды уникальдир, бунъа коре, эр бир кишининъ тедавийлеви индивидуальдир, ве хусусий шекильде докторнен музакере этильмек керек. Хастаны тедавийлевде чешит усуллар къулланылмасы мумкюн. Буларнынъ биринджиси – физикий шартларнынъ тесири. Яни, этраф муитининъ ава арарети, авананынъ не дереджеде немли олмасы в.с. Илядж къулланылувы нокъта-и назарындан бу шартларнынъ тесири азджадыр эльбет, амма кене де ихмал этильмейджек къадар муим. Ава арарети, меселя, одада 18-20 С дереджеде олмакъ керек, аванынъ немлиги де муим, чюнки 60 % немликтен ашагъы дереджелер хаста инсан ичюн хавфлыдыр. Аман, шу ерде хатагъа алып баргъан янълыш тевсиени де ачыкъламакъ керек, –сыджагъы чыкъкъан инсанны ёргъаннен къапатмакъ олмаз. Чюнки бу – юксек сыджакънынъ даа да артмасына себеп олмасы мумкюн. Хаста олгъан эв ичинде инфекция эксильсин деп, одаларны мытлакъа аваландырып турмакъ керек. Буны одада хаста олмагъанда япмалы. Хаста ичюн тазе аванынъ файдасы буюктир. Физик шартларнынъ къулланылмасы усулы, сыкъ талыкъ ичимлик ичмек ве саире тедбирлер юксек сыджакъны тюшюрмеге ярдым этмесе, иляджларнынъ къулланылмасы керек. Гипертермияны тедавийлеген эки чешит илядж бар: ибупрофен ве парацетамол. Бу иляджлар антипиретик такъымындан олып, сыджагъы юксек олгъанларгъа сыкъ бериле. Олар ап, капсула, шербет, суппозиторий бичимлеринде олмасы мумкюн. Ибупрофен 1 кг беден агъырлыгъына 10 мг, парацетамол исе, 1 кг беден агъырлыгъына 15 мг микъдарларда бериле. Бу иляджларнынъ даа яхшы чалышмасы ичюн чокъ сув ичмек керек. Сайгъылы окъуйыджыларымыз! Хаста олманъыз! Ве автобуста, тюканда, джамиде ве джемаат ичинде маска такъмагъа, месафе тутмагъа ве эллерни ювып, антисептик къулланмагъа унутманъыз. Сагълыгъымыз – эманетимиздир. Этрафтаки инсанларнынъ сагълыгъына мин кетирмек де – къул акъкъы олгъаныны унутмайыкъ. Амет Алиев

Ислям – къолайлыкъ динидир

Опубликовано:

Девамы. Башлангъычы эвельки санда. Юдже Аллах бизим ичюн сайлап бегенген дининде зорлукъ, эксиклик ве къусур олур мы? «Аллах ич кимсеге кучю етмейджек шейни юклемез». Иляхий эмирлернинъ ве ясакъларнынъ эписи инсаннынъ кучюне, такъатына коре эмир этильген, кучюмизнинъ устюнде дегиль. Чюнки Аллах бизден япалмайджагъымыз шейлерни истемез. Бизим ичюн къолай олгъан шейни истер, бизлерге къыйынлыкъ тилемез («Бакъара» суреси, 2/185 ает). Пейгъамберимиз, ким олса-олсун, апайы да олса, кучю етмейджек къадар ибадет этювни ясакъ этти. Хазрет-и Айше анамыз ривает эткенине коре, Пейгъамберимиз бойле айтты: «Биринъиз намаз къылгъанда, юкъусы пек кельсе, юкъусы кечкенине къадар ятсын юкъласын. Чюнки бири юкъусырап, намаз къылса, ойле олмакъ мумкюн ки, багъышлав сорамакъ ерине, бильмейип, озюни сёгер» (Бухарий). Сахабелерден Эбу Абдуллах ривает эткенине коре, о, бойле айткъан эди: «Намазларны, Пейгъамберимизнен берабер къыла эдим. Онынъ намазы да, хутбеси де орта къарарлы эди» (Муслим). Мевзунынъ даа яхшы анълашылмасы ичюн, Пейгъамберимиз вакъытында Мединеде эки мубарек сахабе арасында кечкен бир адисени анълатайыкъ. Пейгъамбер Эфендимиз Мединеге хиджрет эткен сонъ, энсар ве мухаджирлер арасында къардашлыкъ илян этти ве мухаджирлерден Сельман Фарисийнен энсардан Эбу Дерданы бир-бирине агъа-къардаш этти. Эбу Дерда мусульман олгъан сонъ, ибадеттен четлештире деп, тиджаретнен огърашмакъны биле быракъып, озюни ибадетке берген эди. Бир кунь Сельман къардашы Эбу Дерданы зиярет этти ве онынъ апайыны устю-башы дагъыныкъ, йыртыкъ-пыртыкъ урбаларнен корип шашты ве: «Бу недир?» – деп, вазиетни сорады. Апайы, къоджасы онъа бакъмагъаныны ве оны ихмал эткенини анълатмакъ ичюн: «Къардашынъ Эбу Дерданынъ дюньягъа (ве омюр аркъадашына) ихтияджы къалмады ки?» – джевабыны берди. Бу арада Эбу Дерда келип, Сельмангъа аш икрам этти. Сельман Эбу Дерданынъ де онен берабер аш ашамасыны истегенде, Эбу Дерда: «Мен оразалым», – деди. Анджакъ, Сельман: «Сен ашамасанъ, мен де ашамайджам!», – деген сонъ, Эбу Дерда нафиле туткъан оразасыны бозып, онен берабер аш ашамагъа башлады. Сельман о гедже Эбу Дерданынъ мусафири олды. Эбу Дерда гедженинъ ярысында намаз къылмакъ ичюн турды. Бу вазиетни фаркъ эткен Сельман, Эбу Дерданынъ ятып юкъламасыны истеди. Бир вакъыттан сонъ, Эбу Дерда кене намаз къылмакъ ичюн тургъанда, Сельман кене онынъ ятып юкъламасыны истеди. Гедженинъ сонъуна якъын Сельман Эбу Дерданы: «Айды, шимди тур», – деп, уяндырды, ве экиси берабер намаз къылдылар. Намаздан сонъ, Сельман Эбу Дерданы къаршысына алып, онъа къардашлыкъ акъкъы олгъан мына бу самимий насиатны берди: «Раббинънинъ сенинъ устюнде акъкъы бар. Нефисинънинъ сенинъ устюнде акъкъы бар. Къорантанънынъ сенинъ устюнде акъкъы бар. Бойле алда эр акъ саибине акъкъыны бер». Бу вакъиадан сонъ Эбу Дерда Пейгъамберимизге келип, Сельман иле арасында олып кечкен бу адисени анълатты. Вазиетни динълеген Пейгъамберимиз «Сельман догъру айткъан», – деп буюргъан, Сельманнынъ къардашына япкъан бу насиат ве тевсиелерни пек бегенген эди (Бухарий). Сёзде, арекетлерде ве ибадетлерде ашыры кетип, дюнья ишлерини ихмал этмек динимизде ёкътыр. Пейгъамберимиз: «Сёз ве арекетлерде ашыры кеткенлер эляк олды», – буюргъан, ве бу сёзни учь кере текрар эткен эди (Муслим). Башкъа бир хадисте де «Ашыры кетменъиз, орта ёлны тутунъыз да, макъсаткъа ириширсинъиз», – деген (Бухарий). Бу мевзуда Аллах Къуранда бойле буюра: «Аллах къойгъан сынъырларны кечменъиз. Чюнки Аллах сынъырларны кечкенлерни севмей» («Маиде» суреси, 5/87 ает). Бу аетнинъ энишине себеп олгъан вакъиалардан бир данеси будыр: «Бир кереси учь яш сахабе Пейгъамберимизнинъ апайларына келип, Пейгъамберимизнинъ ибадети акъкъында бильги алмакъ истедилер. Оларгъа анълатылгъан сонъ, олар япкъан ибадетлерини аз корип: «Биз ким, Аллах Эльчиси ким! Аллах онынъ кельген ве кечкен гунахларыны багъышлады», – дедилер. Сонъра озь араларында анълашып, бири гедже боюнджа девамлы намаз къылмагъа, экинджиси – куньдюзлери даима ораза тутмагъа, учюнджиси де къадынлардан узакъ турып, эвленмемеге къарар бердилер. Шу арада янларына келип, сёйлегенлерини эшиткен Пейгъамберимиз о учь яшкъа: «Бойле-бойле деген сизлерсизми?» – деген сонъ, оларгъа бойле буюргъан: «Буны яхшы билинъиз ки, валлахи, аранъызда Аллахтан энъ чокъ къоркъкъан Меним. Бунен берабер мен базы вакъытларда ораза тутам, базы вакъытта тутмайым. Эм намаз къылам, эм де юкълайым. Къадынларнен де эвленем. Ким меним суннетимден юзь чевирсе, менден дегильдир» (Бухарий). Абдуллах бин Амр Пейгъамберимиз иле арасында кечкен бир къонушманы бойле анълаткъан: «Бир кунь Пейгъамберимиз манъа: «Эй, Абдуллах! Эшиткениме коре, куньдюзлери ораза тутасынъ, геджелери де ибадетнен мешгъуль оласынъ, керчектен де, ойле япасынъмы?» – деп сорады. Мен: «Эльбет, эй, Аллахнынъ Ресули!», – деп джевап бердим. Пейгъамберимиз: «Бойле япма! Ораза тут, тутмагъан вакъытларынъ да олсун; гедже намаз да къыл, юкъла да! Чюнки беденнинъ акъкъы бар, ханымынънынъ сенде акъкъы бар, мусафирнинъ сенде акъкъы бар. Эр ай учь кунь ораза тутмакъ етерлидир. Чюнки эр эйилик ичюн он къат савап бар. Бу да йылнынъ эписини оразалы кечирмек манасына келе», – деп буюрды. Анджакъ мен айткъанымдан къайтмайып: «Эй, Аллахнынъ Ресули! Меним кучюм ве къуветим еринде, мен даа чокъуны япа билем», – дедим. Бундан сонъ Пейгъамберимиз: «Айса, Аллахнынъ пейгъамбери, Давуднынъ оразасыны тут. Бундан даа чокъуны япма!», – деди. Мен: «Давуднынъ оразасы насыл эди?», – деп сорадым. Пейгъамберимиз: «Бир кунь ораза тут, бир кунь тутма. Бойлеликнен, йылнынъ ярысыны оразалы кечирерсинъ», – деп джевап берди (Бухарий). Бу ерде муим бир меселе даа бар. Динимизде «къолайлаштырмакъ» не демектир? Къолайлаштырынъ дегенде, сизге къыйын олгъан ибадетлерни япманъыз, оларны истегенинъиз киби денъиштиринъиз демек дегильдир. Меселя, динни къолайлаштырайым деп, «сархош олмайджакъ къадар ичмек мумкюн» демек гунахтыр. Чюнки ичкининъ, сархош этмесе де, дамласы биле харам. Меселя, бир инсан, фукъарени тоюрмакънен, ифтар бермекнен, ярдымлар япмакънен намаз къылгъан сайылмаз. Аллах Тааля замангъа, ерге ве инсанларнынъ вазиетине коре, базы рухсатлар берди. Динимиз не ерде насыл къолайлыкъ олгъаныны косьтерди. Бунъа бир къач мисаль берейик: Сув олмаса я да оны къулланмакъ зарарлы олса (хасталыкъ я да сувукъ себебинден), тееммум этиле. Мусульман хаста ве кучьсюз олып, отурып оламаса, намазны ятып, има иле къыла. Рамазан айында, мусульманларгъа ораза тутмакъ фарздыр. Амма, эгер бир инсан хаста олса, я да 90 километрден узакъ ёлджулыкъкъа чыкъса, о инсаннынъ устюнден ораза тутмакъ фарзы вакъытынджа кете. Даа сонъра, мумкюн олгъан вакъытта, тутамагъан оразаларыны къаза этер. Бир инсан 90 км ве ондан узакъ ерге ёлджулыкъкъа чыкъса, дёрт рекятлы фарз намазларыны эки рекят оларакъ къыла, в.с. Аллаху Таалянынъ къулларына берген эмирлери ве ихсанлары эр кеске бир дереджеде дегиль. Меселя, Раббимиз базы муминлерге зенгинлик бере, ве онъа хаджылыкъ япмасыны эмир эте. Базыларына да фукъарелик бере, онъа хаджылыкъ япмасыны эмир этмей. Зенгинге зекятны эмир этти, амма фукъареге эмир этмеди. Кучю, къувети, сагълыгъы еринде олгъан адамгъа ораза тутмасыны эмир этти, амма сагълыгъы еринде олмагъан адамгъа оразасыны даа сонърагъа (сагълыгъы оладжакъ вакъыткъа къадар) кечирмесине рухсет берди. Мевлямыз эр шахыскъа шу шахыснынъ кучю еткени къадар эмир бере. Бир хадисте Пейгъамберимиз бойле буюргъан: «Аллаху Тааля ич кимсеге кучюнден чокъ шей эмир этмей» (Несаий). Инсан кучюне коре ибадет этмели, ери кельгенде де, рухсатларнен файдаланып, зорлукъ чыкъартмамакъ, ич кимсени динден сувутмамакъ керек.   Иса Велиев

Пейгъамбер Эфендимизни севмек

Опубликовано:

Севги... Бу сёзни теляффуз эткенимизде, не къадар терен мана ташыгъаныны базыда эслеп оламаймыз. Севги дуйгъусыны ис этмек, буюк бир нимет! Бу дуйгъу олмаса, омюр не къадар ренксиз олур эди... Севги – инсаннынъ бир кимсеге я да бир шейге нисбетен якъын алякъа ве багълылыкъ косьтермеге ёнельткен ичтеки дуйгъудыр. Белли сынъырлары ёкъ севгининъ, акълымызгъа кельмейджек къадар кениш анъламы бар. Ич шубе ёкъ ки, бу дюнья аятында эм мусбет, эм менфий шейлернен къаршы-къаршыгъа келемиз. Лякин, не олурса-олсун, юреклер эйилик япкъангъа нисбетен севги дуймакъ истей. Эгер бир инсан онъа эйилик япкъан бир инсанны севсе, онъа я бир эдие берер, я да, дерди олса, онъа ярдым этер. Бир киши башкъа бир кишини севгенде, бу шейлерни япмагъа азыр олса, демек, бутюн дюньягъа хидает кетирген, бутюн инсанлыкъкъа рахметнен йиберильген, инсанларгъа Аллахнынъ китабыны, Къуранны огреткен, дюнья ве ахирет бахтлылыгъына къавушмакъ ёлуны косьтерген Пейгъамберимиз Хазрет-и Мухаммедге (с.а.с.) нисбетен мунасебетимиз насыл олмалы? Шубесиз ки, Аллах севгисинден сонъ, севгиге энъ ляйыкъ олгъан киши Хазрет-и Мухаммеддир (с.а.с.)! Мукъаддес китабымызда бойле буюрыла: «(Ресулым!) Айт: «Эгер Аллахны севсенъиз, манъа уйынъыз ки, Аллах да сизни севсин ве гунахларынъызны багъышласын. Аллах сонъ дередже багъышлайыджы ве мерхаметлидир» («Аль-и Имран» суреси, 31 ает). Бу алда, Аллах тарафындан сайлангъан Пейгъамберни насыл севмек керекмиз, ве севгимизни насыл косьтере билемиз? Хазрет-и Пейгъамбер Мухаммед (с.а.с.) севгисининъ аляметлери: 1. Биринджиден, Хазрет-и Пейгъамбернинъ (с.а.с.) суннетине уймакъ. Къуранда: «Ант олсун ки, Ресулюллах, сиз ичюн, Аллахкъа ве ахирет кунюне къавушмакъны умют эткенлер ве Аллахны чокъ зикир эткенлер ичюн, гузель бир нумюнедир», – буюрыла («Ахзаб» суреси, 21 ает). Яни, онынъ аят тарзына озь аятымызны келиштирмек керекмиз. Аллахнынъ ризасы ве севгисини къазанмакънынъ ёлу Пейгъамбернинъ суннетине таби олмакътыр. Пейгъамберимиз бойле буюргъан: «Ким меним суннетиме уйса, мени севген олур. Мени севген де, дженнетте меннен берабер олур» (Тирмизий). Не къадар буюк мужде! 2. Пейгъамберимизге нисбетен севгининъ экинджи алямети – инсанларны Аллахнынъ дини олгъан Ислямгъа давет этмек ве онъа чагъырмакътыр. Инсаниетнинъ акъыл ве юреклерине динимизнинъ догъру ве темиз олгъаныны еткизмектир. Хазрет-и Мухаммед Эфендимиз (с.а.с.) – сонъ пейгъамбердир. Ондан сонъ, къыяметке къадар башкъа пейгъамбер кельмейджек. Шу себептен, Ислям динини къыяметке къадар инсанларгъа ким анълатаджакъ? Ким давет этеджек? Эльбетте, онъа, Пейгъамберге (с.а.с.) иман эткен ве оны керчектен де севген муминлер япаджакъ. Эр кес озь кучюне коре япмагъа тырышаджакъ. «Мен Ислям динини эр кеске насыл анълатырым?» – дегенлер сыкъылмасынъ. Башта озюмизден башлап, динимизни огренмек ве омюрге кечирмек керекмиз. Сонъра исе, къорантамызгъа ёнелип, балаларымызгъа, торунларымызгъа Ислям динимизни ве Пейгъамберимизни (с.а.с.) танытмалы ве севдирмели. Буны биз япмасакъ, джанландырмасакъ, бу вазифени кимге къалдырамыз? 3. Хазрет-и Пейгъамбернинъ (с.а.с.) гузель ахлякъынен ахлякъланмакъ ве ярамай арекетлерден сакъынмакъ. Хазрет-и Мухаммед Эфендимиз бойле буюргъан: «Мен гузель ахлякъны тамамламакъ ичюн йиберильдим» (Тирмизий). Шубесиз ки, омюр ёлджулыгъында арекетлеримизни Пейгъамберимизнинъ (с.а.с.) ахлякъына келиштирмек ичюн, биринджиден, онынъ аят тарзыны огренмек лязимдир. Албуки, бир инсанны танымадан, севмеден, онъа насыл итаат этерсинъ? Ниет темиз олгъан сонъ, Аллах эр даим ёлларны ачар ве къолайлыкъ берер. 4. Дёртюнджи алямет исе, Хазрет-и Пейгъамберге (с.а.с.) саляват кетирмек. «Аллах ве мелеклери Пейгъамберге чокъ саляват кетирелер. Эй, муминлер! Сиз де онъа саляват кетиринъ ве там бир теслимиетнен селям беринъ» («Ахзаб» суреси, 56 ает). Юдже Аллах бу аетте бутюн муминлерге Пейгъамберине (с.а.с.) салят ве селям айтмаларыны эмир эте ве онъа сайгъы косьтермелерини истей. Салят «Аллахумме салли аля Мухаммед» демектир, селям исе, «Эс-селяму алейке эййухе’н-небий» демектир. Саляват-ы шерифлернинъ бир чокъ чешити бар. Куньде беш кере къылынгъан намазларда окъугъанымыз «Эттехиййяту», «Аллахумме салли» ве «Аллахумме барик» дуалары салят ве селямнынъ бирер чешитидир. Севгили Пейгъамберимиз Хазрет-и Мухаммедге (с.а.с.) чокъ-чокъ салят ве селям кетирмек эм савап къазанмагъа, эм де къыяметте шефаатине наиль олмагъа себеп олур, иншаллах. Хазрет-и Пейгъамберимиз (с.а.с.) бу акъта бойле буюргъан: «Къыямет кунюнде инсанларнынъ манъа энъ якъын олгъанлар, манъа энъ чокъ салят ве селям кетиргенлердир» (Тирмизий). Дигер бир хадисте исе, Пейгъамбер Эфендимиз бойле хабер берген: «Ким манъа бир кере саляту селям кетирсе, бу себепнен Аллах Тааля да онъа он дередже мерхамет этер, о кимсенинъ он гунахыны багъышлар ве маневий дереджесини он дередже даа юксельтир» (Несаий). Севгили Пейгъамберимизнинъ (с.а.с.) теэссурат къалдыраджакъ даа бир хадисинен пайлашайыкъ. Эбу Хурейре (р.а.) бойле деген: Расулюллах (с.а.с.) бир мезарлыкъкъа барды ве: − Селям сизге, эй, бу диярнынъ мумин ве мусульман халкъы! Шубесиз, бизлер де, иншаллах, сизге къавушаджакъмыз, − деди. Сонъра Расулюллах (с.а.с.): − Эгер де биз къардашларымызны корьсейдик, − деп, арзу этти. Сахабелер: − Эй, Аллахнынъ Расули! Биз сенинъ къардашларынъ дегильмизми? − деп, сорадылар. Расулюллах (с.а.с.): − Ёкъ, сиз меним асхабымсынъыз. Къардашларымыз исе, даа сонъра келеджек олгъанлардыр. Мен олардан эвель (Кевсер) хавузынынъ башында оладжам, − деди. Сахабелер: − Эй Аллахнынъ Расули! Сенинъ умметинден даа кельмеген олгъанларны насыл таныйджакъсынъ? − деп, сорадылар. Расулюллах (с.а.с.): − Сизден бир де бир кимсенинъ манълайында ве аякъларында беязлыкълары олгъан атлары олса, ве бу атлар, къара атлар арасында къарышса, озь атларынъызны танымазсынъызмы? – деп сорады. Сахабелер: − Эльбетте, танырмыз, эй, Аллахнынъ Расули! − дедилер. Расулюллах (с.а.с.): − Олар къыямет кунюнде абдест алмаларындан себеп, манълайлары, къоллары ве аякълары парылдап келеджеклер», − буюрды (Муслим). Насыл меракълы бир шей, Расулюллах Эфендимиз (с.а.с.) даа дюньягъа кельмеген умметини корьмек истей. Аджеба, биз, мусульман уммети оларакъ, оны не къадар таныймыз, не къадар севемиз ве корьмек истеймиз? Демек, Хазрет-и Пейгъамберни (с.а.с.) севмек, онынъ ахлякъынен ахлякъланмакъ ве онъа таби олмакъ керек. Онъа таби олмакъ ичюн, тек бир чаре бар. Онынъ аятыны ве суннетини огренип, омюримизге кечирмектир. Хазрет-и Мухаммедни (с.а.с.) севмек, онъа урьмет этмек ве онынъ ёлундан кетмек Раббимизнинъ эмиридир. Юдже Аллах Севгили Пейгъамберимизни (с.а.с.) даа гузель танымагъа, онынъ ёлундан кетмеге ве шефаатына наиль олмагъа джумлемизге къысмет этсин! Амин. Сафие Куртдеде

Къарабаскъандан насыл къорчаланылыр?

Опубликовано:

Гедже, юкъуда инсанны базан санки бир шей баса, не сес чыкъарып оласынъ, не де турып оласынъ… Бойле вакъытта не япмалы? Суалимизге джевапны Пейгъамберимиз (с.а.с.) берген. Къарабаскъан инсангъа юкълагъаны заман келе ве оны баса. Козьлерге къара бир шей олып корюнгени ичюн, онъа къарабаскъан дегенлер. Рухиятчылар ве тиб алимлери бунынъ инсаннынъ рухий алындан я да беден хусусиетлеринден ола бильмесини бильдирелер. Дигер тарафтан, къарабаскъаннынъ базы джинлернинъ базы инсанларгъа бу шекильде корюнип, къоркъутмасы оларакъ да олмасы мумкюндир. Айны ерде бир тек инсанда ола, янындакилер оны дуймай. Къарабаскъанда аягъынызны, къолунъызны къыбырдатып оламайсыз, амма окъугъанынъыз аетлер сизге ярдымджы ола. Бунъа ошагъан меселелер ичюн япаджагъымыз тевсиелер булардыр: 1. Абдест алып, эки рекят намаз къылып, абдестли ятмакъ. 2. 33 кере «Субханаллах», 33 кере «Эльхамду лиллях» ве 33 кере «Аллаху экбер» деп юкъламакъ. 3. Еди кере «Аету’ль-курсий»-ни окъуп, сагъ тарафкъа, солгъа, аркагъа, огге, асткъа ве устьке уфлеп, единджисини уфлемейип, юкъламакъ. 4. «Фатиха», «Нас», «Фелякъ», «Ихляс» сурелерини окъумакъ. Къоркъулардан къорчаланмакъ ичюн дуа этмек ве ает иле хадислерни язып я да яздырып, янында ташымакъ – динимиздже джаиздир, мумкюндир. Бизим миллетимизде де эски вакъытлардан берли «джевшен» деп айтылгъан, ве, умумиетле, учькоше шекилинде къумачнен сарылгъан бала ичюн язылгъан дуалар бар. Абдуллах бин Амр (р.а.) Пейгъамберден (с.а.с.) бойле ривает эткен: «Сизден биринъиз юкъуда къоркъса, бойле десин: «Аллахнынъ гъазаб ве азабындан, ве къулларынынъ шерринден, шейтанларнынъ весвесесинден ве яныма кельмелеринден нукъсанлыгъы олмагъан Аллахнынъ сёзлерине сыгъынам». О заман, ич бир шей онъа зарар бермез». Абдуллах бин Амр бу сёзлерни осьмюр балаларына огреткен, кичкене балалары ичюн язып, оларнынъ боюнларына аскъан эди (Тирмизий, «Даават», 94). Юкъарыда язылгъанлардан анълашылгъаны киби, джевшен ташымакъ джаиздир. Лякин дуаларны бильген бир инсаннынъ буларны окъумасы даа догъру олур. Айрыджа, дуа окъумакънынъ белли шекили ёкътыр. «Аету’ль-курсий» окъугъанымызда сагъымызгъа ве солумызгъа уфлемек суннеттир. Амма бунынъ да белли бир шекили ве сырасы ёкътыр. «Аету’ль-курсий», «Фелякъ», «Нас», «Фатиха» киби сурелерни я да аетлерни окъугъан заманда Пейгъамберимизнинъ (с.а.в.) сагъына, солуна, огюне, аркъасына, эллерине ве хаста олгъан бир де бир кимсеге уфлегени хадис китапларымызда язылыдыр. Бунынъ себеби – инсаннынъ маддий беден хасталыкълардан къорчаланмакъ ичюн маддий тедбирлер алгъаны киби, маневий ве зарарлы шейлерден къорчаланмакъ ичюн де, бойле тедбирлернинъ алынмасыдыр. Бизни яраткъан Аллах Пейгъамберимиз (с.а.с.) вастасынен насыл къорчаланаджагъымызны да косьтерди. Бу мевзуны ашагъыдаки хадис ачыкълай: Хазрет-и Айше (р. анха) бойле анълаткъан: «Аллахнынъ Эльчиси (алейхис-саляту вес-селям) ятагъына киргени вакъыт, эллерине уфлеп, «муавизетейнни» («эки сыгъынув» суреси олгъан «Фелякъ» ве «Нас» сурелерини) ве «Къуль хуваллаху эхад»-ны окъуй, эллерини юзюне ве вуджудына сюре, ве буны учь кере текрар эте эди. Хасталангъаны вакъыт, айны шейни онъа япмамны буюра эди» (Бухарий, «Федаилю’ль-Къуран», 14; «Тыбб», 39; «Даават», 12; Муслим, «Селям», 50 (2192); «Муватта», «Айн», 15 (2942); Тирмизий, «Даават», 21 (3399); Эбу Давуд, «Тыбб», 19 (3902)). АЧЫКЪЛАМА: 1. Хазрет-и Пейгъамбернинъ (с.а.с.) Къуран-ы Керимни хасталыгъы вакъытында шифа ичюн окъугъаны риваетлерде бар. Асылында, Къураннынъ муминлер ичюн маддий ве маневий шифа олгъаныны ает-и керимеде бельгилене: «Къурандан иман эткенлерге рахмет ве шифа олгъан шейлер эндиремиз» («Исра» суреси, 17/82 ает); «Эй, инсанлар, Раббинъизден сизге насихат ве къальплерде олгъангъа шифа, муминлерге догъру ёлны косьтерген рехбер ве рахмет кельди» («Юнус» суреси, 10/57 ает). 2. Ресулюллах (с.а.с.) эллерини башта башына, юзюне сюрте, ондан сонъ, эллери етише бильгени ерлерге къадар бутюн вуджудыны сюрте эди. 3. Къарабаскъандан ве башкъалардан къорчаланмакъ ичюн «Аету’ль-курсий» чокъ окъулмалы. Хадис-и шерифте Ресул-и Экрем (с.а.с.): «Джибриль манъа келип: «Джинлерден бири санъа тузакъ къурмагъа истей, ятагъына баргъанынъда, «Аету’ль-курсий»-ни окъу. Яни, ятмадан эвель «Аету’ль-курсий»-ни окъу», – деп, буюргъан (Али Муттаки, 41254). 4. Юкъламакъ ичюн яткъанынъыз вакъыт, ашагъыдаки дуаны да окъуй билесинъиз. Небий-и Экрем Эфендимиз (с.а.с.) бойле буюргъан: «Юкъу ичюн ятакъкъа яткъанынъызда, эвеля «Фатиха», сонъ «Ихляс-ы шериф» окъусанъ, олюмден башкъа эр шейден аман олурсынъ», – деп буюргъан (Суютий, «Эль-Джамиу’с-сагъыр», 892). Аллаху Тааля джумлемизни джин ве шейтан шерринден, яман аллардан ве хасталыкълардан къорчаласын. Онъа ибадет этейик, Онъа дуа этейик. Оны анъсакъ, Онъа сыгъынсакъ, ич кимсе бизлерге зарар берип оламаз! Раим Гъафаров

Аллахнынь адларыны огренемиз!

Опубликовано:

«Эль-Эсма’уль-хусна» ибареси эки сёзден ибарет олып, «Аллахнынъ гузель адлары» демектир. Шу адларны Къуран-ы Керимден ве Суннеттен огренемиз. Олар Аллахны даа яхшы танымакъ, Оньа ялвармакъ, ве Оньа къуллукъ этмеге ярдым этелер. Пейгъамберимиз (с.а.с.) бойле буюргъан: «Аллахнынъ адлары докъсан докъуздыр. Ким оларны огренсе, дженнетке кирер» (Бухарий). Эльбетте, бу гузель адларны тек эзберден бильмек дегиль де, оларнынъ маналарыны анъламакъ керек. Балларымызгъа исе, анълатмакъ керекмиз. Аллах адларынынъ маналарыны анълап, къолай эзберлемек ичюн базы тавсиелер: Адларнынъ 10 данесини сайлап, олардан башламакъ. Бутюн адлардан балачыкъкъа анъламасы кьолай оладжакъ адларны сайламакъ даа яхшы олур. Эр бир ад устюнде айры чалышмакъ. Баланынь яшы ве адынынъ манасы иле теренлигине коре, эр бир ад устюнде чалышаджакъ вакъыт фаркълы ола биле. Мисаль оларакъ, базы адлар бир кунь ичинде огренилир, базылары устюнде исе, бир афта ичинде чалышмакъ керек олур. Муим олгъаны – тез вакъытта эзберлемек дегиль де, адынынъ манасыны анъламакътыр! Суаль-джевап (сухбет) усулыны къулланмакъ. Бойле бир усул балаларнен даа джанлы ве меракълы чалышмагъа ярдым эте. Суаль бергенде, бирден джевап бермеге ашыкъманъыз, балачыкъларгъа тюшюнип, акъылларыны чалыштырмагъа фырсат беринъиз. Мисаллер: Эль-Эхад (Бир олгъан) Бир аиле мисалини кетирмеге мумкюн. Айванлар ве къушларнынъ да аилелерини хъатырлатмакъ мумкюн. «Ихляс» суресининъ терджимесини окъумакъ мумкюн. Эс-Семи (Эр шейни эшиткен) Инсангъа эшитмек ичюн Аллах яраткъан «къулакълар» акъкъында тариф этмек. «Бозулгъан телефон» оюныны ойнамакъ. Аллахнынъ бизим бутюн тюшюнджелеримизни эшите бильгенини анълатмакъ. Эль-Басыр (Эр шейни корьген) Балаларгъа татлы шейлерни дагъытып, кимсе корьмейджек бир ерде ашамагъа вазифе бермек. Ондан сонъ, ойле бир ер тапылмайджагъыны (яни Аллах эр бир шейни корьгенини) анълатмакъ. «Сакълангъач» оюны ойнамакъ. Эль-Халик (Яраткъан, ёкътан бар эткен) Балаларгъа мальземелер берильмеден, отьмек пиширмек киби вазифе бермек. Хамур басмакъ ичюн ун керек, ун алмакъ ичюн богъдай керек, богъдай ичюн топракъ, сув керек. Буларнынъ эписини Аллах ярата, ве Онынъ ичюн ич бир яратма сынъыры ёкъ, истеген шейни ярата биле. Эль-Алим (Эр шейни бильген) Фаркълы зенаатлар акъкъында сухбет этиле биле. Тарихта «алим», «чокъ бильген» намыны къазангъан адамлар акъкъында сухбет. Аллахнынъ бильгилери даа кенъиш, буюк олгъаныны анълатмакъ. Динимизде илим алмакънынъ эмиетини анълатмакъ. Гульсум Ширинская

Пайтахтнынъ тарихий эльмазы

Опубликовано:

Белли олгъаны киби, ханлыкъ девиринде Багъчасарайда отуздан зияде джума ве маалле джамиси олгъан. Олардан бу куньге еткен беш джамини къайд этмек мумкюн: Буюк Хан Джами, Орта Джами, Исми Хан Джами, Молла Мустафа Джами ве Тахталы Джами. Макъалемизде рессамларнынъ буюк дикъкъатыны джельп эткен ве эски шеэрнинъ энъ корюмли мимарий эсерлеринден олгъан Тахталы джами акъкъында тариф этеджекмиз. Тахталы джами колеми джеэтинден буюк олмаса да, бинасы баягъы зариф ве, атта, ихтишамлы десек олур. Таянма дивары бина темелини, тик ямачкъа бакъмадан, къавий тута. Джами киришининъ огюнде кичик мейданлыкъта абдест ичюн чешме бар, джамининъ кириши оймалы: минаре шерефесининъ нагъышы исе, Буюк Хан Джамининъ минарелеринен аман-аман бир. Меракълысы шу ки, ханлыкъ девиринде бойле адлы джамиге асыл расткелинмей. Джами «тахталы» адыны даа сонъра алды, XIX-XX асырлар арасында. Лякин джамининъ ханлыкъ девиринде къурулгъаны шубесиздир, буны джами диварындаки язы исбатлай. Языда джами хиджрий 1120 сенеси яни милядий 1708-09 сенелери I Хаджы Селим Герайнынъ къызы Бек Хан Султан ханым айыргъан сермияларгъа къурулгъаны беян этиле. Демек, Тахталы джами Багъчасарайдаки мусульман ханымларнынъ хайриесине къурулгъан биналар сырасына кире. Ханымлар тарафындан къурулгъан ве кунюмизде белли олгъан биналар арасында, Тахталы джамиден гъайры, Диляра Бикечнинъ Ешиль джамиси, Исми Хан адлы сойлу къадыннынъ парасына къурулгъан ве онынъ адыны алгъан Исми Хан джамиси, Умму Гульсум тарафындан къурулгъан мектеп ве Улу Бейим Султаний джамиси кире («Улу бейим султаний» – ханларнынъ къыз къардашлары ташыгъан юксек сарай унваны). Умумен бакъаджакъ олсакъ, ханлыкъ сюлялесинден олгъан ханымларнынъ пайтахт ичюн хайырлы ве файдалы иншаатлар япылмасына пара айыргъанлары асырлар девамында кутюльген бир адет эди. Джамининъ асыл ве ильк адына къайтаджакъ олсакъ, 1880 сенесине аит весикъаларда джами «Осман агьа» адынен бельгилене. О йыллары джамиде ерли джемаатнынъ ярдымынен тамир ишлери япылды ве таштан япылгъан табанны алдырып, янъысыны тахтадан япкъанлар. О девирде Багъчасарайнынъ джамилеринде бутюн табанлар таштан эди, онынъ ичюн, тамир этильген джаминининъ тёшемеси тахтадан олгъаны себебинен, джамиге «Тахталы» деп айткъанлар. Ондан эвельки адынынъ тарихы там белли дегиль, ве япылгъан араштырмалар Осман агъа ким олгъаныны ойле де бельгилемеди. Тек бильгенимиз шу ки, ханлыкъ къайд дефтерлеринде мааллелер сырасында «Осман Агъа Месджид Махаллеси» анъыла. Базы тахминлерге коре, Осман агъа сарайнынъ янында яшагъан юксек унванлы бир шахыс эди. Тахталы джами рессамлар ве фоторессамлар арасында пек мешхурдыр. Биринджиден, о, гъает белли ерде, Ханлар сарайындан Чуфут къалесине алып баргъан ёлда ерлеше. Экинджиден, онынъ корюниши Багъчасарайнынъ эски аятыны джанландыра, тек о заманлары джамилернинъ ве юксельген минарелернинъ сайысы къат-къат зияде эди. Тахталы джами исе, бу куньге къадар сакълангъан ве, дерсинъ, эльмаз киби, эски пайтахтны яраштыргъан тарихий бир мабед бинасыдыр. Алие Сеферша

Емек ве ичмек адабы (девамы)

Опубликовано:

Урьметли окъуйыджылар, газетамызнынъ кечкен санында биз Ислямда емек ве ичмек адабыны огренмеге башладыкъ. Пейгъамберимиз (с.а.с.) сахабелерине тек диний бильгилерни дегиль де, куньделик яшайышта япкъан арекетлеримиз акъкъында да бильгилер берди. Пейгъамберимиз берген тевсиелери суннет сайыла, олар инсан вуджуды ве сагълыгъына буюк файда кетире. Ишбу суннетлерни ерине кетирсек, биз Аллахнынъ разылыгъыны къазанырмыз ве сагълам аят тарзыны кечирген олурмыз. Кечкен санда биз емек ве ичмекнинъ базы къаиделеринен таныш олдыкъ: ашкъа «Бисмиллях» иле буюрамыз, аштан эвель эллеримизни ювамыз, сагъ къолумызнен ве огюмизден алып ашаймыз, ве, табий ки, ашымыз элял олмалы. Шимди Къырымда элял емеклерни чокъ ашханелер ве тюкянларда тапа билемиз. Емек ве ичмекнинъ даа бойле суннетлери бардыр: Табагъымызда олгъан емекни битирмек Пейгъамбер Эфендимиз табагъында олгъан бутюн ашны битире эди. Энес (р.а.) бойле бир хадис-и шерифни ривает эткен: «Ресулюллах (с.а.с.) деди: «Ашынънынъ къайсы кесегинде берекетинъ сакълы олгъаныны билемезсинъ» (Муслим). Алтын ве кумюш табакълардан аш ашамакъ харамдыр. Пейгъамберимиз (с.а.с.) бойле буюрды: «Саф ипектен урба кийменъиз, алтын ве кумюш бардакълардан сув ичменъиз, бойле табакълардан аш да ашаманъыз» (Бухарий). Ичкиджилик олгъан софрагъа отурмагъа ясакътыр. «Аллахкъа ве ахирет кунюне иман эткен кимсе, устюнде ички олгъан софрагъа отурмасын!» (Тирмизий). Аштан сонъра дуа этмек керек. Аштан сонъра окъулгъан чешит дуалар бар, емегимиз ве, умумен, бутюн ниметлер ичюн Аллахкъа шукюр этмелимиз. Бойле бир дуа бар: «Эльхамду лиляхи’ллези этъамена ве секъана ве джеалена мине’ль-муслимин». Терджимеси: «Мени ашаткъан, ичирген ве мусульман эткен Аллахкъа шукюрлер олсун». Къарардан зияде ашамамакъ. Пейгъамберимиз (с.а.с.) бойле буюргъан: «Ич бир инсан ашкъазанындан техликели бир савут толдурмады. Инсангъа оны аякъта тутаджакъ бир кесек локъма етер. Амма, бундан зияде ашамагъа истесе, ашкъазанынынъ учьтен бир къысымыны емекке, бир къысымыны ичмекке, бир къысымыны да нефеске айырсын» (Тирмизий). Ашта исрафтан узакъ олмакъ керек. Табагъымызда аш къалдырып, сонъра оны чёплюкке ташласакъ, исраф оладжакъ. Ашайджагъынъ къадар алмакъ даа догъру олур. Беденимиз ичюн исраф – бизге керек олгъанындан зияде ашамагъа тырышмакътыр. Бу – сагълыгъымыз ичюн пек хавфлыдыр. Зиядедже кельген емегимизни сонъра ашамакъ я да айванларгъа бермек даа гузель олур. Онынъ ичюн Пейгъамберимизнинъ (с.а.с.) суннети бизни эр бир иште, ве, хусусан, ашамакъта бир къараргъа давет эте.   Айше Дуран