Ахляк - Страница 2 из 3 - ЦРО ДУМКЦРО ДУМК | Страница 2

Пн

10

мая

28
Рамазан
1442 | 2021
Утр.3:32
Вос.5:09
Обед.12:44
Пол.16:40
Веч.20:09
Ноч.21:46
Времена намазов
Календарь 2021г

Намаз

Ахляк - Страница 2 из 3 - ЦРО ДУМК

АЯТНЫНЪ МАКЪСАДЫ

Опубликовано:

24.01.20 – АЯТНЫНЪ МАКЪСАДЫ   الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا وَهُوَ الْعَزِيزُ الْغَفُورُ وَ قَالَ رَسُولُ اللّٰهِ (ص.): فَإِنَّ حَقَّ اللّٰهِ عَلَى الْعِبَادِ أَنْ يَعْبُدُوهُ وَلاَ يُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً [Эллези халекъаʼль-мевте вель-хаяте лиеблювекум эййукум эхсену амеля. Ве хувеʼль-азизуʼль-гъафур. Ве къале Расулюллах (с.а.с.): «Феинне хакъкъаллахи аляʼль-ибади эй ебудуху ве ля юшрику бихи шейъа»].   Мухтерем мусульманлар! Аллах Ресули (с.а.с.) яш сахабе Муазнен ёлджулыкъ япкъан эди. Пейгъамберимиз онъа: «Муаз! Аллахнынъ къуллары устюндеки акъкъы не олгъаны билесинъми?» – деп сесленген. Муаз: «Аллах ве Ресули даа яхшы биле», – джевабыны берген. Эфендимиз (с.а.с.) бойле буюргъан: «Аллахнынъ къуллары устюндеки акъкъы оларнынъ Аллахкъа ибадет этмелери ве Онъа ич бир шейни ортакъ къошмамаларыдыр». Сонъра Пейгъамберимиз: «Я къулларнынъ Аллах устюндеки акъкъы не олгъаныны билесинъми?» – деп сорагъан, ве бойле буюргъан: «Аллахкъа ширк этмеген, Онъа ортакъ къошмагъан кимсеге азап этмемесидир» (Бухарий, «Джихад», 46; Муслим, «Иман», 48). Азиз муминлер! Юдже Раббимизнинъ устюмиздеки энъ буюк акъкъы – Онъы танымакъ, Онъа къул олмакътыр. Онъа теслимиет ве садакъат косьтермектир. Чюнки яратылыш гъаемиз Аллахнынъ бар олувына ве бирлигине шексиз-шубесиз иман этмектир. Эр тюрлю буюкликнинъ ялынъыз Аллахкъа аит олгъаныны къабул этмектир. Онынъ эмир ве ясакъларны козетип, аят сюрмектир. Онынъ ичюн биз намаз къыламыз, ораза тутамыз, зекят беремиз ве адам ольдюрмейиз, хырсызлыкъ япмаймыз, ички ичмеймиз, домуз эти ашамаймыз ве ялан-ботен айтмаймыз! Бутюн махлюкъатны яраткъан Раббимиз джумертликте эшсиздир. Онынъ бизлерге ихсан эткен ниметлери саймакънен битмез. Алгъан нефесимизден ичкен сувумызгъа, ашагъан локъмамыздан кечирген вакъытымызгъа къадар – эр шей Онынъ бизлерге лютуфыдыр. Акъылымыз, гонъюлимиз, севги ве мерхаметимиз, бир-биримизге олгъан муаббетимиз эп Онынъ бизлерге икрамыдыр. Айса, бизге омюримизни, тюрлю ниметлерни багъышлагъан Аллахкъа не къадар шукюр этсек, аз, дегильми? Раббимизнинъ бу къадар ниметини корьмезден келип, месулиетлеримизни ерине кетирмемек ве нефисхор бир аят яшамакъ инсангъа ич ярашырмы? Сайгъылы муминлер! Бар олув макъсадымыз, Аллахкъа иман ве къуллукъ янында, ер юзюни де абаданлаштырмакъ, севги, сайгъы, шефкъат ве мерхамет яймакътыр. Ортакъ юртымыз – Ватанымыз Къырымда  эйиликни устюн этмектир. Фитне, фесат, зулум, дженк киби эр тюрлю ярамайлыкънынъ къаршысында турмакътыр. Бугунь, умумен, инсанлыкъ дюньяда тынчлыкъ ве хузурны, аманлыкъ ве ишанчны истемекте. Бутюн бу гузелликлер Къураннынъ сонъсуз акъикъатларында, Пейгъамберимиз (с.а.с.)-нинъ эр бир инсан ичюн нумюне олгъан аятында бар. Етер ки, муминлер оларакъ, биз аятымызны бу гузелликлернен зийнетлендирейик. Етер ки, бу гузелликлерни келишкен бир тильнен, икметли бир услюпнен инсанлыкъ аилесине такъдим этейик. Азиз джемаат! Юдже Раббимиз олюмни ве аятны къайсымыз даа гузель ишлер япаджагъыны сынамакъ ичюн яраткъаныны «Мульк» суресининъ 67/2-нджи аетинде бильдире. Бойле экен, шу къыскъачыкъ имтиан дюньясында бизге тюшкени – Аллахны зикир ве шукюрнен анъмакъ; омюрни саваплы ишлернен кечирмек. Фаний дюньямызны къургъанда, эбедий юртумыз олгъан ахиретни къурмакъны унутмайыкъ. Айрыджа бу акъикъатларны этрафымызгъа да яяйыкъ, инсанларнынъ къуртулышына весиле олайыкъ. Юдже Раббимизнинъ разылыгъы ичюн ич бир гъайретни зая этмейджеги умютинен яшайыкъ. Етер ки, бизлер ялынъыз Онъа таянып ишанайыкъ. Етер ки «Меним намазым, эр бир ибадетим, аятым ве олюмим алемлернинъ Рабби Аллах ичюндир», – деп, эр вакъыт Раббимизнинъ разылыгъы ичюн яшайыкъ («Энам» суреси, 6/162 ает). Келинъиз, аятымызнынъ макъсады устюнде бир кере даа тюшюнейик. Бар олув гъаемизге уйгъун аят яшамагъа гъайрет этейик.  Омюримиз не вакъыт битеджеги бельгисиздир. Онынъ сонъунда бу иляхий муждени эшитмек умютимиз олсун: «Эй, хузур ичинде олгъан джан! Сен Аллахтан, О да сенден разы оларакъ, Раббинъе къайт! Гузель къулларымнынъ арасына кир. Дженнетиме кир!» («Феджр» суреси, 89/27-30).

ИНСАННЫНЪ КЕМАЛАТ ЁЛДЖУЛЫГЪЫ: ИСЛЯМ, ИМАН ВЕ ИХСАН

Опубликовано:

03.01.2020 - ИНСАННЫНЪ КЕМАЛАТ ЁЛДЖУЛЫГЪЫ: ИСЛЯМ, ИМАН ВЕ ИХСАН إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَخْبَتُوا إِلَى رَبِّهِمْ أُوْلٰئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ [Инне’ллезине амену ве амилю’с-салихати ве эхбету иля Раббихим. Уляике эсхабу’ль-дженнех. Хум фиха халидун]. Мухтерем мусульманлар! Бир кунь, Пейгъамберимиз (с.а.в.) сахабелеринен сухбет эткени вакъыт, янларына бир адам кельген. Кимсе оны танымай эди. Узакътан кельген олса керек. Амма ёлджу олгъанына бир ишарет ёкъ эди. Устю-башы тоз-топракъ дегиль эди. Урбасы бем-беяз, сачлары къап-къара эди. О, Пейгъамбернинъ янына отургъан ве: «Я, Мухаммед! Манъа Ислямны анълат», – деген. Пейгъамбер (с.а.в.) буюргъан: «Ислям – Аллахтан башкъа илях олмагъанына ве Мухаммед Аллахнынъ эльчиси олгъанына шаатлыкъ этмек, намаз къылмакъ, зекят бермек, Рамазан оразасыны тутмакъ ве, эгер кучюнъ этсе, хаджылыкъны ерине кетирмектир». Кельген киши: «Догъру айттынъ», – деген. Сахабелер адамнынъ эм суаль сорагъанына, эм де, джевапны алгъандан сонъ, «Догъру айттынъ» демесине шашыргъанлар. Сонъра бу адам: «Манъа иманны анълат», – деген. Пейгъамбер (с.а.в.): «Иман – Аллахкъа, Онынъ мелеклерине, китапларына, пейгъамберлерине, Ахирет кунюне, къадерге, яхшылыкъ ве яманлыкъ Аллахтан олгъанына инанмакътыр», – деп, джевап берген. Шу адам кене «Догъру айттынъ», – деп, оны догърулагъан. Сонъра исе, «Манъа ихсанны анълат», – деген. Пейгъамберимиз (с.а.в.) ихсанны бойле тариф эткен: «Ихсан – Аллахны корьгенинъ киби Онъа къуллукъ этмектир. Чюнки сен Оны корьмесенъ де, О, сени даима коре». Кельген киши кене Пейгъамберимизни догърулагъандан сонъ, къыяметнен алякъалы базы суаллер сорагъан ве, джевапларыны алып, кеткен. Пейгъамберимиз (с.а.в.) о ерде олып, эр шейни корьген Хазрет-и Умерге бойле деген: «Бу кельген – Джебраиль (а.с.) эди. О, сизге дининъизни огретмек ичюн кельген эди» (Бухарий, «Иман», 37.) Урьметли муминлер! Иман – Аллахнынъ бар олувыны ве бирлигини, Пейгъамберимизнинъ Юдже Аллахтан кетиргенини тиль иле икърар, къальп иле тасдыкъ этмектир. Яни юрегимизнен инанып, тилимизнен буны айтмакътыр. Иман – къулнен Аллах арасындаки севги ве ишанч багъыдыр. Иман – яратылыш гъаесини бильген инсаннынъ Раббине берген садакъат ве самимиет сёзюдир. Муминге тюшкен вазифе берген бу сёзюнинъ аркъасында турмакъ ве вазифелерини ерине кетирмектир. Ислям исе, – инангъаны киби яшамакъ, иманны аятта акс эттирмектир. Там бир теслимиетнен Аллахкъа ибадет этмек, маддий ве маневий барлыгъыны Онынъ ёлуна адамакъ, эмирлерине уймакъ, ясакъларындан сакъынмакътыр. Ислям – ялынъыз Аллахкъа къул олмагъа ве Онъа ич бир шейни ортакъ къошмамагъа сёз берген мусульманнынъ лафлары ве арекетлеринен бу сёзюне садыкъ къалмасыдыр. Хадисте анъылгъан ихсан исе, – къуллукъ шуурынынъ ве гузель ахлякънынъ энъ юксек дереджесидир. Ихсан – Раббимизнинъ бар олувыны аятнынъ эр анында ис этмектир. Аллах Тааля Къуранда: «Биз инсангъа шах дамарындан даа якъынмыз» ве «Къайда олсанъыз-олунъыз, О, сизнен берабердир. Аллах япкъанларынъызны коре» – деп, буюра («Къаф», 50/16; «Хадид», 57/4). Бунъа коре, эр ан Раббимизнинъ икрам ве ихсанына мухтадж олгъанымыз шуурынен яшамалы. Азиз муминлер! Иман этмек, Ислямнынъ эмри олгъан ибадетлерни ерине кетирмек ве ихсан шуурынен арекет этмек бири-бирини тамамлагъан басамакълар кибидир. Аллахкъа ве Онынъ бильдирген акъикъатларына иман эткен инсан, эльбетте, ибадетлерини акъсатмайып, самимий бир мусульман олмакъ ичюн гъайрет этеджек. Иманнынъ ве ибадетнинъ вазгечильмез кереги исе, гузель ахлякълы олмакътыр. Инангъан, амма буны ибадет ве ахлякънен кемалгъа ириштирмеген киши зияндадыр. Ахлякъы иман ве ибадетлернен берабер олмаса, инсан, Аллахнынъ разылыгъындан махрум къалыр. Ибадет эткени алда, ахлякий джеэттен зайыфлыкълары олгъан кимсе исе, озюни эсапкъа чекмели ве ибадетинде хушугъа дикъкъат этип, бу тюрлю янълышлыкълардан узакъ къалмалы. Демек ки, къул оларакъ Раббине иман эткен, дин оларакъ Ислямгъа бойсунгъан, пейгъамбер оларакъ да Хазрет-и Мухаммед (с.а.в)-ге таби олгъан эр инсан, иманыны, ибадетини ве ахлякъыны бир арада гузеллештирмели. Иште, о заман мумин «Худ» суресиндеки 23-юнджи аетнинъ шу муждесине наиль оладжакътыр: «Иман этип, салих амеллер ишлеген ве Раблерине гонъюльден багълангъанларгъа кельгенде, иште, олар дженнетликтир. Олар анда эбедий къаладжакълар» («Худ», 11/23). Мухтерем мусульманлар! Къальбимизни, иман киби бир ниметтен, ибадет киби бир гъыдадан, ихсан киби бир шуурдан махрум къалдырмайыкъ. Чюнки дюнья ве ахиретимизге аит эр тюрлю эйиликнинъ, хайырнынъ ве акъикъатнынъ темели, инсан олмакънынъ манасы ве къул олмакънынъ дегери бу учь джевхерде сакълыдыр. Бунынъ ичюн къуллукъ ёлунда самимий ве гъайретли олайыкъ. Тилимизден тёкюльген эр сёзнинъ, элимизнен япкъан эр ишимизнинъ, козюмизден сюзюльген эр бакъышнынъ, аткъанымыз эр адымнынъ Аллах Тааля къатында бир къаршылыгъы олгъаныны акълымыздан чыкъармайыкъ. Хутбени Севимли Пейгъамберимиз (с.а.в)-нинъ шу дуасынен битирем: «Аллахым! Мени амеллернинъ ве ахлякънынъ энъ гузелине ириштир. Оларнынъ энъ гузелине анджакъ Сен ириштире билесинъ. Мени ярамай ишлерден ве ярамай ахлякътан къорчала. Булардан анджакъ Сен къорчалап олурсынъ» (Несаий, «Ифтитах», 16).

БИР ОМЮР МЕСУЛИЕТ ШУУРЫНЕН ЯШАМАКЪ

Опубликовано:

27.12.2019 – БИР ОМЮР МЕСУЛИЕТ ШУУРЫНЕН ЯШАМАКЪ كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ وَإِنَّمَا تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ [Куллю нефсин заикъату’ль-мевт. Ве иннема тувеффевне уджуракум евме’ль-къыямех. Фемен зухзиха ани’н-нари ве удхиле’ль-дженнете фекъад фаз. Ве маль-хаяту’д-дюнья илля метау’ль-гъурур]. Мухтерем мусульманлар! Окъугъаным «Ал-и Имран» суресиндеки 185-инджи ает-и керимеде Юдже Раббимиз бойле буюра: «Эр джанлы олюмнинъ дадыны аладжакъ. Ве, ич шубесиз, Къыямет куню япкъанларынъызнынъ къаршылыгъы сизге айнен бериледжек. Ким джеэннемден узакълаштырылып, дженнетке кирдирильсе, о, артыкъ, къуртулгъан. Дюнья аяты, затен, алдатыджы шейлерден ибареттир». Бир хадис-и шерифте исе, Севимли Пейгъамберимиз (с.а.в.) бойле буюргъан: «Акъыллы кимсе нефсине саип олгъан ве олюмден сонърасы ичюн чалышкъан кимседир. Аджиз кимсе исе, нефсининъ арзу ве истеклерине уйгъан ве, бунъа бакъмадан, аля Аллахтан эйилик тилеген кимседир» (Тирмизий, «Сыфату’ль-къыямe», 25). Азиз муминлер! Раббимиз къайсымыз даа гузель ишлер ишлейджегимизни сынамакъ ичюн олюмни ве аятны яратты («Mульк», 67/2). Эбедий алемде дженнетте я да джеэннемде оладжагъымыз бу аятта япкъанларымыз я да ихмал этип ташлагъанларымызнен бельгиленеджек. Эпимиз яшап коремиз ки, заман сув киби акъа ве эр кечкен кунь омюр сермиямыз азала. Кечкен эр дакъкъа бизни яшлыгъымыздан узакълаштырып пишкинликке ве, атта, къартлыкъкъа бир адым даа якъынлаштыра. Не вакъыт, къаерде ве насыл къаршымызгъа чыкъаджагъы билемегенимиз о олюм ве эсап кунюне догъру якъынлашамыз. Дегерли мусульманлар! Юдже Раббимиз Къуран-ы Керимде бойле буюра: «Инсан башы бош (озю-озюне) къалдыраладжагъыны тюшюнеми?» («Kъыямe» суреси, 75/36). Бу ает-и кериме, башта омюр олмакъ узьре, Раббимиз ихсан эткен бутюн ниметлернинъ айны заманда месулиет кетиргени хусусунда бизни тенбиелей. Инсан Аллах тарафындан берильген эр бир ниметни бизге эманет этти. Динимиз бир эманеттир, – диний дегерлеримизни козетмек, динимизни яшамакъ – вазифемиздир. Ана-ватанымыз да бизлер ичюн Аллахтан берильген бир эманеттир. Онъа саип чыкъмакъ ве оны абаданлаштырмакъ, эдждатларымыздан алгъанымыз киби, даа гузель бир шекильде кельген несиллеримизге теслим этмек – боюн борджумыздыр. Омрюмиз де Раббимизнинъ бизге бир эманетидир. Омрюмизни къаерде, не ичюн ве насыл кечиргенимизден сораладжакъмыз. Севимли Пейгъамберимизнинъ ифадесинен пек чокъ инсан сагълыкъ ве бош вакъыт меселесинде алданалар, бу эки эшсиз ниметнинъ къыйметини къаврамайлар (Бухарий, «Рикъакъ», 1). Амма, Аллахкъа нисбетен месулиет анълайышынен кечирильген заманлар къазанчкъа чевириле ве саибини пешманлыкътан къуртара. Аллахкъа иман ве Ресулюллахнынъ суннетине таби олмакънен кечкен омюр берекетленир. Эйилик, ихсан, фазилет ве гузель ахлякънен сюсленген омюрлер берекет толур. Азиз муминлер! Милядий янъы 2020 йылына кирер экенмиз, озюмизге сорайыкъ: Раббимизнинъ разылыгъыны къазанув азмини аятымызнынъ меркезине ерлештире бильдикми? Ёкъса, истеклеримизнинъ аркъасындан сюрюклендикми? Кучь ве къуветимизни, бильги ве эмегимизни, акъыл ве теджрибемизни ислямий акъикъатларны, инсаний ве ахлякъий дегерлерни юджельтмек ичюн харджадыкъмы? Ёкъса, куньделик арзуларымызны ве шахсий менфаатларымызны огге алдыкъмы? Гонълюмизде мерхамет, адалет, итаат ве икметке ер бердикми? Ёкъса, кибир, косьтериш, саранлыкъ ве асет хасталыгъына енъилип тюштикми? Раббимизнинъ «Mаидe» суреси, 5/90-ынджы аетте: «Эй, иман эткенлер! Ички, къумар, тикильген путлар ве фал окълары ялынъыз шейтан иши бирер писликтир. Олардан узакъ турунъыз ки, къуртулышкъа ириширсинъиз» иляхий эмрине садакъатнен багъланып олдыкъмы? Элимизни ярамайлыкълардан чекип олдыкъмы? Тилимизни ярамай сёзлерден къорчалап олдыкъмы? Зеинимизни ярамай тюшюнджелерден темизлеп олдыкъмы? Къальбимизни Аллах севгисинен толдурып олдыкъмы? Ана-бабамызнынъ, апайымызнынъ, балачыкъларымызнынъ акъларыны къорчаладыкъмы? Сонъки сефер къайсы етимнинъ башыны охшадыкъ? Къайсы къомшумызнынъ алыны-хатырыны сорадыкъ? Къайсы къартнынъ гонълюни алдыкъ? Къайсы фукъаренинъ ихтияджыны къаршыладыкъ? Къыйметли мусульманлар! Къалгъан омрюмизни Раббимизнинъ разылыгъыны къазандыраджакъ эйи ве гузель ишлернен донатмагъа къарар берейик. Инсан олмакънынъ шерефли месулиетини, эманети юкленмекнинъ агъырлыгъыны ве эсап кунюнинъ якъынлыгъыны унутмайыкъ. Заманымызны бошкъа сарф этмейик. Бош ве файдасыз ишлерден узакъ турайыкъ. Хата ве янълышларымыздан вазгечейик. Ибадетлеримизни, хайыр ве хасенатымызны чокълаштырайыкъ. Иште, о заман омрюмизнинъ эр йылы бизим ичюн керчек бир йыл, керчек бир имкян ве умютке чевириледжек.

КЪУЛ ВЕ ДЖЕМААТ АКЪКЪЫ

Опубликовано:

20.12.2019 – КЪУЛ ВЕ ДЖЕМААТ АКЪКЪЫ وَمَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ وَمَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لاَ يُظْلَمُونَ [Ве ма кане линебиййин эй егъулле ве мей егълюль ети бима гъалле евме’ль-къыяме. Сумме тувеффа куллю нефсим ма кесебет ве хум ля юзлемун] Мухтерем мусульманлар! Пейгъамбер Эфендимиз (с.а.в.) бир кунь асхабындан: «Муфлис кимдир, билесинъизми?» – деп сорагъан. О ерде олгъанлар: «Малыны-мулькюни джойгъан, ифляс эткен кимседир, я, Ресуляллах», – деп джевап бергенлер. Аллах Ресули (с.а.в.) де бойле буюргъан: «Аксине, керчек муфлис шу кимседир: Къыямет куню къылгъан намазы, туткъан оразасы ве берген зекятынен келир. Амма, дюньяда экенде, инсанларны сёгген, ифтира аткъан, башкъаларынынъ малыны ашагъан, къанларыны акъыткъан, бир башкасыны талаштыргъан. Бозгъан бу акъларнынъ къаршылыгъы оларакъ, онынъ эйиликлеринден алынып, акъ саиплерине берилир. Эгер эсабы корюльмейп, эйиликлери битсе, зарар берген инсанларнынъ гунахларындан алынып, онынъ устюне юкленир, сонъра да джеэннемге атылыр» (Муслим, «Бирр», 59). Сайгъылы мусульманлар! Ислям акъ ве акъикъат, укъукъ ве адалет динидир. «Акъ» анъламы эм месулиетлеримизни, эм де къорчаламакъ керек олгъанымыз дегерлерни ифаде эте. Аят ве хузур менбамыз олгъан вахий бизлерни акъикъаткъа саип чыкъмагъа давет эте. Раббимизнинъ Эсма-и Хуснасындан бири де «Эль-Хакътыр». Бу себептен акъикъаткъа риает эткен инсан, аслында, догърунынъ ве акъикъатнынъ янында, яни Аллах Таалянынъ эмир эткени ве разы олгъаны ёлда олур. Урьметли муминлер! Инсан, ана къарнында джанлангъаны вакъыттан башлап, аят акъкъына саиптир. Раббимиз «Маиде» суреси, 5/32-нджи аетте: «Ким бир джангъа я да ер юзюнде бозгъунджылыкъ чыкъармагъа къаршылыкъ олмадан (акъсыз ерде), бир джангъа къыйса, бутюн инсанларны ольдюрген киби олур. Эр ким бир джанны къуртарса, бутюн инсанларны къуртаргъан киби олур», – буюрып, бу принципни бельгилей. Эр инсаннынъ малыны ве элял къазанчыны къорчаламакъ акъкъы бар. Акъсыз ёлларнен мал къазангъан, тиджаретте ийле япып, муштерисини алдаткъан ве ишчисининъ акъкъыны там оларакъ тёлемеген кимсе харамгъа эль узаткъан демектир. Инсаннынъ шахсиет дегерлери, шерефи, намусы ве инанчы да токъунылмаздыр. Бир башкъасынынъ дегерлерине акъарет этмек, адыны къараламакъ, ялан ве ифтира иле итибарыны лекелемек энъ муим акъ бозукълыкълары арасында ер ала. Акънынъ бозулмасы исе, къанунларгъа коре – къабааттыр, динимизге коре де буюк бир гунахтыр. Хусусан, эгер базы бир инсанлар, дигерлерине коре, сиясий я да иджтимаий бакъыштан фаркълы позицияда олсалар, оларнен разы олмагъанларны эр бир къабаатнен къабаатлай билелер. Бу да къул акъкъына кирмектир. Мухтерем мусульманлар! Иманнынъ кереги – аятнынъ эр саасында орта къарар, инсафлы ве адалетли арекет этмектир. Озь акъларыны къорчалагъаны киби, этрафында олгъанларнынъ акъларыны да къорумакъ мумин олмакънынъ шиарыдыр. Шахсий менфаатлары ичюн дигер инсанларнынъ, атта, айванларнынъ ве табиатнынъ акъкъыны бозгъан кимсе, къыскъа вакъытта къазанчлы олгъаныны тюшюнсе де, аслында, зиянда ве ифлястадыр. Акъ козетмек сезгирлиги энъ якъын аиле азаларындан башлай, эр акъ саибине акъкъы берильмели. Ана-бабамызнынъ акъларына сайгъы дуймакъ, апайымызнынъ акъларыны севги ве урьметнен ерине кетирмек, балачыгъымызнынъ акъларыны шефкъатнен къорчаламакъ эпимизнинъ месулиетидир. Акърабалыкъ мунасебетлеринде, хусусан, иш ортакълыгъы, той ве мирас пайлаштырувы киби мевзуларда зерре къадар акъ кечмемеси ичюн тырышмакъ эпимизнинъ вазифесидир. Азиз муминлер! Къул акъкъынынъ джемиетнинъ эписине таркъалгъаны саа исе, – джемаат акъкъыдыр. Джемаат акъкъы къул акъкъына коре чокъ даа агъыр месулиети олгъан бир эманеттир. Бу эманетке хаинлик этмек, инсанны эм дюньяда, эм де ахиретте агъыр вазиетке сюрюклер. Юдже Раббимиз «Ал-и Имран» суреси, 3/161-инджи аетте: «(Ич бир) пейгъамбернинъ эманетке хыянетлик этмеси тюшюнилемез. Ким эманетке хыянетлик этсе, къыямет куню хаинлик эткенинен берабер келир. Сонъра да, ич бир акъсызлыкъкъа огъратылмадан, эр кеске къазангъаны тас-тамам берилир», – буюра. Рахмет Эльчиси, Пейгъамберимиз (с.а.в.) исе, бу мевзуда умметини бойле тенбиелеген: «Кимсе акъкъы олмагъан бир къарыш топракъны биле алмасын! Эгер алса, къыямет кунюнде Аллах еди къат ерни онынъ бойнуна сарар» (Муслим, «Мусакат», 141). Бир башка хадисинде исе, бойле деген: «Ким бир ишке вазифелендирилип, япкъан ишининъ къаршылыгъында бир уджрет алса, онынъ бу уджрет тышында аладжагъы эр шей эманетке хыянеттир» (Эбу Давуд, «Харадж, фей ве имаре», 9-10). Сайгъылы мусульманлар! Адалетке таялы мунасебетлернинъ дюньяда хузургъа, ахиретте исе, къуртулышкъа весиле олгъаныны унутмайыкъ. Шахсий аятымызда эр тюрлю къул акъкъына кирмектен сакъынайыкъ. Етимнинъ акъкъыны тюшюнейик. Девлет я да топлулыкъ тарафындан берильген вазифени агъыр бир эманет оларакъ къабул этейик. Чюнки акъсатылгъан девлет акъкъы, зая этильген вакъыф малы айны заманда бинълердже къул акъкъы демектир. Эр хайырлы ишнинъ савабы олгъаны киби, эр акъсатув ве хатанынъ да къул ве джемаат акъкъы догъураджагъыны билип яшайыкъ. [embed]http://youtu.be/rAQIUJd5XPE[/embed]

КЕЧИДЖИ ШЕЙЛЕРГЕ ГОНЪЮЛЬ БАГЪЛАМАКЪ

Опубликовано:

13.12.2019 – КЕЧИДЖИ ШЕЙЛЕРГЕ ГОНЪЮЛЬ БАГЪЛАМАКЪ بَلْ تُؤْثِرُونَ الْحَيٰوةَ الدُّنْيَا ﴿١٦﴾ وَالْاٰخِرَةُ خَيْرٌ وَاَبْقٰى ﴿١٧﴾ [Бель тусируне’ль-хаяте’д-дюнья, вель-ахирату хайрув ве эбкъа].   Мухтерем мусульманлар! Пейгъамбер Эфендимиз (с.а.в.) Бахрейн халкъынен бир анълашма япкъан ве о ерге бир эльчи ёллагъан. Бу эльчи бир талай вакъыттан сонъ буюк микъдардаки мал-мулькнен Мединеге къайткъан. Сахабелер меракънен эльчи ве кетирген маллары этрафында топланмагъа башлагъанлар. Шу маальде месджиттен чыкъкъан Аллах Ресули (с.а.в.), вазиетни корип, эвеля, кулюмсиреген, сонъра, шу сёзлерни айткъан: «Севининъиз ве сизни севиндиреджек ниметлерни бекленъиз! Валлахи, сизлер ичюн фукъареликтен къоркъмайым. Амма, мен, сизден эвельки умметлернинъ огюне дюнья ниметлери серильгени киби, сизинъ огюнъизге де серильмесинден; оларнынъ о дюнья ниметлери ичюн янып тутушкъанлары киби, сизинъ де янып тутушманъыздан, ве, бунынъ оларны эляк эткени киби, сизлерни де эляк этмесинден къоркъам» (Бухарий, «Мегъази», 12; Муслим, «Зухд», 6). Урьметли муминлер! Юдже динимиз Ислям аятымызнынъ эписини ичине ала. Раббимизнинъ эмир ве ясакълары дюньяда догъру ёлгъа, ахиретте исе, дженнетке иришювимизге весиледир. Бунъа бакъмайып, базы вакъытларда бизлер дюнья ишлерине даламыз, динимизнинъ аят бериджи эсасларыны санки корьмеймиз. Пейгъамберимиз (с.а.в.) косьтерген ёлдан узакълашып, Ислямнынъ аятымызгъа анълам къошкъан тесирини кет-кете джоямыз. Кечиджи олгъангъа мейиль беремиз, дюнья-ахирет тенълигини козетмеймиз, дюньявийлешемиз. Сайгъылы мусульманлар! Дюньявийлешмек – Аллахны ве ахиретни унутып, буюк бир корьмемишликнен дюньягъа сарылмакътыр; Аллахкъа нисбетен месулиетлерни ихмал этмек, бутюнлей дюньягъа ёнельмектир; диний инанч ве дегерлерни аяттан узакълаштырмакътыр; ич олюм кельмейджек киби, дюнья малына тюшкюн олмакътыр. Юдже Раббимиз инсанынъ бу янълыш позициясы акъкъында бойле буюра: «Анджакъ сиз (эй, инсанлар!) ахирет даа хайырлы ве даа девамлы олгъаны алда, дюнья аятыны усьтюн корьмектесинъиз» («Aля», 87/16, 17). Азиз муминлер! Аллах Тааля бизлерни бу фаний дюньягъа имтиан ичюн ёллады. Мусульман, эльбетте, дюньясы ичюн чалышаджакътыр. Амма, ахиретини де ихмал этмейджек. Эр не къадар асыл макъсад ахирет юртуны къазанмакъ олса да, дюнья ниметлеринден де элял шекильде файдаланмакъ эсастыр. Етер ки, мумин къазангъан имкянларынынъ махкюми олмасын, имкянларыны Раббимизнинъ разылыгъына келишкен бир шекильде къуллансын. Аллах Тааля Къуран-ы Керимде, «Къaсaс» суресинде, бойле буюра: «Аллах санъа бергенинден (Онынъ ёлунда масраф этип,) ахирет юртуны исте; амма дюньядан да насибинъни унутма. Аллах санъа ихсан эткени киби, сен де (инсанларгъа) яхшылыкъ яп. Ер устюнде бозгъунджылыкъ арзулама. Шубесиз, Аллах бозгъунджыларны севмей» («Къaсaс», 28/77). Къыйметли мусульманлар! Дюньявийлешмекнинъ бизге берген зарарларынынъ башында шуурсыз тюкетюв келе. Дюньянынъ бир кошесинде инсанлар ашайджакъ бир локъмагъа биле мухтадж экенде, дигер бир кошесинде баягъы исраф япыла. Языкъ ки, кунюмизде инсанлар бахтлы олмакъны эр шейни бол къулланувнен багълайлар. Чокъ ве паалы шейлерни къулланып, бахтлы оладжагъымызны тюшюнген алгъа кельдик. Амма къарарсыз къулланув инсаний ве ахлякъий дегерлеримизни зеэрлендире. Шуурсыз тюкетюв себебинден бир чокъ инсан бордж ве фаиз батакълыгъында бата. Нидже аиледе хузурсызлыкъ ве чаресизлик мейдангъа келе. Албуки, Севимли Пейгъамберимиз (с.а.в.) юзйыллар эвелинден инсанлыкъны бойле тенбиелеген: «Адем огълу (инсан): «Малым, малым!» – дей. Эй, Адем огълу! Аджеба, ашап тюкеткенинъден, кийип эскирткенинъден ве ахиретте къаршылыгъыны алмакъ узьре берген садакъанъдан башкъа сенинъ малынъ бармы?» (Муслим, «Зухд», 3). Сайгъылы муминлер! Исрафны икътисаткъа, ачкозьлюкни къанааткъа, къасеветни тевеккюльге, боллукъны берекетке чевирмекнинъ ёлу дюнья ве ахирет арасында тенълик къурмакътыр. Эр эки аятымызгъа да акъ эткенлери къадар ятырым япмакътыр. Бойле экен, дюнья аятынынъ козь ачып къапаткъаны къадар тез кечкенини акълымыздан чыкъармайыкъ. Сонъсуз олгъан ахирет аятымыз ичюн азырлыкъ япайыкъ. Эр ишимизде ве арекетлеримизде косьтериштен узакъ, саде ве алчакъгонъюлли олайыкъ. Хутбени Юдже Раббимизнинъ «Фатыр» суреси, 35/5-нджи аетинен битирем: «Эй, инсанлар! Аллахнынъ вадеси керчектир; сакъын дюнья аяты сизни алдатмасын ве алдатыджы (шейтан) да, Аллах акъкъында сизни къандырмасын!» [embed]http://youtu.be/eGeSq0m3v4M[/embed]

Инсан гузель орнекке мухтадждыр

Опубликовано:

  Бала буюклерден орьнек алып, бу аятны танымагъа башлай. Аш ашагъанда, къашыкъны насыл этип тутмакъ, насыл кийинмек… Анасы- бабасы насыл этип лакъырды этсе, бала да айнысыны эшитип, бу шекильде лаф этмеге башлай. Яни инсан оськен сайын бу арекетлерни текрарлай. Балагъа сёзнен айтылгъан насиатлар аз шекильде къабул этиле. Олар корьгенини япа. Ана-бабалар балагъа не косьтерселер, къаршылыкъ оларакъ айны буны коребилелер. Ве тек анасы ве бабасындан дегиль, аркъадашларындан, къомшуларындан, оджаларындан да орьнек алып, осе. Яни бир генч, шахсиет оларакъ давранышлары ве алышкъанлакъларыны кендисине орьнек оларакъ ала ве шу орьнеклер вастасы иле осе. Онынъ ичюн орьнек оларакъ сечильген инсанлар гузель ахлякълы олмалы. Акси алда нетиджелер де аджыныкълы олабиле. Шу себептен баланынъ этраф даиресине чокъ дикъ-къатлы олмакъ керек. Генчлер чешит инсанлардан орьнек ала. Оларнынъ арасында, керчектен, эм гузель шахсиетлер, эм менфий чизгилерни ташыгъан инсанлар да мевджут. Амма унутмамакъ керек ки, догърусыны сайламакъ ичюн, Аллаху Теаля инсангъа акъыл-фикир берди. Бир генч ичюн гузель орьнек – Пейгъамберимиздир (с.а.с.). Пейгъамберимизнинъ хадислери, мусульманларгъа ёл косьтерген къаиделер кибидир. Бундан гъайры, сахабе кирам ве тарихта эмиетли ер алгъан чокъ гузель инсанлар бар. Оларнынъ эйи давранышларыны дикъкъаткъа алып, аятымызгъа кечирмек мумкюндир. Девамы бар...   Айше Дуран

Базы адетлерге даир…

Опубликовано:

СУАЛЬ: Дуада мевлюд окъулгъанда, памукъкъа къокъулы сув (одеколон) тёкюлип, мусафирлернинъ пармакъларына тийдиртмек адети ве дуаларда мевлюд окъумакъ неге эсас-лана? Мусульманлар арасында девам эткен гузель адетлерден бири – мевлюддир. «Догъув заманы ве ери» манасына кельген мевлюд, догърусы – мевлид, Пейгъамберимизнинъ (с.а.с.) догъгъан геджеси иле багълы къулланылгъан бир сёздир. Даа сонъ Пейгъамберимизнинъ догъгъан вакъытыны, устюн васыфларыны анълаткъан шиирлерге де «мевлид» ады берильгендир. Пейгъамберимизнинъ догъгъан Ребиульэввель айынынъ 12-нджи геджесини весиле этип, догъув геджеси (мевлид) мерасимлери, Хиджреттен бир къач асыр кечкен сонъ кечерилип башланды. Тюрлю-тюрлю тиллерде окъулгъан мевлидлер бар. Тюркий тиллерде исе йигирмиден зияде мевлид язылгъандыр. Лякин буларнынъ ичинде энъ чокъ окъулгъан, Сулейман Челебининъ 1409 сенеси язгъан «Весилетюн-Неджат» адлы мевлид китабыдыр. Къырымда да, мираджны анълаткъан болюми «Мираджие» окъулмайып, бу мевлид окъула. Башта Пейгъамберимизнинъ догъгъан куню окъулгъан ве кечирильген мевлид мерасимлери, даа сонъ бутюн мубарек геджелерде текрарлангъан, даа зияде яйгъынлашып хасталыкъ ве даа бир талай весилелернен окъутылгъандыр. Мухаддис ве факих Ибни Хаджер, мевлид мерасими акъкъында тариф эткен риваетке коре, мевлид - Пейгъамберимизден учь-дёрт асыр сонъ Ислямий бир адетке чевирильмекнен берабер, бидъатнынъ «хасене» (гузель) къысымына кире. Бунынънен берабер, базы Ислям алимлери мевлид мерасимини кечирмеге къаршы чыкъ-къан, манасыз бир иш олгъаныны айткъанлар. Бидъат - диннинъ эмир этмеген шейни ибадет ниетинен япмакътыр. Ёкъса, динимиз, Къуран окъумакъны, мевлид киби иляхилерни окъумакъны ясакъ этмей. Онынъ ичюн, къартбаба-къартаналарымыз эр даим мевлидни окъуй эдилер. Мевлиднен алякъалы бир къач адетимиз бар, оларнынъ арасында: «Эмине Хатун» болюмини окъугъанда: «…Сувсадым гъает арареттен къатий, сундылар бир джам толусы шербети», – денъильгенде, адетимиз узьре, буны темсиль этмек ичюн, шербет кетириле. Амма базы ерлерде тамам о вакъыт ичиле, базы ерлерде иляхий айтылгъандан сонъ ичиле. Айны «Эмине Хатун» болюмининъ сонъунда, Хазрети Пейгъамберимизнинъ дюньягъа кельмесине сайгъы косьтермек ичюн, аякъкъа туралар ве саляват кетирелер. Базы койлерде саляват кетирип отуралар, базы ерлерде «Мераба» болюми де аякъта окъула. Айны «Эмине Хатун» болюмининъ со-нъунда: «Аркъамы сыгъады къувветле хеман», – окъулгъанда, апайлар бири-бирининъ аркъаларыны сийпайлар. Сонъки вакъытларда акъайлар да сийпамагъа башлады, бу янълыштыр, эскиден ойле шей ёкъ эди. Анда даа зияде догъув ве Хазрети Пейгъамберимизнинъ анасы анълатылгъаны ичюн, апайларынъ темсили даа догърудыр. Ве суалимизге кельдик, о да: «Эй, Азизлер» адлы болюмде: «Ол васиет ки, дерим (бизде дирхем сёзюне авушты) эр ким тута, Миск киби къокъусы джанларда тюте»… Яни бу васиетимизни туткъанларнынъ джанларындан, вуджутларындан Ресул-и Экремнинъ миск киби къокъусы дуюла, деп айтылгъанда, асылында буны темсиль этмек ичюн миск айландырыла. Мискни тапамагъанлар тазе я да къурутулгъан нане, фесильген, киби къокъулы отларны сюртелер. Эски вакъытларда мевлид акъшамлары раатлангъанда, чобанлар къоюнларны отлаткъанда окъула эди, миск сёзюни окъугъанларында, атешке къокъулы от атыла эди. Даа сонъ вакъытларда миск сюрюльмеге башлады, амма эвельки йылларда миск пек тапылмагъаны ичюн, памукъкъа гузель къокъулы шейлер, атта одеколон тёкюлип айляндырылды. Одеколон я да парфюм къулланмакънынъ абдестке зарары ёкъ. Амма гузель къокъу севген Пейгъамберимиз (с.а.в): «Къокъуларнынъ энъ гузели мисктир», – деп буюргъан (Муслим, Эдеб, 5). Онынъ ичюн кунюмизде, одеколон къулланмайып, эр ерде сатылгъан мисклерни къуллансакъ, даа догъру олур. Шуны да белиртмек керек ки, базы койлерде дуадан эвель мевлид окъула. Бу эски вакъытларда инсанлар дуагъа етишсин деп, узакъ-тан бекленильгенлер бар исе, олар кельгендже, дюнья лафы этильмейип, онынъ ерине мевлид окъуй эдилер. Бугунь исе дуанынъ вакъыты белли, кельгенлер онъа коре келелер, онынъ ичюн энъ башта дуа этилюви, яни Къураннынъ окъувы даа догърудыр. Къуран – Аллаху Теалянынъ келямыдыр, эр бир арифине севаплар бардыр. Онынъ ичюн, башта «Ясин» ве «Тебареке» сурелери окъулмакъ керек. Дуада башта Къуран Хатими багъышланыла, сонъ къыркълама (чюнки о да окъулгъан «Ясин»лердир), «Кензуль арш» олсун, мевлид олсун, пек къыйметли олсалар да, Къуран аетлеринден сонъ келе.   РАИМ Гъафаров

Аллахкъа къуллыкъ шууры (2)

Опубликовано:

Аллахкъа кереги киби къуллыкъ эткенлер, къуллыкъ шуурынен арекет эткен инсанлар, Аллахкъа эсап береджеклерине инанып, эсап шуурынен яшайлар. Бу мевзуда Китабымыз Къуранда бойле айтыла: «Эй, иман эткенлер! Аллахтан къоркъунъыз (Онъа къаршы кельмектен сакъынынъыз); эр кес ярынгъа (эсап кунюне) не азырлагъанына бакъсын; Аллахтан сакъынынъыз, чюнки Аллах япкъанларынъыздан хабердардыр» («Хашр» суреси, 59/18 ает). Къулларнынъ разылыгъынен Аллахнынъ разылыгъы арасында бирисини сайламакъ керек олгъанда, Аллахнынъ разылыгъыны сайламакъ… Дюнья ве ахирет менфааты арасында ахирет менфаатыны устюн къоймакъ… Чюнки бизим эбедий мекянымыз – ахиреттир. Келип кечкен шей кечеджегине коре, къалыджы олгъан шейни сайламакъ – акъыл саиби инсанларнынъ хусусиетидир. Мусульман – дюнья аятына фанийлиги къадар эмиет берир; ахирет аятына да эбедийлиги къадар эмиет берир. Дюнья аяты бир имтиан ери оларакъ, бизге ахирет аятынынъ огюнде берильди. Инсан, берильген бу аятнынъ бир макъсады олгъаны шуурынен омюрге бакъа. Амма макъсадыны унуткъанлар ве берильген омюр оюн ве эглендже олгъаныны тюшюнгенлер ичюн, эки аят шууры ёкъ. Олар, берильген бу дюнья аятында, нефислери истеген киби яшарлар. Олар ичюн экинджи бир аят, яни эбедий омюр, деген шей ёкъ. Аллах, дюнья ве ахиретни бойле къыяслай: «Дюнья хаяты тек бир оюн ве бир эглендже. Эльбетте, ахирет аяты Аллахтан сакъынгъанлар ичюн даа хайырлыдыр. Аля даа акъылланмайджакъсынъызмы?» («Энам» суреси, 6/32 аят). Базы инсанлар «эбедий аяткъа инанамыз», дейлер. Олар да дженнет ве джеэннемге инаналар. Базы алларда бу инанув тек сёзде къала. Бу инсанлар, озьлерини дженнетке алып бараджакъ ве джеэннемден узакълаштыраджакъ ишлер япмайлар. Иште, тек тильнен айтып, юреклеринде иман олмагъан ве онъа коре яшамагъан адамлар акъкъында Аллах бойле айта: «Инсанлардан ойлеси бар ки, «Аллахкъа ве ахирет кунюне иман эттик» дерлер. (Амма асылында) Олар иман этмедилер» («Бакъара» суреси, 2/8 ает). Олардан «Биз Аллахнынъ къулумыз», деп айткъанларыны эшитирсиз. Анджакъ базы инсанлар буны шуурлы айта, базылары исе шуурсыз… Асылында «биз де Аллахнынъ къулумыз» джумлеси, шуурсыз инсанларнынъ агъызларында къуп-къуру бир сёзден ибареттир. Мусульман тек Аллахкъа теслим олгъан бир шахыстыр. Аллах, Юдже китабы – Къуранда – не буюргъан олса, мусульман онъа теслим олмакъ керек. Къуллар оларакъ бизим япмамыз керек олгъан шей – Раббимизнинъ эмирлерини эшиткенвакъытта, къуллыкъ борджумызны ерине кетирмектир. Базы инсанлар башкъа бирисине итаат эте, амма Аллахнынъ къойгъан къанун ве эмирлерине къаршы келе ве исьян эте. Иште, бу буюк бир зыддиеттир. Къул, Аллахнынъ эмирлери иле къулларнынъ эмирлери къаршы къаршыгъа кельген вакъытта, Аллахнынъ эмирлерини ерине кетирмели. Унутмамакъ керек ки, итаат этмек ве итаат эткенни севмек керексинъ. Келип кечиджи дюньянынъ аркъасындан авеснен чапкъан инсаннынъ, эбедий аяты ичюн тенбель ве авессиз олмасы шашыладжакъ бир шей. Аллахкъа теслим олгъан бир мусульман къул, Аллахкъа ве Ресулине итаат этмекнен месуль оладжакъ. Яни Китапкъа (Къурангъа) ве Суннетке шартсыз бир итаат олмакъ керек. Китап ве Суннетнинъ къаршысында ич бир мусульманнынъ, «истесем, ойле, истесем, бойле япарым», демеге акъкъы ёкъ. Аллах, къулларына, къуллыкъ насыл этип япмакъ керек олгъаныны бильдирген сонъ, къулларнынъ бунынъ аксине бир къуллыкъ чыкъармагъа акълары ёкъ. Аллахкъа ибадет эткенлер, эр ал ве вазиетте Аллахкъа итаат эткен инсанлардыр. Аллахнынъ эр бир эмирине итаат – Аллахкъа ибадеттир. Ахиреттеки бизим къуртулышымыз – дюньяда къазангъан макъамлар, байлыкълар, шан-шурет дегиль. Буларнынъ эписи ахиретте устюнлик себеби олмайджакъ. Устюнлик – тек Аллаху Теалягъа гузель бир шекильде къул олмакътыр. Ким Аллахкъа гузель бир шекильде къуллыгъыны япкъан олса ве бу алда Аллахкъа къавушкъан олса, о инсан къуртулышкъа иришкендир. Не ерде олсакъ, олайыкъ, не иш япсакъ, япайыкъ, денъишмеген эсас вазифемиз – бизни ёкътан яраткъангъа къуллыкъ вазифемизни энъ гузель шекильде эда этмектир. Инсан, дюньясыны къурып, раат яшамакъ ичюн, зенаат къазанмакъ ёлунда не къадар къыйынлыкълар чеке... Бир тюшюнейик, я ахирет аятыны къурмакъ ичюн не къадар арекет ве гъайрет этемиз, аджеба? Аллах, къулларына насыл яшайджакъларыны бильдирди. Аллах, эр девирдеки къулларына Озь къанун ве эмирлерини ачыкълады. «Эй, инсанлар! Сизни ве сизден эвелькилерни яраткъан Раббинъизге къуллыкъ этинъиз де, бойлеликнен, Аллахтан къоркъкъан инсан алына келирсинъиз» («Бакъара» суреси, 2/21 ает).   ИСА Велиев

Аллахкъа къуллукъ шууры (I къысым)

Опубликовано:

Алемлернинъ яратыджысы Аллаху Теаля бизни тек Онъа къуллукъ этмек ичюн яратты. Раббимиз бойле буюра: «Мен джинлерни ве инсанларны тек Манъа ибадет (къуллукъ) этсинлер деп яраттым» («Зарият» суреси, 51/56 ает). Инсан яратылувынынъ себеби - къуллукъ, къулнынъ мукеллеф олгъан эр шейни ичине алгъан, ич бир вакъыт денъишмеген бир зенааты, вазифесидир. Къулнынъ вазифеси - оны яраткъан, яшаткъан ве ёнеткенни билип, бутюн аяты девамында Оны разы этмеге тырышмакътыр. Бу макъсаднен яшагъан бир къул исе, омюри боюнджа Яратыджысынынъ огюне ич бир шейни къоймайып, яшайджакъ. Яни Яратыджы олгъан Аллах ве Онынъ айткъанлары даима биринджи ердедир. Не ерде олсанъ ол, не япсанъ яп, ич бир вакъыт денъишмейджек олгъан керчек шу ки, сен Онынъ къулусынъ, О исе -  сенинъ Раббинъдир. Ве Яратыджынынъ къулу олгъанынъ  ичюн, сенинъ вазифенъ - Онынъ эмир ве ясакъларыны эр шейден устюн тутмакътыр. Къуллукъ - бир тек тильнен айтыладжакъ шей дегиль. О, аяткъа тесир этмек керек. Намазда Аллахнынъ къулу олгъаныны айткъанлар; намаздан тыш шейтаннынъ, тагъутларнынъ, паранынъ, макъамнынъ къулу олсалар, тиллеринен айткъанларынынъ бир файдасы олмаз. Бир инсан сабадан акъшамгъа къадар яхшы бир къул олгъаныны анълатса, амма къуллукъ вазифелерини ерине кетирмесе, тилинен айткъан бу сёзлернинъ ич бир къыймети ёкъ. Аяткъа акс этмеген сёзлер - бош сёзлердир. Онынъ ичюн энъ эвеля пейгъамберлер, сонъра Аллахнынъ разы олгъаны къуллар, айткъанларыны аяткъа кечиргенлер. Бу акъта Къуранда бойле айтылгъан: «Элиф, Лям, Мим. Инсанлар, (тек) «иман эттик» демекнен имтиан этильмейип, быракъыладжакъларыны белледилерми? Емин олсун, Биз олардан эвелькилерини де имтиан эткен эдик. Аллах, догъру айткъанларны да, яланджыларны да мытлакъкъа биле (ве керчеклерни ортагъа чыкъарыр)» («Анкабут» суреси, 29/1-3 ает). Языкъ ки, чокъусы инсанлар, бу девирнинъ джаиллигинде учь-беш куньлюк адий дюньялыкълар ичюн ахиретни ёкъ саялар, Аллаху Теалягъа къуллукъ этмекнинъ ерине башкъаларына къуллукъ этелер.   Къуллукъ Къуран ве суннетке коре насыл япыла? Мусульман бир аятны яшамакъ, тек къуллукъ шуурыны гонъюллерге ерлештирмекнен мумкюн оладжакъ. Къуллукъ шуурына иришкен инсан, къуллугъыны насыл аяткъа кечиреджегини ильк эвеля Къуран ве Суннеттен билип, огренмек керек. Къуран ве суннетни бильмегенлер, пек чокъ шейни бильселер биле, насыл ве неге коре къуллукъ япаджакълар? Шубе ёкъ ки, Аллахнынъ китабы ве Ресулининъ Суннети - Ислям Динининъ денъишмез эки темель менбаасыдыр. Бу эки менбаагъа сым-сыкъы сарылгъанлар, Аллахнынъ изини иле янълыш ёлгъа тюшмектен къорчалангъан инсанлардыр. Чюнки Ресулюллах (с.а.в.) бойле айта: «Сизге эки шейни къалдырам. Буларгъа сым-сыкъы сарылгъанынъыз вакъыт, асыл да догъру ёлдан чыкъмазсынъыз. Булар - Аллахнынъ китабы ве Ресулининъ Суннетидир» (Муватта). Ойле исе, къуртулыш ёлунда олмакъ ве къуртулыш ёлунда къалмакъ, Къуран ве суннетнен мумкюн. Бизлер, бу экисининъ арасыны бири-биринден айырмагъа акъкъымыз ёкъ. Къуран ве суннетни бири-биринден айырмакъ, вахий иле аятны бири-биринден айырмакъ сайыла, бунъа да ич кимсенинъ акъкъы ёкъ. Суннет, вахийнинъ аяткъа акс этювидир. Суннетке эмиет бермемек, вахийнинъ аяткъа акс этювине эмиет бермемек, демектир. Бакъынъыз, ёл косьтериджи Китабымызда, Раббимиз не буюра: «Де ки: Эгер Аллахны севсенъиз, манъа таби олунъыз; Аллах да сизни севсин ве гунахларынъызны багъышласын. Аллах багъышлайыджы, мерхаметлидир» («Али Имран» суреси 3/31 ает). Раббимиз бу аетте анълаткъанына коре, Аллахны севгенлер ве севгенлерини айткъанлар, Пейгъамберге (с.а.с.) таби олмакъ кереклер. Бу «таби олув эмири», Ресулюллахнынъ аятта олгъанда да, кечерли эди, вефатындан сонъра да биз, бу таби олув эмирини, Онынъ суннетине бойсунып, косьтермек керекмиз. Бир аетте Аллах бойле буюрды: «Ким Ресульге итаат этсе, Аллахкъа итаат эткен олур. Ким де юзь чевирсе, бильсин ки, Биз сени оларгъа къаравул олып ёлламадыкъ» («Ниса» суреси, 4/80 ает).  Пейгъамберимиз (с.а.с.) бойле буюрды: «Ким де ким, манъа итаат этсе, Аллахкъа итаат эткен олур, ве ким де ким, манъа къаршы кельсе, Аллахкъа къаршы кельген олур...» (Бухари). Ает ве хадисте, Аллахнынъ Ресулине итаатынынъ, Аллахкъа итаат олгъаныны анълатыла. Чюнки Ресулюллах (с.а.в.) озюнден уйдырып чыкъармагъан инсандыр. Раббимиз бойле буюра: «О, озь истек ве тюшюнджесине коре лаф этмез» («Наджм» суреси 53/3 ает). Къуран ве суннет иляхи менбаалы, яни Аллахтандыр. Ойле исе, Аллахкъа итаат, Къураннынъ эмир ве ясакъларына итаат демек, Ресулюллахкъа итаат да, эм аятында, эм де вефатындан сонъ суннетине итаат этмек, демектир. Пейгъамберимиз, суннетнинъ да онъа берильгенини бойле анълата: «Дикъкъат этинъ! Манъа Китап иле берабер онъа бенъзегени (Суннет) де берильди» (Эбу Давуд, Тирмизи). Энъ хайырлы несиллер, Къурангъа ве суннетке сарылгъанлар ве «Къуран бизге етер, деп» Суннетни ташламагъанлардыр. Раббимиз бизлерге бойле буюра: «Ким, «дос-догъру ёл» ачыкътан белли олгъан сонъ, Ресульге къаршы чыкъса, ве муминлернинъ ёлундан башкъа бир ёлгъа кетсе, оны кеткен ёлда ташлармыз ве джехеннемге сокъармыз. О не де яман бир ятакъ!..» («Ниса» суреси: 4/115 ает). Къуллукъ, деген шей шуурны талап эте. Къуллукънынъ дады, иманнынъ дадыны алмакънен олур. Иманнынъ дадыны аламагъан инсанлар, къальплерине ширк булаштырып нефислерине хыянетлик эткен кишилердир. Булар Аллахнынъ къулу олгъанларыны акъылларына  биле кетирмезлер. Акъылларында, Аллах ве Расулюне, Къуран ве Суннетке, Дженнетке ве Джехеннемге ер ёкъ, буларны тюшюнмеге де вакъыты ёкъ. Буларнынъ ерине, не къадар дюнья чёплюги олса, оларнен акъылларыны толдурып, къуллукъ шуурындан узакъ бир хаят яшарлар. Бизлер, бизни мусульман япкъан къыйметлерге сарылмакъ керекмиз…Къуллугъымызны о къыйметлерге коре тертип-низамгъа къоймакъ… Бизлерни мусульманлыгъымыздан узакълаштыргъан эр шейден узакъ турмакъ…Тевхидке таялы бир къуллукъ яшав ёлунда олмакънынъ дадына бармакъ…Иште, будыр къуллукъ шууры. Девамы бар…    ИСА Велиев

Хурафе. Мевтанен ведалашув

Опубликовано:

«Мевтаны-анда-менда айландырып туралар. Къайсы тарафкъа башыны къоймагъа бильмейлер. Шу мевта устюнде давалашып туралар». Биринджиден, айтайыкъ ки, мевтанынъ янында талашмагъа, давалашмагъа олмай. Якъынымызны джойдыкъ, эр кес тез къызабиле, лякин ачувланмайып сабыр этмеге тырышмакъ керекмиз. Динимиз, Хазрети Пейгъамберимиз (с.а.с.) бу вакъытларда даа зияде сабыр этмемизни тевсие эте. Олюм – бир яшавдан башкъа яшавгъа кечювдир, севгенимиз янымыздан кетти, деп, инсанлыкъ алы: агълаябилемиз, амма къычырмакъ, урба йыртмакъ ве исьян этмек олмаз. Мевтанынъ янында давалашмакъ да олмаз, бири-биримизге мерхаметнен янашмамыз керек ки, Аллах да эм мевтагъа, эм бизге мерхамет этсин. Усаме бин Зейд анълата: «Пейгъамберимизге олюм алында олгъан торуныны кетирдилер. Пейгъамберимизнинъ козьлери яшарды. Буны корьген Саад бин Убаде: - Эй, Аллахнынъ Ресули, бу недир?, – деди. Пейгъамберимиз: - Бу рахметтир. Аллах оны севген къулларынынъ юрегине къойды. Аллах бир тек йымшакъ юрекли къулларына мерхамет этер, – деп, буюрды ве кедерленювнинъ, агъламакънынъ табий бир шей олгъаныны айтты» (Бухарий, Дженаиз, 33; Муслим, Дженаиз, 6). Мевтаны яткъыздырув меселесине кельгенде, динимиз боюнджа инсанынъ аятында да, олюминде де, энъ гузель ятув – сагъ тарафында олып, козьлернинъ Къыблагъа бакъаджакъ шекильдедир. Бу меселени ачыкълагъан хадислерни сыралайыкъ: «Сизден бири Къыблагъа ёнельген вакъытында, Аллахкъа ёнельген олур» (Муснед, III, 24; Эбу Давуд, «Салят», 22). Бера Ибни Азиб р.а шу шекильде деди: «Ресулюллах (салляллаху алейхи ве селлем) яткъанында, узангъанында, сагъ тарафы устюне ята ве шу шекильде дуа эте эди: «Аллахым! Озюмни Санъа теслим эттим. Юзюмни санъа чевирдим. Ишимни Санъа ысмарладым. Ризаны истеп, азабынъдан къоркып, аркъамны Санъа таяндырдым, Санъа сыгъындым. Санъа нисбетен кене Сенден башкъа сыгъынакъ ёкътыр. Эндиргенинъ китапкъа ве ёллагъанынъ пейгъамберлерге инандым» (Бухарий, Даават 5: Бухарий, Вуду 75; Муслим, Зикир 56-58; Эбу Давуд, Эдеб,. 98). Бера Ибни Азиб (р.а.) шу шекильде деди:  «Ресулюллах (саллаллаху алейхи ве селлем) манъа: «Яткъанынъда юкълайджакъ вакъытында, намаз абдести киби абдест ал, сонъ сагъ янынъ устюне ят ве шу дуаны окъу ве бу дуанынъ сёзлерини ятмадан эвель сонъки сёз яп», деп буюрды (Бухарий, Вуду 75; Муслим, Зикир 56). Айше (радиаллаху анха) шойле деди: «Ресулюллах (салляллаху алейхи ве селлем) гедже он бир рекят намаз къыла эди. Саба танъ ери агъаргъанда, кыскъаджа эки рекят намаз къылар, сонъ муэдзин келип, саба эзаныны окъугъанына къадар сагъ яны устюне ясланып узана эди» (Бухарий, Даават 5; Муслим, Мусафирин, 121-122). Бильгенинъиз киби, юкъламакъ, дин боюнджа, кичик олюм сайыла. Онынъ ичюн сагъ тарафкъа ятып, бетимизнинъ Къыблагъа къаршы олмасына эм яшагъанымызда, эм ольгенимизде дикъкъат этмек керекмиз. Хузейфе (р.а.) анълата: «Ресулюллах (салляллаху алейхи ве селлем) гедже маалинде юкъламакъ истегенде, элини янагъынынъ астына къояр, сонъра да: «Аллахым! Сенинъ адынънен олюр, Сенинъ адынънен де тирилирим», дей эди. Юкъламадан уянгъанда: «Бизни ольдюргенден сонъ, тирильткен Аллахкъа хамд олсун. Тирильтмек бир тек Онъа махсустыр», – деп, буюра эди (Бухарий, Даават 7,8,16: Муслим, Зикр 59; Эбу Давуд, Эдеб 98; Тирмизий, Эдеб 28; Ибни Мадже, Дуа 16). Онынъ ичюн эр не къадар Ватанымызда бундан себеп тартышмалар яшанса да, догърусы сагъ янда ятып, бетимизнинъ Къыблагъа бакъмасыдыр. Ляхит, деп адландыргъанымыз къабирдеки ер, къабирнинъ ичинде къыбле тарафынынъ оюлмасынен япыла ве олю, юзю къыбле тарафына келеджек шекильде сагъ тарафы устюне ерлештириле.  Яни мезарда да эр кес бу шекильде яткъыздырыла.  Онынъ ичюн эвде, ляхитте, тенеширде мевтаны бу шекильде яткъыздырмакъ догърудыр. Олюм тёшегинде джан чекишкен кимсени (онъа зорлукъ олмаса) юзю Къыблеге къаршы кельмек узере сагъ тарафкъа чевирмек суннеттир. Башыны бираз юксельтип аркъасы устюне яткъыздырмакъ да джаиздир. Олюм тёшегинде яткъан кимсеге япылмасы керек олгъан биринджи иш – телкъиндир. Телькъин - келиме-и шехадетни оледжек адамнынъ янында, явашча айтылмасыдыр. Яни, «ля иляхе илляллах» демек керек ки, сонъ нефесинде иманыны тазелеп, ахиретке мусульман олып кочьмеге насип олсун. Амма, зорламагъа керекмей. Пейгъамберимиз (алейхисселям), бу меселенен алякъалы бойле буюрдылар: «Олюм (тёшегинде) яткъанларынызгъа Аллахтан башкъа илях олмагъанынынъ телкъинини япынъыз. Бу сёзни олюм анъында айткъан ич бир мусульман ёкътыр ки, бу сёз оны, Джехеннем атешинден къуртармасын» (Муслим, Несаи). Адам, рухыны Юдже Мевлямызгъа теслим эткен сонъ, чаре олса, урбаларыны денъиштирмек керек. Чюнки, оны сонъки кере корьмеге истейджек адамлар келеджек. Эгер урбалары темиз олса, денъиштирмеге керекмей. Мевта оданынъ къайсы еринде яткъызыладжагъы, къонакъбайнынъ одасынынъ япмасына коре денъише. Муими, кельген адамлар бири-бирине эзиет этмейип, мевтанен сонъки кере корюшип, башкъаларына да ёл ачмасыдыр. Мевта къыблагъа бакъаджакъ шекильде яткъызылыр, бойле имкян олмаса, аякълары къыблагъа бакъаджакъ шекильде яткъызыла. Башынынъ астына кичкене ястычыкъ къоюла. Аллах джумлемизге кемал бир иман устюнде сонъ нефеслеримизни бермеге насип эйлесин. Аллах яр ве ярдымджынъыз олсун!   Раим ГЪАФАРОВ  

Милостыня ФИТР

Опубликовано:

Довольно часто мусульмане задаются вопросом о том, как рассчитывается милостыня фитр, что берётся за основу расчёта и как это соотносится с практикой времён Пророка Мухаммеда (да благословит его Аллах и приветствует), а также с классическим подходом исламских мезхебов? Постараемся кратко и в доступной форме разъяснить этот вопрос. Относительно милостыни фитр Ибн Аббас сказал: «Посланник Аллаха приказал нам фитр, чтобы очистить постящихся от ненужных и некрасивых поступков, и чтобы беднякам было чем поживиться» (Муснед, II, 277; V, 432). Саид эль-Худри рассказывает: «Во времена Пророка мы выплачивали фитр из продуктов питания в количестве 1 са ′. Тогда мы потребляли в пищу ячмень, изюм, финики и сыр» (Бухари, Зекят, 74). В других хадисах упоминается ещё и пшеница. Выплачивается она в количестве ½ са′. По ханефитскому мезхебу можно выплачивать деньгами, а во времена вольготной жизни даже желательно. Потому что сказано Пророком: «Избавьте их от необходимости обходить (людей со своими просьбами) в этот день» (Даракутни, II, 153). Са′ ‒ это мера объёма, в пересчёте на вес равная примерно 3 кг. Следовательно, ½ са′ ‒  это 1,5 кг. для пшеницы. По мнению ханефитов и превалирующему мнению ханбалитов, фитир можно выплатить, взяв за основу один из четырёх продуктов, упомянутых в хадисе. А по мнению шафиитов, маликитов и части ханбалитов, его можно выплатить также из продуктов, распространённых в той местности, где проживает человек, из того, чем он питается, ведь пшеница, ячмень, изюм и финики – это продукты питания, распространённые во время жизни Посланника Аллаха. Исходя из всего вышесказанного, в наше время мусульманские учёные предлагают два способа расчёта милостыни фитр. Взять общее кратное стоимости упомянутых в хадисе продуктов питания (ячмень, пшеница, изюм и финики) в количестве 3 кг. Тем самым мы избежим возникновения множества различных цифр, которые появляются в преддверии Рамазана с учётом разнообразия цен в зависимости от качества этих продуктов и создают неразбериху, порождая у мусульман сомнения. Определить среднесуточный прожиточный минимум. Однако при подсчёте, сумма денег не должна быть ниже самого дешёвого продукта, упомянутого в хадисе (например, не ниже стоимости 3 кг. ячменя). Данный вариант также соответствует иджтихаду Имама Шафии, который говорит, что каждый должен выплачивать милостыню фитр из продуктов питания, которые он обычно сам употребляет (эль-Ум, II, 59). Согласно этому методу в нашей местности допустимо выплачивать из риса, фасоли, гороха, картошки, макарон, чечевицы, сыра и т.д. При расчёте как по первому способу, так и по второму, если брать цены на продукты ниже среднего качества, т.е. почти самые дешёвые (особенно изюма и фиников, не говоря уже о сыре), то, в принципе, сумма выходит одинаковая. Согласно подсчётам Совета по Фетвам ДУМК получается 230 рублей, что и утверждено в качестве минимальной суммы фитр-садака на 2019 г. для мусульман Крыма. Также данная сумма определяет количество фидьи, которую нужно выплатить за каждый день уразы, пропущенный в Рамазан тому, кто по состоянию здоровья не может его возместить. В исламском мире также имеет место мнение, что в качестве фидьи, ну и, естественно, фитр-садака, можно взять за основу сумму денег, потраченную в среднем за сутки на еду одним человеком. Для этого мы подсчитываем расход на продукты питания за месяц, делим эту сумму на 30 дней и на количество членов семьи. Если взять установленную уже сумму 230 рублей, то для семьи из пяти человек (муж, жена и трое детей) суммой, потраченной на еду, станет 34500 рублей в месяц. Для людей со средним достатком ‒ это нормальная сумма. Однако предполагаю, что далеко не каждая семья столько расходует на питание. Но учитывая, что фитр-садака предписан людям, имеющим материальный достаток, то установленный ценз в размере 230 рублей соответствует целям и требованиям нашей религии. Не следует забывать, что это минимальная сумма для фитра и человек в зависимости от уровня достатка может, а порой и должен, скорректировать данную сумму в пользу бедных. Например, 1 кг. изюма хорошего качества будет стоить порядка 450 руб., сыра ‒ 500 руб, а фиников ‒ 750 руб. Беря в расчёт три килограмма, мы получаем сумму, которая способна действительно обрадовать малоимущую семью, и даёт почувствовать заботу со стороны единоверцев!   Айдер ИСМАИЛОВ  

Ана-бабалар ичюн дуа

Опубликовано:

Юдже Раббимиз Къуранда бойле дей: «Манъы ялварынъыз ки, сизге джевап берейим… » («Гъафир» суреси, 40/60 ает). Балаларны ана-бабалары ичюн дуа окъумагъа огретмеге унутмамакъ керек. Ана-бабаларнынъ оразалары енгиллешсин, эйи ишлери къабул этильсин, гунахлары афу этильсин, деп дуа этмелимиз. Къуранда ана-бабалар ичюн берильген эсас дуалар: 1. رَّبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرً «Рабби-рхамhума кема раббаяни съагъиран». Манасы: «Аллахым! Мен кучюк олгъанда мени багъышлагъанлары ве тербие эткенлери киби, оларны да багъышла»  («Исра» суреси  17/24 ает) 2. رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسَابُ «Раббана-гъфир ли валивалидаййе валиль- муъминина явма екъуму-ль-хисаб». Манасы: «Аллахым! Мени, ана-бабамны ве иман эткенлернb эсап этиледжек кунь афу эйле!» («Ибрахим» суреси 14/41 ает).   Всевышний в Коране говорит: «Вы просите Меня, и я отвечу Вашим мольбам» (сура "Гафир", аят 60). Не стоит забывать и детей учить делать дуа за - родителей. Научите детей, чтобы они просили Аллаха облегчить родителям пост , принять их благие дела , простить ваши грехи, исправиться , стать лучше. Объясните, что взрослые люди , не смотря на то , что они взрослые , часто ошибаются и допускают много погрешностей. А вот основные дуа за родителей , которые приводятся в Коране . 1. رَّبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرً «Рабби-рхамhума кема раббаяни съагъиран». . Смысл: «Господи!Помилуй их, как они миловали и воспитывали меня, когда я был маленьким» (24 аят суры «аль-Исра’») 2. رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسَابُ . «Раббана-гъфир ли валивалидаййе валиль- муъминина явма екъуму-ль-хисаб». Смысл: «Господь наш! Прости мне и моим родителям, и верующим грехи в День Страшного Суда, когда свершится Суд, а за ним последует воздаяние!» (41 аят суры «Ибрахим»). 3. رَّبِّ اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِمَن دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِنًا وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَلَا تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلَّا تَبَارًا . «Рабби-гъфир ли валивалидаййе валиман дахаля байтия муъминав-валиль-муъминина валь-муъминати валя тазиди-з-залимина илля табаран». . Смысл: «Господи! Прости меня и моих родителей, которые (по Твоей воле) дали мне жизнь, и тех, кто вошёл в мой дом верующим, и всех верующих мужчин и верующих женщин, и не приумножь неверным ничего, кроме гибели!» (28 аят суры «Нух»).