Хидает - Страница 6 из 17 - ЦРО ДУМКЦРО ДУМК | Страница 6

Среда

21

апреля

10
Рамазан
1442 | 2021
Утр.4:11
Вос.5:37
Обед.12:46
Пол.16:32
Веч.19:46
Ноч.21:12
Времена намазов
Календарь 2021г

Намаз

Хидает - Страница 6 из 17 - ЦРО ДУМК

Медреселеримиз Къырымда алий диний окъув юртларыны ачмагъа земин азырлай

Опубликовано:

«Аллахнынъ ризасыны къазанып, хызмет эткен аиле олмагъа ниетимиз бар. Экинджиден, миллетимизге, джемиетимизге файдалы олмагъа арзу этемиз. Бизим вазифемиз – медресемизни ве диний бильгилернинъ эмиетини халкъымызгъа танытмакътыр», – дейлер Къалай медресесининъ дин оджалары, Шаип ве Зоре Сулеймановлар. Окъув мевсимининъ башланувы мунасебетинен сухбетимизни Къалай медресесининъ дин оджалары иле кечирдик. Яш къорантанынъ макъсадлары, медресе аяты иле якъынджа таныш олмагъа теклиф этемиз. Шаип оджа! Сиз Къырымнынъ екяне Ислям медресесинде чалышасынъыз. Бунен гъурурланасынъызмы? Шаип Сулейманов: Асылында, медреседе чалышмакъ – Аллахнынъ динине хызмет этмек демектир. Бунынъ ичюн, биринджиден, месулиет дуям ве анълайым ки, бойле хызмет – шерефтир. Бу йылдан башлап, медресемиз эки йыллыкъ системасына кечти. Абитуриентлернинъ мектепте 8-инджи сыныфны битирип, 20 яшыны толдургъанына къадар медресеге кирмеге чарелери бар. Эки йыл ичинде имам-хатип ве дин оджасы зенаатыны эльде этелер. Битиргенинен джамилерде имамлыкъ япа билелер ве дин оджасы оларакъ чалышмагъа акълары пейда ола. Медресемиз эм огълан балаларны, эм де къызларны окъута. Къуран, хадис, фыкъых, сиер, къырымтатар тили ве башкъа фенлер огретиле. Нетиджеде, талебелеримиз бирден эм мектепни, эм де медресени битирелер. Медресе ачылгъан ильк йыллары чокъусы оджалар Тюркиеден келе эди. Шимди исе, медреседе чалышкъан оджаларнынъ эксериети къырымтатарлардыр. Кенди талебелеринъизни келеджекте насыл коресинъиз? Бу несиль келеджекте Къырымда Ислям тахсилини инкишаф эте биледжекми? Шаип Сулейманов: Эльбетте, Тюркиеден кельген оджалар сагъ олсунлар, узун заман девамында бизге диний саада етишмеге ярдымджы олдылар. Даа догърусы, халкъымызнынъ кечмишинде унутылгъан медресе системасыны джанландырдылар, урлукъ сачтылар. Шимди медресемизде дерс берген оджалар эвель Тюркиеден кельген оджалардан дерс алгъанлар. Бугунь Къырымдаки диний маариф озь кучюмизнен алып барыла. Медреселеримиз Къырымда алий диний окъув юртларыны ачмагъа земин азырлай ве, бунен берабер, Къырымнынъ имамларгъа олгъан ихтияджыны ерине кетире. Бу йыл окъушкъа киргенлернинъ сайысы не къадар олды? Асылында, медресеге кирмеге истегенлернинъ сайысы артамы? Шаип Сулейманов: Бу йыл медресеге окъумагъа киргенлернинъ сайысы огъланлардан 20 талебеге якъын, къызлардан исе, 12 талебе. Кечкен йылларгъа коре, талебелернинъ сайысы бираз артты, амма, эльбетте, Къырым ичюн бу сайы аздыр ве, инанам ки, якъын йылларда шу косьтергич зияделешир. Тахсилинъиз акъкъында тариф этинъиз. Шаип Сулейманов: Мен мектепте 8-инджи сыныфны битирип, бизим Къалай медресемизге окъумагъа кирдим. 3 йылдан сонъ шу медресени битирдим. Сонъ Таврия Миллий Университетинде окъуп, фарс тили факультетини битирдим. 2015 сенеси Русие Ислям Институтында теология магистри тахсилини алдым. Зоре Сулейманова: Мен 9-джы сыныфтан сонъ медресеге кирдим, 2015 сенеси оны битирдим. Бу йыл исе, Къазандаки Русие Ислям Институтында теология факультетининъ мезуны олдым. Зоре оджа, сиз де бир вакъытлары Къалай медресесининъ талебеси эдинъиз. Айны окъув юртунда ким олып чалышасынъыз? Зоре Сулейманова: Эльбетте, бир заманлары бу медресенинъ талебеси эдим. Керчек айтсам, бу окъув йыллары – аятымнынъ энъ парлакъ йыллары эди. Медресени битирген сонъ, алгъаным илимнен Аллах ризасы ичюн бирден инсанларнен пайлашмагъа истейсинъ. Учь йыл эвельси акъайымнен медресемизге хызмет этмеге кельдик. Мында дин оджасы оларакъ чалыша эдим. Шимди исе, экинджи къызымыз догъгъан сонъ, декретке чыкътым. Амма, иншаллах, якъынларда кене чалышмагъа умют этем. Талебелеринъиз акъкъында тариф этинъиз. Зоре Сулейманова: Къыз медресесинде тата-къардашлыкъ, севги муити. Къызлар ана-бабаларыны быракъып, башкъа бир ерге илим алмагъа кетелер. Энъ башында, бу олар ичюн къолай дегиль. Базыда сагъыналар, агълайлар. Мен де буны кечкен эдим. Онынъ ичюн мен дерс девамында оларнен якъын олмагъа тырышам. Джан сыкъкъан вазиетлерде биз татлы маса этип, сухбетлешемиз. Мезунларымызнен де аля даа телефонлашамыз, олар бизни ара-сыра зияретке келелер. Фикиринъиздже, бугуньки джемиетнинъ мусбет ве менфий тарафлары насыл? Джемиетте нени денъиштирмеге истер эдинъиз? Шаип оджа: Джемиетимиз манивияткъа мухтадж. Манивият инсанны Раббине багълагъан бир шей. Эгер озюмизден башлап, бильгилеримизни яшасакъ ве манивиятымыз юксельсе, джемиетимиздеки проблемаларнынъ чокъусы чезиледжек. Сизинъ эки баланъыз бар. Бала тербиесинде насыл эсас къаиде ве принциплеринъиз бар? Зоре оджа: Энъ эсасы, эльбетте, оларны дин муитинде осьтюрмеге истеймиз. Балалыкътан бизни ким яратты, насыл макъсат иле? Буны бильсинлер. Ве экинджиси – миллий менлигимизни ашламагъа тырышамыз. Бу эки хусускъа эмиет беремиз. Окъуйыджыларымызгъа насыл тилеклеринъиз бар? Шаип ве Зоре Сулеймановлар: Пейгъамберимизнинъ (с.а.с.) хадис-и шерефинде айтыла ки: «Эр бир мусульман ичюн окъумакъ фарздыр!». Башкъа хадисте буюрыла ки: «Илимни мезаргъа къадар огренинъиз». Бу илимни сахих, ишанылыр менбалардан алмакъ керек! Биз бунынъ ичюн чалышамыз, ве сизни медресемизде беклеймиз! Алгъан сахих бильгилернен яшамагъа ве оларны келеджек несиллерге ашламагъа насип этсин! Эвелина Аблязова

Эйилик япмагъа ашыкъынъыз!

Опубликовано:

Пейгъамберимиз (с.а.с.) бизни даа зияде эйилик япмагъа ашыкъмагъа, вакъытымызны Юдже Аллахкъа ибадетлер ичинде кечирмеге ве Аллахнынъ разылыгъыны къазанмагъа чагъыра эди. Пейгъамберимиз (с.а.с.) бойле деген: «Эйилик япмагъа ашыкъынъыз!». Онынъ энъ якъын сахабелеринден бири – Хазрет-и Умер (Аллах ондан разы олсун) бойле айткъан эди: «Акъшам кельсе, эйилик япмакъ ичюн сабаны беклеме, саба кельсе, эйилик япмакъ ичюн акъшамны беклеме. Санъа хасталыкъ кельмегендже, сагълыгъынъны къуллан, санъа олюм кельмегендже, вакъытынъны къуллан». Эйи ишлер ичюн инсан тек бу дюньяда дегиль де, келеджек дюньяда да мукяфатландырыладжакъ. Бундан да гъайры, эйи амеллер адамлар арасында гузель мунасебетлерни къурмагъа ве инсан нефисини тербиелемеге ярдым эте. Яхшы амеллерни япкъан инсаннынъ ичи раат ола, чюнки бу адам дигерлерге файда кетирегенини анълай. Икметли инсанлар «Эйи ишлерни яп ве бахт сенинъ артынъдан чападжакъ», – деп айткъанлар. Гузель ишлернинъ даа бир хайырлы тарафы шу ки, олар гунахларны сильмеге ярдым этелер. Эбу Зер (Аллах ондан разы олсун) Пейгъамберимизнинъ (с.а.с.) бойле сёзлерини ривает эткен: «Не ерде олсанъ-ол, Аллахтан къоркъ; ярамай амельден сонъ яхшылыкъ яп, бойледже, ярамай ишлеринъ силинир, инсанларгъа нисбетен энъ эйи шекильде давран!»

Илим акъкъында 10 хадис ве ает

Опубликовано:

Къураннынъ ильк кельген аетлери «Окъу» эмиринен башлана. Ислямда илим ве окъумакънынъ буюк эмиети бар. Мектеп ве дигер окъув юртларында окъув йылынынъ башлангъаны мунасебетинен илим мевзусынен багълы базы ает ве хадислерни хатырламагъа теклиф этемиз. «Илим огренмек – мусульман эр бир эркекке ве къадынгъа фарздыр» (Ибн Мадже). «Ким илим огренмек ичюн ёлгъа чыкъса, бу себептен Аллах онъа дженнет ёлуны къолайлаштырыр» (Бухарий). «Аллахтан къуллары ичинде бир тек илим саиплери кереги киби къоркъа» («Фатыр» суреси, 35/28 ает). «Аллах ичинъизден иман эткенлернен илимге наиль олгъанларнынъ дереджелерини юксельте» («Муджаделе» суреси, 58/11 ает). «Айт: «Ич бильгенлернен бильмегенлер бир олурмы?» («Зумер» суреси, 39/9 ает). «Я огреткен, я огренген, я динълеген я да илимни севген ол. Амма бешинджиси олма, – эляк олурсын» (Табераний, Бейхакъий). «Аллах бир инсангъа хайыр тилесе, онъа динде буюк бир анълайыш (бильги) бере» (Бухарий). Пейгъамберимиз тек эки адамгъа сукъланмакъ мумкюн олгъаныны бильдирген: 1. Аллах берген малыны догъру ёлда масраф эткен инсангъа, 2. Аллах берген илиминен кереги киби укюм эткен ве оны башкъаларгъа огреткен кимсеге (Бухарий). Башкъа бир хадисте исе, Пейгъамберимиз (с.а.с.) бойле деген: «Дюнья ве онынъ ичиндекилер къыйметсиздир. Тек Аллахны зикир этмек ве Онъа якъынлаштыраджакъ шейлернен илим огреткен алим ве огренмек истеген талебе бундан истиснадыр» (Тирмизий). Аллаху Тааля Пейгъамберимизге илимининъ артмасы ичюн бойле дуа этмесини эмир этти: «Айт: «Раббим! Илимимни арттыр» («Таха» суреси, 20/114 ает). Биз де бойле дуа этмеге унутмайыкъ.

«Ишим битти» дегенлернинъ иши биткендир

Опубликовано:

Ислямда асыл олгъан адамнынъ чалыша бильгени къадар ишинде, меслегинде чалышмагъа девам этмесидир. Бир де Аллах ёлунда япылгъан хызметлерде нафакъагъа чыкъмакъ, я да япылгъан ишни ташлап, бир кенаргъа чекильмек олмай. Чюнки дин ёлунда хызмет Аллах ичюн япылгъан бир ибадет кибидир. Бунынъ ичюн адам, рухуны Аллахкъа теслим этеджеги вакъыткъа къадар, Аллахкъа къуллукънен юкюмли олгъаны киби, Аллах ёлунда хызмет япмакънен де юкюмлидир. Меселя, адам намазны аякъта къыла бильсе, аякъта, отурып къыла бильсе, отурып, ятып къыла бильсе, ятып, амма эр алда бу вазифени ерине кетирмекнен мукеллефтир. Айнен, шу шекильде, бир мусульман, кучю неге етсе, о ольчюде динине хызмет этмеси, динини анълатмасы, дин ичюн япылгъан бир ишнинъ аркъасында турып, о ишке дестек олмасынен юкюмлидир ве бойле юкюмлилик мусульмандан ич бир вакъыт тюшмез. Эр бирмиз, яш я да къарт, эр киши я да къадын олгъанына бакъмадан, озь дини ичюн Аллах ёлунда гъайрет этмек керек. Ве бу гъайрет омюримизнинъ сонъуна къадар девам этмели. Бу мунасебетнен мевзумызнен алякъалы олгъан бир керчекни сизлерге анълатайым. Бир оджа, ятып, къолунда китап тутмагъа кучю еткени къадар, талебелерини окъутты. Амма ойле бир вакъыт кельди ки, китапны къолунда тутамайып, вакъыт-вакъыт тюшюрмеге башлай. Онынъ бу алыны корьген талебелери, оджаларынынъ алыны озюр корип, китапны элинден алмагъа истейлер. Иште, бу эснада оджа эллерини котерип, «Аллахым, мени мазур корь, китапны ташламагъа истемедим, амма булар элимден алдылар», – деп, окюр-окюр агъламагъа башлай. Меселеге бу пенджереден бакъыладжакъ олса, адамнынъ белли бир яшкъа кельген сонъ, Аллах ёлунда ерине кетирмекнен месуль олгъан вазифени ташлап, бир тарафкъа чекильмесининъ кечерли бир озюр олмайджагъы анълашыла. Бунынъ ичюн, кучюмиз еткени къадар, Юдже Аллахнынъ ризасыны къазанмакъ ёлунда тырышмакъ эм вазифемиз, эм де динимизге нисбетен борджумыздыр. Башкъаджа ифаде этеджек олсакъ, насыл ки, олюм къапымызгъа кельген ангъа къадар намаз, зекят, ораза киби ибадетлер месулиетимизден тюшмегени киби, Ислямны юксельтип, рухунынъ дюньянынъ дёрт бир янына яйылмасы ичюн, кучюмиз еткени къадар, гъайретте олмакъ эпимизнинъ устюнде олгъан месулиеттир, ве бу месулиет нефесимизни береджек сонъ анымызгъа къадар девам этер. Бир вакъытлары дин адына бир топлашувдан дигер бир топлашувгъа чапкъан, бир ерде гонъюллерни атешлетип, дигер ерде эеджангъа эеджан къошмакъ ичюн гъайретте олгъан, элинде бир мешъаленен башкъаларнынъ чырагъыны якъып ве, бойлеликнен, дюньяны айдынлатмакъ дертинде олгъан кимселер, къартайгъанлары ичюн, болдурыр ве яш олгъан вакъытлардаки арекетни япамагъанларыны ис этерлер. Оларнынъ бу вазиетлерини корьген кимер яшлар, олар киби чалышамайджакъларыны тюшюнип, оларны озьлеринден ителер я да къартлар озьлерини четке итильген яхут да ёлдан чыкъарылган киби ис этелер. Бойле вазиетте япылмасы керек олгъан шей – бир вакъытлары бутюн кучюнен чапкъалагъан бу адамларгъа, оларнынъ яш ве севиелерине коре, бир вазифе теклиф этмектир. Керек олса, олардан бир меджлис япып, эсап ишлери ве теджрибелеринден истифаде этилир. Бойледже, яшлар да оларнынъ теджрибелеринден файдаланыр. Бильгенимиз киби, Умму Харам анамыз, къарт олса да, о куннинъ шартларында, Къыбрыскъа къадар келип, анда вефат этти. Эбу Эюб Энсарий хазретлери яшына-башына бакъмайып, девенинъ устюне отураракъ, Истанбул къалесине къадар келип, диварлары тюбюнде шеит олды. Оларнынъ биринджи сафларда олгъанларыны корьген яшлар, бу алдан эеджанланып, даа да чокъ гъайрет этип, озь араларында ярышмагъа башлагъан эдилер. Меселеге бу нокъта-и назардан бакъылгъанда, вазифенинъ ве гъайретнинъ ич бир вакъыт битмейджегини коремиз. Амма, вазифе япылгъан вакъытта кимнинъ не япаджагъы ве насыл япаджагъы яхшы билинмек керек. Эльбетте, вазифе дагъытылгъанда, бир тарафтан диннинъ рухундаки къолайлаштырув эсаскъа алынып, эр кеске кучю еткен ольчюде иш берильмеси керек; башкъа тарафтан кимсенинъ юреги агъырмайып, маневиятыны сарсаджакъ иш ве арекетке кирмеюви керек. Къартларнынъ кучю етмеген ерде яшлар огге чыкъып, оларнынъ дуаларыны аларакъ, «мында бу ишни япмакъ месулиети бизлерге тюше…», – демелери керек. Бойлеликнен, эм къартларнынъ фикир ве эеджанларындан истифаде этилир, эм де яшларнынъ битмез арекетлеринден файдаланылыр. Яшларны, теджрибелери олмагъаны ичюн, бир четке алып къоймакъ, алдырмамакъ, вазифеден алмакъ, эллерини иштен чекип, инкишаф ве пишкинлешмелерине мани олмакъ догъру олмагъаны киби, къартайды, деп, бирисини нафакъагъа алып, хакъ ёлунда япа биледжек хызметлеринден де четке чекмек догъру дегиль. Эр кес япа биледжеги къадар хызмет япмасы ве сонъуна къадар бу иш ичюн эль узатмасы керек. Динге хызмет эткен кимселер эр вакъыт озь араларында, чарелерине коре, вазифе дагъытса, ве эр кес озюне тюшкен вазифесини ерине кетирсе, файдалы иш ортагъа чыкъар. Бир хуляса чексек, эр мусульман, вефат эткенде, ишининъ башында вефат этмеси керек. Дерс чалышкъан кимсе дерс чалышкъан вакъытта, элинде къалем туткъан кимсе язгъан вакъытта, китапны муаррирлик япкъан кимсе озь ишини япкъан вакъытта, ёлджулар ёлда, къараманлар исе, хиджрет эснасында вефат этмелери керек. Къыскъасы, эр кес хакъ адына къайсы ёлда чапкъалай олса, о ёлда вефат этмеси ве, бойлеликнен, олюмини дегерли ве къыйметли япмасы керек. Демек ки: Ислямда асыл олгъан – адамнынъ чалыша бильгени къадар ишинде, меслегинде чалышмагъа девам этмесидир. Эм де Аллах ёлунда япылгъан хызметлерде ич бир вакъыт нафакъагъа чыкъылмаз. Чаре еткени къадар, Аллах ризасыны къазанмакъ ёлунда чапып турмакъ эм вазифемиз, эм де динимизге нисбетен борджумыздыр. Вазифе дагъытылмасы япылгъан вакъытта, диннинъ «къолайлыкъ» эсасы козь огюнде тутулып, эр кеске кучю еткени къадар вазифе юкленилир; кимсенинъ шерефи зиянгъа огърамамасы керек. Эмир-Асан Умеров

Етекчилик мектеби – «Озь шахсиетинъни къабул эт!»

Опубликовано:

«Озь шахсиетини къабул эт» – айны бу мевзуны Къырымнынъ фааль къадын-къызлары «Етекчилик мектебинде»музакере эттилер. Август 16-18 куньлери девамында Багъчасарай районынынъ аджайип манзараларынен орьтюльген раатлыкъ эвинде Къырым мусульман къадынларынынъ IV-юнджи етекчилик мектеби олып кечти. Етекчилик мектеби эр сене «Буллюр» мусульман къадынлар джемиети тарафындан тешкиль этиле, ве эр сеферинде къадыннынъ шахсиетини ача бильген фаркълы мевзулар ортагъа къоюла. «Буллюр» къадынлар джемиетининъ рехбери Нияра Джанбазованынъ сёзлерине коре, эки кунь девамында къадынларнен дин оджалары ве рухиятчылар чалышты. Етекчилик мектебининъ къыймети шунда ки, эснасында инсанны ве онынъ шахысыны, аятындаки меселелерни эм рухий, эм де Ислям динининъ бакъышындан тахлиль этелер. Рухиятчы, иляхиятчы, Халкъара Ислям рухияты бирлешмесининъ азасы Зейнеб Баирова мектепнинъ шу хусусиети акъкъында бойле деди: «Къырымда къадын-къызларымыз ичюн кечиргенимиз ишбу мектеп къадынларнынъ ички дюньясына мусбет тесир эте, чюнки эр бир чечек озь топрагъында ачмасы керек, озь кунешини корьмеси керек. Эвеллери бизим мектебимизде иштирак эткен базы ханымлар арасында урба коллекциясыны чыкъаргъанлар олды, базылары озь ишини ачкъанлар, базылары исе, диний яшайыш тарзына даа да якъынлаштылар». Зейнеб оджа исе, мектеп иштиракчилери ичюн «Мен озюм ичюн екянейим» рухий-драматик тренингини кечирди. Иштиракчилер фаркълы къараманларнынъ сыфатларына кирип, кендилери иле юзьлеше бильдилер. Бу сене етекчилик мектебине Къырымдан тыш эки мутехассыс тешриф буюрды. Олардан бири, Москвадан кельген, кечкен сене энди иштирак эткен рухиятчы, АИША халкъара мусульман къадынлар джемиетининъ реиси Марьям Бариева арт-тедавилев оюнны кечирди, бу усул вастасынен ханымлар озь шахсиетине четтен бакъа бильдилер ве бухран вазиетинден насыл чыкъа биледжеклерини денедилер. Марьям Бариеванынъ сёзлерине коре, мастер-класс саесинде къадын-къызлар озь эм мусбет, эм де менфий тарафларыны къабул этмеге огрендилер. Ишбу къабул этюв инсангъа ички раатлыкъны бере биле. Экинджи мусафир, Къырымгъа тренинг иле биринджи кере буюргъан. Бу, беден джеэтинден рухны тедавийлев боюнджа ве аилевий рухиятчы, бу саада 25 сене девамында фаалиет эткен Венера Нигматуллина олды. Шу эм файдалы, эм де хош мерасимге Къырымнынъ чешит кошелеринден фаркълы яшта, фаркълы сааларда ер алгъан 25 ханым къошулды. Олар эписи озь макъсады иле кельселер де, оларны бирлештирген шей – инкишаф этмек, озюни ве динини танымакътыр. Надика Исмаилова «Етекчилик мектебинде» энди экинджи кере иштирак этти. Онынъ айт-къанына коре, мектепте къадынлар эм маневий, эм де психологик джеэттен инкишаф этелер. Бундан да гъайры, шахсий инкишаф мектепте муим ер алмакъта. Энъ парлакъ анълар ве эеджанлы дакъкълар яш дизайнер Адиле Акиеванынъ миллий услюпте тиктирильген урба коллекциясынынъ такъдими девамында яшанды. Къадын-къызлар эм куньделик, эм де келинлик антерлерни кийип, миллий урбамызнынъ аэнклигини нумайыш эттилер.

Шейма бинт Харис (радыяллаху анха)

Опубликовано:

Пейгъамберимизнинъ сют къардашы, сют анасы Хазрет-и Халименинъ къызы олгъан Шейма бинт Харис (р.а.) Хазрет-и Мухаммедни (с.а.с.), кичкене олгъанда, анасынен берабер бакъкъан бахтияр бир къыздыр. Пейгъамберимиз (с.а.с.) Мекке шеэрини дженксиз къайтаргъан сонъ, этрафтаки Хевазин ве Сакъиф къабилелери къоркъты. Аман дженк азырлыкъларына башладылар. Атта, дженк мейданына аилелерини ве малларыны да кетирдилер. Пейгъамберимиз (с.а.с.) оларнынъ бу арекетлерини огренгенинен, Меккеден 12 бинъ аскернен оларгъа догъру ёлгъа чыкъты. Хунейн деген ерде эки орду корюшеджек эди. Амма, Хунейнге барып чыкъмакъ ичюн, пек тар къаялар арасындан кечмек керек эди. Хевазинлилер бу фырсатны къулланып, бу тар ерге окъчуларны ерлештирдилер, ве мусульманларнынъ устюне апансыздан уджум эттилер. Мусульманларнынъ сафлары дагъылмагъа башлады. Амма Пейгъамберимиз (с.а.с.) мубарек сёзлеринен ве джесаретли турушынен сахабелерни тез топарлады ве Аллахнынъ ярдымынен бу къыйын дженкте мусульманлар гъалебе къазанды. Пейгъамберимиз (с.а.с.) душманны такъип этмеге эмир этти. Нетиджеде, эсирлер ве гъаниметлер эльде этильди: девелер, къойлар ве чешит маллар. Эсирлер арасында Пейгъамберимизнинъ сют къардашы Шейма бинт Харис де бар эди. Сахабелерге: – Мен Пейгъамберимизнинъ къыз къардашы олам, – деди. Оны аман Пейгъамберимизнинъ янына алып бардылар. – Эй, Мухаммед! Мен Халименинъ къызы Шейма. Даа къардашларым Абдуллах ве Энисе бар эди. Сен бизде олгъанда, берабер къойларны бакъа эдик, – деди о Пейгъамберимизге. – Сёзлеринъни исбат этеджек бир ишаретинъ бармы? – деп сорады Пейгъамберимиз (с.а.с.). Шейма: – Аркъамда бир яра изи бар. Сирер деген ерде къойларны отлаткъанда, яралангъан эдим. О вакъыт меним бабам сенинъ де бабанъ эди. Меним анам, сенинъ де ананъ эди. Хатырладынъмы, я, Ресулюллах? – деп, джевап берди. Бу сёзлерден сонъ, Пейгъамберимиз ридасыны чыкъарды, ерге яйып, Шейманы отуртты. О куньлерни хатырлап, козьлери яшарды. Сют анасы ве бабасы акъкъында сорады. Шейма оларнынъ вефат эткенлерини бильдирди. Сонъра исе, Пейгъамберимиз (с.а.с.): – Эгер эвинъе къайтмагъа истесенъ, сени йиберем. Истесенъ, итибар саиби бири олып, мында къал, – деп, теклиф этти. – Чокъ сагъ ол, амма эвиме, аилеме къайтмагъа истер эдим, – деп джевап берди Хазрет-и Шейма. О кунь эсирлернинъ чокъу, мусульманларнынъ эдеп ве тербиесини корип, мусульман олды. Хазрет-и Шейма да мусульман олып, эвине къайтты. Пейгъамберимиз онъа чокъ сайыда къой берди, ве ёлда ярдым этеджек хызметчилер ёллады. Хазрет-и Шейма, севингенинден, балалыкъта йырлагъаны бир йырны хатырлады. Иджра эткен шу йырнынъ манасы будыр: Эй, Раббим! Мухаммед къардашым бизде къалсын! Онынъ йигит олгъаныны корейим! Келеджекте юдже инсан олгъаныны корейим! Онъа душман олгъанларнынъ сонъуны корейим! Онъа эбедий шереф ве иззет бергенинънии истейим! Аллах ондан разы олсун! Эмине Асанова

«Динде къолайлыкъ бар» сёзюни насыл анъламакъ керек?

Опубликовано:

Къуран-ы Керимде Аллаху Таалянынъ динде ич бир къыйынлыкъ юклемегени буюрыла («Хадж» суреси, 78 ает.). Хазрет-и Пейгъамберимиз де хадис-и шерифинде бойле буюргъан: «Къолайлаштырынъыз! Зорлаштырманъыз! Мужделенъиз, нефрет эттирменъиз! Бири-биринъизнен анълашынъ, аранъыз яхшы олсун, ихтиляфкъа тюшменъиз!» (Бухарий, 3:72) Аетнинъ ве хадиснинъ манасы белли, яхшы да анълашыла, хусусан, динимизни яшамагъа башлагъан балаларымыз ичюн чокъ икметлидир. Чюнки оларда эр шейде бир ясакъ къыдырып тапмагъа, эр шейни харам деп анъламагъа буюк истеклери бар. Бу да, асылында, заманнен кечмеси керек олгъан яшлыкъ эеджаныдыр. Динимизни темелли огренмеге ве анъламагъа башлагъан сонъ, не къадар янълыш анълайышта олгъанларыны анълайджакълар. Лякин, башкъа тарафтан да, базылары къолайлаштырам деп, япкъан шейлери ич бир шекильде динге уймай. Къолайлаштырынъыз демек, сизге къыйын кельген ибадетлерни япманъыз, оларны истегенинъиз киби авуштырынъыз демек дегильдир. Динимиз бильдирген къолайлыкъларнен файдаланынъ демектир. Чюнки Ислямда замангъа, ерге ве шахысларнынъ вазиетине коре, базы рухсетлер танылгъан. Ёкъса, ичкининъ, сархош этмесе де, бир дамласы биле харам олгъаны киби, тесеттюр, яни къадынларнынъ ортюльмеси де фарздыр. Къолайлаштырмакъ я да зорлаштырмакънен бир алякъасы ёкътыр. Фукъаре тоюрмакънен мусульман намаз къылмагъанынынъ ерини аламаз. Ойле олса эди, динимиз, намаз къылмакъ ерине, фукъаре тоюрынъыз дер эди. Хазрет-и Пейгъамберимиз аякъта намаз къылып оламагъан, отурып къылсын; отурып къылып оламагъан, ятып къылсын, деп буюра (Бухарий, «Такъсир», 19; Тирмизий, «Мевакъит», 157; Эбу Давуд, «Салят», 175). Амма сагълыгъынъ еринде олса, джамиде отургъычкъа отурып къыл демей. Динимиз къаерлерде насыл къолайлыкъ олгъаныны косьтере. Озь акъылымызгъа коре япсакъ, динге уймагъан олурмыз. Шериатымыз рухсет берген бир къач къолайлыкъны мисаль оларакъ кетирейик: 1. Сув ёкъ олса, я да сув бар олса да, къулланылмасы зарарлы исе, меселя, инсаннынъ джан техлюкеси пейда оладжакъ исе, тееммум этилир. 2. Хаста ве алсыз олгъан, отурып оламаса, намазны яткъаны алда, има иле къылар. 3. Рамазан айында мусульманларгъа ораза тутмакъ фарздыр, анджакъ бир кимсе хаста олса, я да дин боюнджа мусафир сайыладжакъ къадар узакъ бир ерге ёлджулыкъ этсе, ораза тутмакъ фарзы устюнден кечиджи олып тюше. Даа сонъра, келишкен бир вакъытта, тутамагъан оразаларыны къаза этер. 4. Ёлджу (мусафир) сайыладжакъ къадар узакълыкътаки ёлджулыкъларда дёрт рекятлы фарз намазлар эки рекят оларакъ къылына. Мында бельгилемек керек ки, динимизде ёлджу сайылмакъ ичюн эн азы 90 километрлик ёлгъа чыкъмакъ керек, ёкъса, базыларнынъ бу месафени къолайлаштырмакъ адына 17 ве даа аз километрге тюшюрмелери янълыштыр. 5. Динде зорлукъ ёкътыр демекнинъ башкъа бир манасы да бар. Меселя, эр кунь ораза тутмакъ, гедже юкламайып, сабагъа къадар ибадет этмек, озюни зорламакъ, ич эвленмемек – динде ёкътыр. Аллаху Таалянынъ къулларына олгъан ихсанлары ве эмирлери эр кес ичюн тенъ дегиль. Меселя, Раббимиз базы муминлерге байлыкъ бере, ве оларгъа хадж япмасыны эмир эте. Базыларына да фукъарелик берип, онъа хадж япмасыны эмир этмей. Зенгинге зекятны эмир эте, фукъареге эмир этмей. Бунынъ киби мисаллер чокъ, амма, къыскъасы, кимер инсанларгъа чокъ ихсан эте. Олар да ниметке шукюр этип, шукюр эткенлер дереджесине къавушалар. Кимерлерге де аз ихсан эте. Олар да сабыр этип, сабыр эткенлер дереджесине иришелер. Хадис-и шерифте буюрылгъан ки: «Аллаху Тааля ич кимсеге кучюнден зиядесини эмир этмез» (Несаий). Инсан, кучю еткени къадар, ибадет этмели, рухсетлерден де, ери кельгенде, истифаде этмели, зорлукъ чыкъармамалы, ич кимсени динден сувутмамалы. Хадис-и шерифте буюрылгъан ки: «Къолайлаштырынъыз, зорлаштырманъыз, мужделенъиз, севдиринъиз, нефрет эттирменъиз! Бири-биринъизнен яхшы мунасебетте олунъыз, ихтиляфкъа тюшменъиз!» (Бухарий). Динимизде ифрат ве тефритнинъ, яни адни ашмакънынъ ери ёкъ. Динимиз орта ёлда олмакъны эмир эте. Бир хадис-и шерифте: «Ишлернинъ хайырлысы васат олгъаныдыр» (Бейхакъий), – буюрылгъан. Васат – ифрат ве тефриттен узакъ орта ёл демектир. Ифрат керегинден зияде, тефрит исе, – керегинден аз япмакъ демектир. Меселя, чокъ юкъламакъ – ифрат, пек аз юкъламакъ исе, – тефриттир. Ифраткъа къачып, кучюнинъ етмегени шекильде ибадет этмеге чалышмакъ – яхшы мусульман олмакъ манасына кельмей. Бир хадис-и шериф буны ачыкълай: «Къолай бир диннен ёлландым. Динимизде рухбанлыкъ ёкътыр. Эт ашанъыз, апайынызнен джынсий мунасебетте олунъ! [Нафиле] ораза да тутунъ! Тутмагъанынъыз куньлер де олсун! [Нафиле] намаз да къылынъ! Юкъланъыз да! Мен буларнен эмир олундым» (Табераний). Ашамайып, ичмейип, юкъламайып, ибадет этмек зордыр, базыларнынъ япкъанлары киби, гедже-куньдюз джамиден чыкъмамакъ да догъру дегильдир. Бир хадис-и шерифте: «Дин къолайлыкътыр. Динде ашыры кеткенни дин магълюп этер, юткъуздырыр, йыкъар» (Несаий), – деп буюрылды. Бир де тефритке кетип, динде къолайлыкъ бар, деп, динни бозгъанлар да бар. Оларгъа уймайыкъ. Меселя: 1. Индже чорапларгъа месх къолай олса да, диннинъ эмири авуштырылгъан олур, намазларымыз сайылмаз. 2. Рамазан язгъа кельгенде, ораза тутмайып, ерине къышта тутарым демек джаиз олмаз. 3. Намазларны вакъытында кылмайып, эписини гедже яткъанда къылмакъ да – динни денъиштирмек демектир. 4. Ханефий мезхебинде гъусульде агъызнынъ ичини чайкъаламакъ фарз олгъаны алда, башкъа мезхеплерде фарз дегиль, деп, агъызыны чайкъамамакъ – мезхепсизлик олур, джаиз дегильдир. Аллаху Тааля джумлемизни догъру ёлдан айырмасын, озь къыйметлеримизни яхшы яшамагъа насип эйлеп, фитне чыкъармагъа тырышкъанларгъа ёл бермесин. Раим Гъафаров

Аллахнынь адларыны огренемиз!

Опубликовано:

«Эль-Эсмау’ль-хусна» я да «Эсма-и хусна» – «Аллахнынъ гузель адлары» демектир. Шу адларны биз Къуран-ы Керимден ве Пейгъамберимизнинъ суннетинден огренемиз. Олар Аллахны даа яхшы танымакъ, Онъа ялвармакъ ве Онъа къуллукъ этмеге ядым этелер. Пейгъамберимиз (с.а.с.) бойле буюргъан: «Аллахнынъ ады докъсан докъуздыр .Ким оларны огренсе, дженнетке кирер» (Бухарий). Эльбетте, бу гузель адларны тек эзберден бильмек дегиль де, оларнынъ маналарыны да анъламакъ ве балаларымызгъа да анълатмакъ керекмиз. Аллах адларынынъ маналарыны анълап, кьолай эзберлемек ичюн базы тевсиелер: Адларнынъ 10 данесини сайлап, олардан башламакъ. Бутюн адлардан балачыкъкъа анъламасы къолай оладжакъ исимлерни сайламакъ даа яхшы олур. Эр бир ад устюнде айры чалышмакъ. Баланынь яшына коре, эр бир ад устюнде чалышаджакъ вакъыты фаркълы ола биле. Эр шей баланынъ яшы ве аднынъ манасынен багълы. Сухбетлешип огренинъиз. Эр бир аднынъ манасыны балаларнен музакере этинъиз. Балалар сизнен берабер фикир этип, суаллерге джевап тапсынлар. Музакерелернинъ мисалини кетирейик: «Эль-Басыр» (Эр шейни корьген) • Балаларгъа татлыларны берип, бир кимсе корьмеген ерде ашамагъа риджа этинъиз. Сонъра исе, Аллах бизни корьмеген ер олмагъаныны анълатынъыз. Ондан гизли бир шей япылмаз. «Эр-Раззакъ» (Рызыкъ берген) • Аллах эр бир махлюкъкъа, атта, кичиджик къарынджаларгъа, бактерияларгъа гъыда, аш бере. Аллах рызыкъ берген джанлыларны музакере этинъиз. «Эр-Рахман» (Мерхаметли) • Аллахнынъ инсанларларгъа косьтерген мерхаметлигини музакере этинъиз. Ве сиз насыл вазиетте дигер адамларгъа нисбетен мерхаметликни косьтере биледжегинъизни тюшюнинъиз. «Эль-Алим» (Эр шейни бильген) • Фаркълы зенаатларны музакере этинъиз, оларны огренмек ве менимсемек ичюн йыллар керек. Биз «эр шейни» бильген къач инсанны билемиз? Аллахнынъ бильгилери акъкъында тюшюнинъ. Олар сонъсуздыр. «Эль-Хафиз» (Къорчалагъан) • Эр кунь биз фаркълы хавфлы вазиетлерге огъраймыз – айванлар тарафындан хавф, афатлар, ярамай инсанлар, шейтан ве саире, амма куньде бизнен къач кере ярамай шейлер юзь бере? Бизни къорчалагъан кимдир? Озь эллеринъизнен япылгъан шейлер, фаркълы эгленджелер. Огренген малюматны пекитмек ичюн эгленджелерни къулланынъыз. Мисаль оларакъ, Аллахнынъ адлары иле кягъытта гузель язылар япынъыз. Аллахнынъ адларыны огренген сонъ, викториналар кечиринъиз. Суаллерге джевап берген бала бахшышны къазана бильсин. Эшитюв ве корьгезме васталарнен къулланынъыз. Балаларгъа бильги бермекнинъ гузель ёлу – эвде, машинада кеткенде, бильгилерни оюн шекилинде пекитмектир. Аллахнынъ адларыны ве оларнынъ манасыны сыкъ-сыкъ эшиткен баланынъ бильгилери эп артаджакъ. Бундан да гъайры, Аллахнынъ адынен багълы фаркълы программалар ве мультфильмлер бар. Балагъа дигерлерни окъутмагъа имкян беринъиз. Эгер алгъан бильгилеринъизни пекитмеге истесенъиз, бу малюматны дигерлерге анълатынъыз. Балаларынъыз кичкене къардашларына Аллахнынъ адлары ве оларнынъ манасыны огретсин. Бундан да гъайры, озюнъиз де баланъызнен берабер алгъан бильгилери акъкъында видео яздырынъыз ве оны къартана-къартбабаларгъа, тизелерге, дайыларгъа ёлланъыз. Гульсум Ширинская

Падишах джамиси

Опубликовано:

Тюркиеде тарихы зенгин олгъан Айя Софья музейине гъайрыдан джами статусы къайтарылгъаны буюк музакерелернинъ себеби олды. Амма Къырымда да тарихы Айя Софья джамисине бенъзеген къадимий бир джами бар. Бу – Судакъта ерлешкен Падишах джамисидир. 1222 сенеси къурулгъан джами узун тарихы девамында эм юнан килисеси, эм де католик килисеси оларакъ чалышты. Бугунь исе, Къырымнынъ энъ къадимий джамилеринден бири музей сыфатында зияретчилерни къабул эте. Джамининъ тарихынен якъынджа таныш олайыкъ. Судакъ – Къырымнынъ энъ къадимий шеэрлеринден биридир. Тарихий малюматкъа бинаэн, шеэрнинъ темели миляттан эвель III асырда къоюлгъан. О ерде яшагъан фаркълы халкълар, фаркълы къабилелер шеэрге озь адларыны бере эдилер. Порт Атенайон, Сидагиос, Сугдея, Солдайя, Сурож – буларнынъ эписи Судакънынъ эски адларыдыр. Бу шеэр тарихчы ве тедкъикъатчылар ичюн, дерсинъ, хазине. Къадимий къаленинъ, бизанс килиселерининъ ве джамилернинъ тарихы там оларакъ огренильмеди, ве бизлер ичюн аля даа гизли олгъан бир чокъ меселе бар. Тарихий абиделер арасында – Дженевиз къалеси мейданында ерлешкен Падишах джамисидир. Джами бинасынынъ темели XIII асырда къоюлгъаны тахмин этиле, археологлар исе, бинанынъ 4 кере гъайрыдан къурулгъаныны бильдирелер. Затен, джами бинасы пек давалы ве пытракълы меселедир. Тарихчыларнынъ бир къысымы берген малюматкъа коре, джами 1222 сенеси сельджукълылар тарафындан къурулды. Сонъра оны юнан православ килисесине чевиргенлер. Дженевизлилер кельген сонъ, бина католик килисеси олгъан ве тек 1475 сенеси, шеэрни османлылар алгъанда, о гъайрыдан джами оларакъ къулланмагъа башлады. Башкъа фикирге коре, дженевизлилер джами бинасыны консуллыкъ салоны оларакъ къуллангъанлар. Русие Къырымны запт эткен сонъ, джамини христиан килисесине чевирдилер ве апостол Матфей шерефине адландырдылар. 1817 сенеси бина ипрангъаны себебинден килисе къапатылды. Тек 1883 сенеси тамир ишлери япылгъан сонъ, ибадетхане кене озь къапыларны ачты, амма бу сефер эрмени-католик килисеси оларакъ. Даа къыркъ сене сонъра исе, 1924 сенеси ибадетхане тамамен къапатылды. 1926 сенеси Падишах джами бинасында Дженевиз къалесининъ музеи ачылды ве бу куньге къадар джами бинасы музей оларакъ къулланыла. Сонъки 100 йыл ичинде джами ве онынъ дживарында дёрт кере – 1926, 1969, 1975 ве 1986 сенелери археологик тедкъикъат ишлери алып барылды. Секиз асырлыкъ тарихке малик олгъан джами бир чокъ денъишмелерге огъратылгъан эди, мимарий инджеликлеринден башлап, фаркълы дин джемаатларыны корьген. О ерде яшалгъан адиселер ве яшалгъан такъдирлернинъ эсабы ёкъ. Орта асырларда яшагъан тарихчы Ибн Биби озюнинъ «Сельджукънаме» адлы эсеринде Падишах джами акъкъында бойле яза: «Мувафакъат иле Судакъ шеэрини алгъан сельджукълы сердар, енъишнинъ шерефине шеэрде джами къурмакъ эмир этти. Анадолу сельджукълыларнынъ мимарий услюби Падишах джамисининъ къурулышында да ап-ачыкъ корюне». Къазма ишлери шуны косьтерди ки, джами бинасынынъ ве минаресининъ негизлери орюлип, бирлештирилип къоюлгъан. Бойле меракълы хусусиетке саип олгъан мезкюр джами, бойледже, бизим эм диний, эм де медений энъ эски абиделерден бири ола. Бизге къалгъан иш исе, – оны гъайрыдан джами сыфатына ве асыл вазифесине къайтармакътыр. Алие Сеферша

Емек ве ичмек адабы

Опубликовано:

Мусульман бир киши омюрининъ эр бир саасында Ислям адабына уйгъун бир шекильде давранмалы. Емек ве ичмек ихтияджларыны къаршылагъанда биле, ильк эвеля, исрафтан сакъынмагъа – динимизнинъ эмиридир. Пейгъамбер Эфендимиз (с.а.с.) сахабелерине ашама ве ичме адабыны косьтерди. Бу гузель суннетлер мусульман джемиетлерининъ софра медениетинде озь ерини тапты. Амма заман кече, базы суннетлер унутыла, базыларнынъ исе, манасы денъише. Келинъиз, Пейгъамбер Эфендимизнинъ (с.а.с.) ашамакъ ве ичмек иле алякъалы суннетлерине бир назар ташлайыкъ. Ашамакътан эвель эллерни ювмакъ ве емекке «Бисмиллях» иле башламакъ – суннеттир. Бу акъта Пейгъамберимизнинъ (с.а.с.) хадиси де бар: «Ашнынъ берекети – емектен эвель ве сонъра эллерни ювмакътадыр» (Тирмизий). Башкъа бир хадисте де бойле буюрылгъан: «Биринъиз аш ашагъанда, «Бисмиллях» десин. Эгер емекнинъ башында айтмагъа унутса, «Бисмилляхи эввелюху ве ахираху» (Башында да, сонъунда да «Бисмиллях») десин» (Ибн Мадже, Эбу Давуд). Ашны джемаатнен ашамакъ ялынъыз ашамакътан даа фазилетлидир. Пейгъамбер Эфендимиз бойле буюргъан: «Бирликте ашанъыз ве «Бисмиллях» айтынъыз ки, ашынъыз берекетленсин» (Эбу Давуд). Емек сагъ эльнен ве огюнъизден алыныр. «Ресулюллахнынъ янында бир бала емек ашай эди. Ашагъанда, элинен табакънынъ эр янына кире эди. Пейгъамбер (с.а.с.) буны корьгенде: «Яврум, «Бисмиллях» айт, сагъ элинен ве эп огюнден аша», буюрды» (Бухарий). Емек ашагъанда, ачкозьлюк япмамакъ. Сахабелерден Джелебе бин Сухам бойле вакъианы анълаткъан: «Дженкте эдик, о йыл ачлыкъ олды, эр кес ач эди. Бизге ашайт оларакъ хурма бердилер. Биз Ибн Зубеир иле хурма ашагъанымызда, янымызгъа Абдуллах бин Умер кельди ве бойле деди: «Хурманы чифт-чифт ашаманъыз. Чюнки Пейгъамбер (с.а.в.) бизге хурманы бойле ашамагъа ясакъ этти. Амма, янымызда отургъан аркъадаш бойле ашаманъызгъа изин берсе, чифт-чифт ашай билемиз» (Бухарий). Яни, мында Пейгъамбер (с.а.с.) озь сахабелерине тевсие эткенине коре, ашны ойле ашамакъ керек ки, янында отургъан аркъадаш да емекни ашыкъмайып, раат ашасын. Ашта къусур къыдырмамакъ. «Пейгъамбер (с.а.с.) ич бир вакъыт ашта къусур къыдырмады, эгер истеги олса, ашай эди, истеги олмаса, ашамай эди» (Бухарий). Бу хадистен анълаймыз ки, Пейгъамберимиз (с.а.с.) ашчыгъа да сайгъынен даврана эди. Амма базы бахаратларны, къокъулы отларны ве сарымсакълы емеклерни ашамай эди. Чюнки мелеклернен къонуша эди. Оларны раатсыз этмемек ичюн къокъулы емеклерден вазгече эди. Бундан да гъайры, биз, яни Пейгъамберимизнинъ (с.а.с.) умметине киргенлер, джамиге кетмеге ниетленсек, ондан эвель инсанларны раатсыз этеджек емеклерни ашамамакъ керекмиз, бу – Пейгъамберимизнинъ эмиридир. Девамы бар… Айше Дуран

Усеин деде (икяе)

Опубликовано:

Ах, не гузель эди шу шефталилер, Усеин деденинъ шефталилери. Бутюн бостаныны шефтали тереклеринен яраштыргъан. Эрте пишкенини истейсинъми, орта пишкенини я да кеч пишкениними? Язнынъ башындан башлап, сонъуна къадар сийлекелеримизни акъыта эди. Къырмызы, сары, беяз тюслеринде мейвалар теректе о къадар дюльбер асылып тура эди ки, дерсинъ гедже симасында йылдызлар парылдагъаны киби, Усеин деденинъ азбарында шефталилер парылдай эди. Къокъусы исе, оны сёзлернен анълатып оламазсынъ! Мисклерден де яхшы, буруны къокъусыны алгъаннынъ башыны айландырыр, сархошлатыр. Козьлер къапалыр, аякълар къокъу чыкъкъан тарафкъа алып барыр. Элинъе алгъанда, шыралары акъып, балкъурт чечеклерден балны къызгъанып-къызгъанып ичип алгъаны киби, сувларыны элинъден ичиртир. Тишлесенъ, коклерге учуртыр, башкъа дюньяларгъа алып барыр! Бельки де балалыкъта ойле корюне эди. Не олса да, шу шефталилерни бизге базыда бере эдилер, амма бойле зевкъны сыкъча алмакъ ичюн тек бир ёлу бар эди. Усеин деде баягъы яшында олгъан керчек къырымтатарны темсиль эткен бир инсан эди. Дюльберден-дюльбер, бакъылгъан беяз сакъалы ве шу сакъалыны элинен охшамасы аля даа козюм огюнде. Адети-тербиесини ачыкъламам, тек бир мисаль етерли. Сюргюнликтен сонъ коюмизде биринджи эзан онынъ эвинден янъгъырагъан, онынъ агъызындан айтылгъан. Эльбетте, Усеин деде кичик балаларны севе эди, келип элини алгъанларында, шефталинен сыйлай эди. Куньде бир къач кере эвининъ азбар къапусына чыкъа, сакъалыны элинен охшап догърулай, сигаретини мунштугына къойып, икмет толу козьлеринен этрафкъа назар ташлап, сигаретини тютете эди. Эр кунь бойле анларны беклеп, чапып чыкъып элини опе эдим – куньде шефтали ашай эдим! О кунь исе, озю дегиль де, башкъа къомшумыз, Абдульгъаний деденен берабер тура эдилер. Мен де чапып чыкъып Усеин деденинъ элини алдым: – Селям алейкум, Усеин деде! – Алейкум селям, балам. Машаллах, не де гузель тербие! Эр корьгенде, селямлаша ве келип элимни ала. – Бу яхшы балачыкъ кимнинъ огълу? – Абдурахимнинъ огълу да. Сен не ичюн Абдульгъаний деденинъ къолуны алмадынъ? – Я о манъа шефтали бермей де… Таир Ибрагимов

«Миллетимизни котереджек бирлешювдир», – Мустафа Мустафаев

Опубликовано:

«Бала къартлар олгъан аиледе оссе, бу онынъ келеджегине пек тесир эте. Чюнки бойле къорантада тербиеленген эвлят, биринджиден, ана тилинде даа гузель лаф эте. Экинджиден, адет узьре, къартбаба ве къартаналар озь торунларына урф-адетни, аньанелерни ве динни озь орьнеклери эсасында огретмеге тырышалар. Бу бала ичюн пек къыйметлидир», – дей Судакъ больгесининъ баш имамы Мустафа Мустафаев. 15 йылдан берли бу вазифени эда эткен Мустафа оджа озь нумюнеси иле бу сёзлерини исбатлай. Чюнки озю къартбабасынынъ янында осип, келеджекте онынъ изинден кетерек, имамлыкъ ёлуны сайлады. Къартбабасы да Судакъта моллалыкъ япты. Мустафа оджа. Имам олмакъ – бутюн халкъ ве, ильк эвеля, Аллах огюнде буюк месулиеттир. Бу ёлгъа насыл кельдинъиз? Имамлыкъ ёлуна мени дедем Сулейман молла кетирди. О окъумышлы бир инсан эди. Сюргюнликтен эвель Къырымда джамилерде инсанларгъа динни огрете эдилер. Дедем де Судакъта бойле дерслерге къатнагъан ве бильги алгъан. 90-нджы сенелери, Къырымгъа къайткъан сонъ, Судакъта моллалыкъ япты. Оны Судакъта эр кес молла Сулейман деде оларакъ таный. Биз онынъ янында осьтик, ве о бизге кичикликтен динимизнинъ гузеллигини анълата эди. Яни бу ёлнынъ башыны о косьтерди. Месулиетнен берабер имам вазифеси чокъ бильгили олмакъны талап эте. Тахсилинъиз акъкъында тариф этинъиз. 2002 сенеси мен Къалай медресесине окъумагъа кирдим, 2005-те оны битирдим. Аллах разы олсун, анда оджалыкъ япкъан бутюн оджалардан. Медресени битирген сонъ, Судакъта имам вазифесине тайин этильдим. Бираздан сонъ, Тюркиеге кетип, диний тахсилимни анда девам эттим. Сонъки йыллары мени больгенинъ баш имамы вазифесине де буюрдылар, онынъ ичюн бугуньки куньге къадар Судакъ больге имамы вазифесини де беджерем. Эбет, имамлыкъ вазифеси чокъ бильгили олмакъны талап эте, онынъ ичюн тахсилимиз бугуньки куньге къадар девам эте. Китап окъумакъ, динимизни даа терен огренмек, анъламакъ керек. Чюнки инсанларнынъ суаллери чешит тюрлю ола биле. Оларнынъ суаллерине джевап бермек ичюн тахсилимизни даа да теренлештирмеге тырышамыз. Судакъ шеэри озь къадимий абиделери иле беллидир. Судакъ больгесинде насыл къадимий диний биналар сакъланып къалды? Судакъ шеэринде Дженевиз къалесининъ саасында эски джами бар. Бундан да гъайры, Судакънынъ койлеринде сакъланып къалгъан джамилер бар. Базыларны медений эв киби ишлеттилер, базылары ятакъхане, анбарлар киби ишлетильген эди. Шимдики куньде чокъусы тамир этилип, янъыдан джами алында инсанлар ичюн ачыкъ. Мисаль, Таракъташта Аджибей джамиси бар, о сюргюнликтен сонъ ятакъхане оларакъ ишлетильди. 90-ынджы сенелери къайтарылып, тамир этилип, кунюмизде джами оларакъ чалыша. Ондан ашада ерлешкен Таракъташтаки Кичик маалледеки джами медениет эви эди, о да къайтарылып алынды. Диний идаремиз тарафындан дамы тамир этильди, о да, иншаллах, якъын вакъытта чалышаджакъ. Башкъа койлерде де ойле, эски джамилер тамир этилип, оларда ибадетлер кечириле. Шеэрде ерлешкен къадимий Падишах джамиси акъкъында тариф этинъиз. Халкъымыз ичюн онынъ къыймети насылдыр? Онынъ къыймети пек буюк. Тарихта бу джами килисе оларакъ да анъыла. Лякин онынъ мимарий корюниши буны исбатлай ки, шу бина джами оларакъ къурулды. Чюнки онынъ дамы да томалакъ, ичинде михрабы корюнип тура. Минареси олгъан ери де корюне. Шимди о музей оларакъ къулланыла. Ораза, Къурбан байрамларында джамидеки намаздан сонъ биз джемаатнен берабер анда чыкъып, джами азбарында намаз къылып, дуа этмеге тырышамыз. Бунынъ макъсады – бу джами унутылмасын, инсанларнынъ хатырасында олсун. Кунюмизде дигер, мусульманларгъа аит тарихий диний биналар миллетимизге къайтарылып, кене мусульманлар ичюн чалышамы? Эвельде Судакъ больгесининъ эр бир коюнде джами бар эди. Олар эписи яваш-яваш къайтарыла. Бир къач джамининъ весикъасы ёкъ эди ве шимди олар япыла. Джами олмагъан ерлерде топракъ айырылып, джами къурмакъ меселеси ортагъа къоюлды. Больгенъизде янъы ибадет биналарынынъ къурулмасы акъкъында не айтмакъ мумкюн? Аллахкъа шукюр, койлерде джами ичюн топракълар алынды. Меселя, Османчыкъ, яни Холодовка коюнде джами ёкъ эди, анда бир ибадетхане чалышты. Инсанлар ибадетлерини анда кечирдилер. Шимди джами оладжакъ ерге весикъалар алынып, джами къурмакъ ниетиндемиз. Бундан да гъайры, Сувукъ Сала (Грушевка) коюнде джамилер чокъ кичик эди, олар тамир этилип, кенъишлетильди. Башкъа ерлерде де меселе айны. Аллахкъа шукюр, эр бир койде имамларымыз бар, яни инсанларгъа диний меселелерде ярдым косьтереджек инсанларымыз бар. Бу меселеде сыкъынтымыз ёкъ. Судакъ шеэринде Джума Джамининъ къуруджылыгъы насыл дереджеде? Судакъ шеэрининъ Янъы маалесинде бизим джемаатымыз баягъы чокъ, 600-ден зияде къоранта. Онынъ ичюн о ерде джами къурулды. Эвель, 2 000-инджи сенелери, онынъ къуруджылыгъы япылгъан эди, лякин бина бираз кичик эди, ер етмей эди. Шу себептен джамини кенъишлетмек къарары алынды. Ве джами огюнде буюк бир зал къурулды. Бу куньгедже онынъ диварлары котерильди, къапылары, пенджерелери къоюлды. Якъында дамы ортюльди, къуббе меселеси чезиле. Яни, келеджекте джами кичик ве буюк эки залдан ибарет оладжакъ. Ортасында чатма кечиш оладжакъ. Иншаллах, якъын вакъытта тамир ишлери битер, ве Джума Джамимиз азыр олур. Аллах разы олсун, джемаатымыз эм маддий, эм де маневий тарафтан ярдым косьтере. Судакънынъ джемааты озь ватанперверлигинен белли, кенди балачыкъларына да тиль, дин огретмеге тырыша. Яш несиль акъкъында не айта билесинъиз, джамиге кельгенлер арасында генчлер чокъмы? Джамимизге яшлар чокъ келе. Джума намазлары олсун, байрам намазлары олсун, келип, огренмеге, бильмеге тырышалар. Эвель диний курсларымыз кечириле эди. Амма, керчек айтсакъ, курсларгъа даа зияде къадынлар келе. Фикиринъиздже, къырымтатар халкъы ильк эвеля неге ынтылмакъ керек? Неге даа зияде дикъкъат этмек керекмиз? Динни яхшы огренмек керек. Бир-биримизге сайгъы, севги, бирлик меселелерине даа зияде дикъкъат айырмакъ керекмиз. Ве, менимдже, миллетимизни котереджек бирлешювдир. Яни шимдики вакъытта бирлик меселеси кесен-кес актуальдир. Бир-биримизге даа дикъкъатлы олмалымыз. Динимизни догъру огренюв ве анъламакъта Аллах ярдымджымыз олсун! Эвелина Аблязова