Хидает - Страница 5 из 17 - ЦРО ДУМКЦРО ДУМК | Страница 5

Пн

17

мая

5
Шевваль
1442 | 2021
Утр.3:20
Вос.5:01
Обед.12:44
Пол.16:43
Веч.20:17
Ноч.21:59
Времена намазов
Календарь 2021г

Намаз

Хидает - Страница 5 из 17 - ЦРО ДУМК

Хазрет-и Хатидже анамыз (р.а) акъкъында алты хусус

Опубликовано:

Хазрет-и Хатидже (р.а.) – Пейгъамберимиз Мухаммеднинъ (с.а.с.) биринджи къарысы ве Ислям алемининъ энъ белли ханымы олды. Пейгъамбер Эфендимизнинъ (с.а.с.) Хатиджеге нисбетен севгиси сонъсуз эди. Хатидже (р.а.) Пейгъамберимизнинъ энъ гузель омюр аркъадашы олмакънен бир сырада, Ислям динини даркъатмакъ огърунда онынъ энъ якъын ве садыкъ досту, сафдашы эди. Хатидже анамыз 1400 йыл эвельси яшаса да, эр бир ханым онынъ шахсиети ве омюринен меракъланса, кендиси ичюн бир чокъ нумюне тапар. Сизлерни даа чокъ меракъландырмакъ ичюн исе, Ислям алемининъ энъ мувафакъиетли ханымы Хатидже (р.а.) акъкъында бир къач хусусны огренмеге теклиф этемиз: 1. Хатидженинъ (р.а) мешгъуль олгъаны шахсий иши бар эди. Хатидже анамыз тиджаретнен огърашып, зенгин ве намлы ханым эди. Бабасы Къурейш къабилесинден олып, мувафакъиетли базиргян эди. Бабасындан кечкен къабилиетинен Хатидже (р.а.) усталыкънен тиджарет ишини идаре эте эди. Бабасынынъ олюминден сонъ, бутюн иш онынъ омузларына тюшти, ве Хатидже (р.а.) ишанчлы, дюрюст эркеклерни ишке джельп этип, тиджаретини Мекке, Сурие, Йеменде япа эди. Онынъ итибары, сезгирлиги ве иш юрютме къабилиети себебинден Хатиджеге «Темиз» деп, айта эдилер. Шу тиджарет Хатидже (р.а) ве Мухаммеднинъ (с.а.в) къальплерини де бирлештирген эди. 2. Хатидже бутюн эвлилик теклифлерини ред эте эди. Хатидже (р.а.) мувафакъиетли ве намлы ханым олып, джемаат арасында шан-шухрет къазанды ве бир чокъ эркеклер онен эвленмек истей эди. Мухаммедни (с.а.с.) аятында расткетиргендже, Хатидже эки кере акъайгъа чыкъкъан эди, ве эки кере де тул къалгъан эди. Экинджи къоджасы вефат эткен сонъ, Хатидже эвленмек ниети олгъаныны бильдирген эркеклернинъ теклифлерини ред эте эди. Чюнки онынъ такъдиринде энъ гузель инсаннынъ омюр аркъадашы олмакъ язылы эди. 3. Хатидже Пейгъамберимизге (с.а.с.) эвленмек теклифини озю япты. Хатиджени Мухаммеднинъ (с.а.с.) табиаты, ишке нисбетен олгъан месулиети, ич дюньясынынъ гузеллиги ве зенгинлиги о къадар севиндирди ве айретте къалдырды ки, о озю, бир муддет сонъра, онен эвленмек теклифинде булунды. Буны, эльбетте, догърудан юзюне бакъып дегиль де, досту Нафис бинт Умейенинъ араджылыгъынен япты. Мухаммед (с.а.с.) бу меселеде бирден къарар бермейип, эмджелери Хамза ве Эбу Талибнен акъыл танышты. Нитиджеде, йигирми деве мехиринен Мухаммед (с.а.с.) Хатиджени апай оларакъ алды. 4. Хатидже Пейгъамберимизден (с.а.с.) 15 яш буюк эди. Пейгъамберимиз (с.а.с.) эвленгенде, 25 яшында эди, Хатидже анамыз исе, 40 яшында. Хатидже мукеммель омюр аркъадашы эди, къоджасына садыкъ, эр тарафтан оны дестеклеген, акъайынен берабер эр бир зорлукътан кечмеге азыр олгъан бир къадын эди. Башларына бир чокъ мусибет тюшсе де, севгилери эп арта эди. Араларында Аллах тарафындан насип этильген акъикъий, темиз ашкъ бар эди. Хатидже Пейгъамберимизнинъ (с.а.с.) ильк къарысы эди, олар бирликте 25 йыл яшадылар. Хатидже Пейгъамберимизге (с.а.с.) алты эвлят берди. Пейгъамберимиз (с.а.с.) Хатидженинъ олюминден сонъра биле оны севмеге девам эте эди, ве аятынынъ сонъунъа къадар онъа олгъан севгиси сувумады. 5. Хатидже Ислямны къабул эткен биринджи инсан олды. Хатидже анамыз Мухаммеднинъ (с.а.с.) Аллахнынъ сонъ эльчиси олгъаныны къабул эткен ве онъа кельген вахийлерге инангъан ильк инсан олды. Хакъ дин Ислямны биринджи къабул этерек, Хатидже анамыз Пейгъамберимизни (с.а.с.) эр бир джеэттен дестекледи. Олар, экевлешип, эр кестен гизли намаз япып башладылар. Айны шу себептен Хатидже ислямиетнинъ анасы оларакъ танытылгъан. 6. Хатидже эр вакъыт фукъарелерге ярдым эте эди. Ислямда эм зенгинлик, эм фукъарелик инсан ичюн Аллахтан бир сынавдыр. Хатидже шу сынавларнынъ экисинден де кечти, ве бунынъ ичюн, чареси олгъаны къадар, фукъарелерге, етим балачыкъларгъа, тул ханымларгъа ве ярдымгъа мухтадж олгъан эр кеске ярдым этмеге тырыша эди. Хатидже дюнья тарихында энъ белли ханым оларакъ мешхурдыр. О, 14 асыр кечкенине бакъмадан, инсанларны айретте къалдырмагъа, ильхамландырмагъа девам эте. Онынъ шахсиети, омюри, диндарлыгъы ве джесюрлиги бугунь де эпимиз ичюн энъ гузель нумюнедир.

Ёлджулыкъ адабы

Опубликовано:

Инсаннынъ аятында вазгечильмез ихтияджлар сырасына ёлджулыкъ кирмекте. Ёлджулыкъ фаркълы макъсатларнен япыла биле: тиджарет ичюн, бильги алмакъ ичюн, акъраба зиярети ичюн, бир ибадетни, меселя, хаджны эда этмек ичюн, ве иляхре. Мусульманнынъ ёлджулыкълары Аллах ве Ресулине къаршы олмамалы. Яни ниети темиз ве элял олмасы керек. Ёлджулыкънынъ асыл макъсады исе, – Раббимизнинъ разылыгъыны къазанмакъ ве Оны танымакътыр. Аллаху Тааля Къуран-ы Керимнинъ бир чокъ ает-и керимесинде инсанларны ёлджулыкъкъа (сеяаткъа) тешвикъ эте. Меселя: «(Ресулим) айт: «Ер юзюни долашынъыз, ве (динни) ялан сайгъанларынынъ акъибети насыл олгъанына бир бакъынъыз» («Энам» суреси, 6/11 ает). Аллаху Тааля хата япмамакъ ичюн инсанларгъа озь кечмишинден, кечмиш несиллерден ибрет алмакъны тевсие эте. Ёлгъа чыкъкъан бир мусульман ичюн динимизде бир чокъ къолайлыкъ бар. Меселя, ёлджулыкъ 90 км ве ондан зияде олса, 4 рекятлы намазларны къыскъартып, 2 рекят къылмакъ мумкюн, сонъра, оразаны тутмамакъ изини де бар (амма сонъра къазасыны тутмакъ керек). Пейгъамберимиз (с.а.с.) аяты боюнджа чокъ сеферлерге чыкъкъан: тиджарет, хиджрет, дженк, акъраба зиярети себеплеринден... Ве ёлджулыкъкъа чыкъкъанда насыл хусусларгъа дикъкъат этмек керек олгъаныны бизлерге де огреткен. Пейгъамберимиз (с.а.с.) джума акъшамы куню ёлджулыкъкъа чыкъа эди. Бунынъ икметлери бар. Муслим, Тирмизий ве Бухарийде кечкен хадислерде корьгенимиз киби, джума акъшамы куню амеллеримиз Аллаху Таалягъа еткиздириле ве дженнет къапулары ачыла. Пейгъамберимиз (с.а.с.) ёлгъа саба эрте чыкъа эди. Ве озь уммети ичюн бойле дуа япкъаны ривает этиле: «Аллахым! Умметимнинъ (саба) эрте башлагъан ишлерини берекетли эйле». Бу сёзни айткъан Пейгъамберимиз (с.а.с.) сахабелерини гъазвеге саба эрте ёллагъан эди (Эбу Давуд). Бунен багълы мешхур аталар сёзю бар: «Эрте тургъан ёл алыр». Сахабелер садедже ёлджулыкъ ичюн дегиль, илим огренмек ве тиджарет япмакъ киби эр тюрлю хайырлы ишни эртеден башламагъа гъайрет эте эди. Ёлгъа чыкъкъанда, Пейгъамберимиз (с.а.в.) дуа япа эди. Меселя: «Аллахым! Биз бу ёлджулыгъымызда Сенден эйилик ве такъва, бир де бизни хошнут оладжагъынъ амеллерге мувафакъ этменъни тилеймиз. Аллахым! Бу ёлджулыгъымызны къолай эйле ве узакъны якъын эт. Аллахым! Сеферде ярдымджым, кериде къалгъан аиле ве балаларымнынъ къоруйыджысы Сенсинъ. Аллахым! Ёлджулыкънынъ зорлукъларындан, ярамай шейлерни къаршыламакътан ве, къайткъанда, малымызгъа, аиле ве балаларымызгъа яман аллар кельмесинден Санъа сыгъынам». Пейгъамберимиз (с.а.с.) сеферден къайткъаны вакъыт, айны бу сатырларны текрарлап, оларгъа бу сёзлерни къошып дуа эткен эди: «Биз ёлджулыкътан къайткъан, тёвбе эткен, куллукъ япкъан ве Раббимизге хамд эткен адамлармыз» (Муслим, Эбу Давуд). Пейгъамберимиз, ёлгъа чыкъаяткъанда, девеге мингенде базы ает-и керимелер окъуй эди. Меселя, «Худ» суресининъ 41-инджи аетини: «Бу вастанынъ кетмеси де, къайтмасы да Аллахнынъ адынен. Шубесиз, Раббим чокъ багъышлайыджы, чокъ мерхаметлидир». Ёлджулыкъ девамында тёпелерге чыкъкъанда, Пейгъамберимиз (с.а.с.) «Аллаху экбер» айта эди, ашагъы энгенде исе, «Субханаллах» дей эди (Эбу Давуд). Пейгъамберимиз (с.а.с.) ёлгъа ялынъыз чыкъмамакъны тевсие эткен. Ёлджулыкъ базыда инсан ичюн зор ола биле ве янында якъын досту олмалы. Бирликте зорлукътан чыкъыш ёлуны даа къолай тапмакъ мумкюн. Пейгъамберимиз (с.а.с.) аилесинден айырылгъан бир кимсеге хаберсиз (сюрприз оларакъ) гедже вакъытында эвге къайтмагъа ясакъ этти. Эгер хабер даа эвель берильсе, аилеси азырлыкъ япар ве оны беклер. Эгер хабер бермек имкяны олмаса, куньдюз я да саба къайтмакъ даа гузельдир. Бу укюм Бухари ве Муслимде кече. Пейгамберимиз (с.а.с.) ёлджулыкътан къайткъанда, эвине кирмеден эвель, джамиге кире ве эки рекят намаз къыла эди (Бухарий). Бу давранышнынъ бир чокъ икмети бар. Энъ башта ёлджулыкъ селяметлик иле кечкени ве эвге къайтмагъа имкянымыз ичюн Аллахкъа шукюр этмелимиз. Намаз къылмакъ ичюн абдест алгъанда, инсан эм беденинен, эм де рухунен маддий ве маневий писликлерден темизлене ве раатлана ве аилесинен даа нешели ве хузурлы бир шекильде къаршылаша. Ёлджулыкъларымыз эр заман Аллах ризасы ичюн олсун! Сагъ-селямет аилелеримизге къайтмагъа Аллаху Тааля насип эйлесин! Айше Дуран

Ридван Максудов: «Мусульман олгъанымызны унутмайыкъ, ярын эсап куню, бугунь исе, – азырлыкътыр»

Опубликовано:

Бу сефер «Сымалар» рубрикамызнынъ къараманы – имам, иляхиятчы КъМДИ янында «Элял» болюгининъ реиси Ридван Максудов. Бундан да гъайры, Ридван бей Къырым Муфтилигинде шахсий, къоранта проблемлеринен мураджаат эткен инсанларгъа меслеат хызметини бере. Келинъиз, онен таныш олайыкъ. Ридван оджа, кенди тахсилинъиз акъкъында тариф этинъиз. Тахсилимни ильк эвеля озь къорантамда, анам ве бабамдан алмагъа башладым. Аллахкъа бинълердже шукюрлер олсун, бизлерге адалетни, иманны ве самимиетни балалыкътан ашламагъа тырыштылар. Хатырлайым ки, ятмадан эвель, бабам бизлерден бильгенимиз бутюн сурелерни динълеп, тешкере эди. Къоранта муаббетлигини къорчаламакъ ичюн эп берабер ашамагъа отурта эди ве бири-биримизге сайгъы иле давранмагъа огрете эди. Аллахтан кельген рызыкъкъа дикъкъат этип, анам отьмек уфагъынынъ биле ерге тюшмемесини бизлерге огрете эди. Буларнынъ эписи ичюн оларгъа миннетдарым. Докъузынджы сыныфтан сонъ Къырым Къалай медресесине окъумагъа кирдим. Учь йылдан сонъ медресе мезуны олдым. Бундан сонъ бир бучукъ йыл озь коюмде имамлыкъ яптым ве медресе мудири, Мурат оджанынъ теклифинен Тюркиеге барып, Мармара университетининъ Иляхият факультетине окъушкъа кирдим. Анда беш йыл девамында диний тахсиль алдым. Сонъра, арап тилини пекитмек ичюн, базы арап мемлекетлерини зиярет эттим. Амма, беллесем, диний тахсилиме энъ буюк иссени Тюркиеде олгъан Пендиктеки «Хасекий» окъув юрту къошты. Дерслеримизге чокъ урьмет этильген оджалар кирди, ве учь йыл бизлернен берабер вакъыт кечирип, дёрт мезхеп фыкъыхыны, тефсир, хадис, акъаид ве башкъа дерслерни бердилер. Раббим бутюн оджаларымдан разы олсун! Сиз КъМДИ янында «Элял сертификация» болюгининъ реиси оласынъыз. Сонъки йыллар ичинде саа баягъы инкишаф эте ве бу иште иссенъиз буюктир. Къырымда «Элял» саасынынъ келеджеги насыл? Керчектен де, сонъки вакъытта дюнья мусульманларынынъ чокълашмасы ве диний шуурларынынъ уянмалары себебинден элял ашайт ихтияджы къачынылмаз олды. Бир де, йигирми биринджи асырнынъ проблемасы олгъан ГМО ве зарарлы мадделернинъ чокълашмасындан себеп, инсан вуджудына зарар кетиреджек бир чокъ махсулатлар тек мусульманларны дегиль, мусульман олмагъан кимселерни де темиз ве элял ашайтларны сайламагъа меджбур этмектедир. Бунынъ ичюн бутюн мусульманларгъа тевсием – «элял» язысына алданмайып, алгъан ашайт маддесининъ устюнде къайсы ширкет я да орган тарафындан тешкерилип, изин берильгенининъ логотипини бакъаракъ, эляллыкъ сертификатынынъ олгъанына дикъкъат этмели. Чюнки биз ашагъанымыз харам я да элял ашнынъ тесирини озь юрегимизде ве ахлякъымызда ташымакътамыз ве буны келеджек несиллерге де кечиремиз. Болюк не вакъыттан берли чалыша. Онынъ макъсады недир? Муфтиятнынъ «Элял» болюги эки бинъ он едининджи сенеси КъМДИ Шурасы тарафындан ачылды. Макъсадымыз – Къырым мусульманларына элял саасында ярдым этмектир. Афсус ки, элял олып корюнген эр шей ойле дегильдир. Себеби – эм акъча къазанмакъ гъайрети, эм де бильгисизлик ола биле. Бизим истегимиз исе, – элял ашайтнынъ чокълашмасы ве керчек манада элял олмасыдыр. Къырымда не къадар ширкет озь махсулатларыны элял оларакъ тасдыкълады? Эсас талаплар недир? Шимдиге къадар тахминен йигирми ширкет озь махсулатларыны элял оларакъ тасдыкълады ве бу иш кет-кете девам этмекте. Талапларымыз пек къолайдыр: мураджаат этмек, махсулатларнынъ теркибини, ренк ве дад берген къошма мадделерини косьтермек, чалышув ернинъ темизлигине риает этмек ве девлет тарафындан керек олгъан весикъаларны тапшырмакътыр. Бунынъ сонъунда биз эр шейни камерагъа чекип, акт язамыз ве, эр шей яхшы олса, сертификат беремиз. Базыда къоранта азалары арасында чыкъкъан даваларны шериат махкемеси бакъа. Сиз шериаткъа коре кечирильген махкемелерде къады оларакъ чыкъасынъыз, Ислям къанунларына эсаслангъан махкемелер не къадар сыкъ кечириле? Инсанлар Муфтиятымызгъа эсасен насыл меселелернен мураджаат эте? Афсус ки, кунюмизде къоранта муаббетсизлиги ве айырылувларнынъ артмасындан, диний бильгисизликтен себеп, сойлар бири-бирине зулум этелер. Къадын иддети битмеден эвден къувула я да иддети ичинде башкъа акъайгъа чыкъа. Акъай учь талакънынъ эписини бирден бере. Албуки, бу оюнджакъ дегиль ве учю бирден берильмеси гунахтыр. Чокъусы вакъыт не къадын, не де акъай озь вазифелерини керекли киби эда этмей. Иште, бойле меселелер сыкъ котериле ве фитненинъ яйылмасына себеп ола. Бунынъ янында ватандашларымыз арасында анълашмамазлыкълар чыкъа. Бу я бордж, я котек, я да чалышкъан ишнен алякъалы ола биле. Биз даванынъ эки тарафыны да чагъырып, Аллахнынъ китабына ве Пейгъамберимизнинъ суннетине эсасланып, араларыны адалетнен чезмеге тырышамыз. Ахиретке къалмасын ве бу дюньяда, бу мемлекетте муаббетлик иле яшасынлар. Бунынъ янында кимерде чет укюметлерден кельген къардашларымызнен анълашмамазлыкълар ола. Бу вазиетте де, миллетчилик япмайып, араларыны адалетнен чезмеге тырышамыз. Не вакъыттан берли Къырымда бойле шериат махкемелери отькериле? Инсанлар ишбу махкемелерде чыкъарылгъан къарарларгъа риает этеми? Диний махкемелер Къырымда пек чокъ вакъыттан берли бар. Инсанлар эвель де, джамиге келип, бильгили имамдан ярдым сорай эдилер ве имам араларыны адалетнен чезмеге тырыша эди. Амма, сонъки йыллары, мусульманларнынъ артмасы ве диний шуурларынынъ уянмасындан себеп, даа чокъ кельмеге башладылар. Мен беллесем, бу сонъки дёрт-беш йыл ичинде инсанлар гонъюллерини джамиге зиядедже багъладылар ве биз де Аллах ризасы ичюн оларны къабул этмеге тырышамыз, ёкъ демеймиз. Чюнки билемиз, ким бир мусульмангъа ярдым къолуны узатса, Аллах да онъа ярдым этер, ким бир мусульманнынъ бир къыйын меселесини чезсе, Аллах да онынъ къыйын меселесини чезер. Эм де бу бизим боюнымызнынъ борджудыр, чюнки биз динимизге коре яшап, меселелеримизни чезмесек, эпимиз гунах ичинде оладжакъмыз. Къарарымыз диний эсасларгъа багълы, адалетли ве къатты олмасы шарт. Ерине кетирильмеси исе, Аллах къоркъусына багълыдыр. Эгер кельген инсанлар джамиге кельген олсалар, къарарны ерине кетирмелери шарттыр, кетирмейджек олсалар, джамиге кельмеге керекмей. Биз не озюмизни, не де Аллахны алдатып оламайджакъмыз. Аллах исе, Адильдир ве эр шейни озь ерине къояр, эм бу дюньяда, эм де ахиретте. Къады олмакъ пек месулиетли бир иш, сиз насыл ве не вакъыт бу вазифеге тайин этильдинъиз? Къады олмакъ ичюн насыл чизгилернинъ саиби олмалы? Мен озюме къады деп айтмайым. Бу ишке ляйыкъ олгъанымны да тюшюнмейим. Амма, такъдир ойле къарар къылды, инсанлар гонъюллеринде темиз ниетнен келип, агъам сен даа яхшы билесинъ, бизни динъле, дейлер. Аллах ризасы ичюн деген сонъ, ёкъ деп оламайсынъ, ярдым этесинъ. Иште, бойле меселелер чокълашкъан сонъ, кимер инсанларнынъ агъызындан къады деп, айтылмагъа башланды. Амма бу пек месулиетли ве къыйын бир меселе. Эр кеснинъ проблемасы сенинъ проблеманъ ола ве сен сувукъ къаннен эки тарафны да динълемек керексинъ. Бирининъ козьяшлары, айнеджиликлери я да вазифеси сени алдатмамасы керек. Аллах сакъласын, кимседен бир капик биле алмамакъ керек, ёкъса бу ишнинъ акъчанен чезильмесини тюшюнеджеклер. Базыда инсанлар «сагъ ол» биле айтмагъа унуталар. Мен инанам, Къырымда менден даа бильгили, даа адалетли ве Аллахтан даа чокъ къоркъкъан къардашларым бар, ве, келеджекте, бу ватан бизден даа хыйырлы кимселерге мирас къаладжакъ. Къорантанъыз акъкъында тариф этинъиз. Сиз дёрт къызнынъ бабасы оласынъыз. Оларнынъ тербиесинде даа зияде неге дикъкъат этесинъиз? Раббим манъа дёрт дюльбер къыз эдие этти ве бунынъ ичюн Раббиме чокъ миннетдарым. Къызчыкъларымны пек севем ве оларнен кучюм еткени къадар вакъыт кечирмеге тырышам. Учь къызым меннен юкълайлар, дёртюнджиси анасынен. Юкъламадан эвель сесли бир шекильде «Ихляс» суресини ве Раббена дуаларыны окъуп, юкъламагъа яталар. Къартбабаларыны, къартаналарыны зиярет этмеге севелер. Онынъ ичюн кимерде афта сонъларында оларны да зиярет этемиз. Мен беллесем, ким ана-бабасындан насыл тербие алгъан олса, озь эвлядына да нисбетен ойле тербие бере. Меним ниетим – къызларымнынъ Аллахны, динимизни, Пейгъамберимизни севген, тербиели ве адалетли осьмелеридир. Окъуйыджыларымызгъа не айтмагъа истер эдинъиз. Окъуйджыларымызгъа шуны тевсие этмеге истер эдим: «Мусульман олгъанымызны унутмайыкъ, ярын эсап кунюдир, бугунь исе, –азырлыкътыр. Озь ишлерини бугунь теразеге къойгъан кимсенинъ ярын эсабы къолай олур. Адалетли олайыкъ, озюмизни гунахлардан къорчалайыкъ, буюклеримизни урьмет этейик, кичиклеримизни севейик. Ана-бабаларымызнынъ разылыгъыны къазанып, эвлятларымызгъа саип чыкъайыкъ. Къул акъкъына кирмейик, мазлум кимсеге къолумызны узатайыкъ. Аллах ичюн бири-биримизни севген къуллар олайыкъ. Башкъаларнынъ дегиль, озюмизнинъ Аллах ичюн, миллет ичюн, ватан ичюн не япкъанымызгъа бакъайыкъ. Азиз яшайыкъ ве, мусульман олып, джан берейик! Эвелина Аблязова

Къуран-ы Керим – юдже китабымыз

Опубликовано:

Бир чокъ хадис-и шерифте Къуран окъумакънынъ фазилетини анълаткъан Пейгъамберимиз (с.а.с.) шу меселени бу мубарек сёзюнен не гузель ифаделеген: «Ичинъизден энъ хайырлынъыз Къуранны огренген ве огреткендир». Къуран-ы Керим – Аллахтан эндирильген сонъки иляхий китаптыр. Бу юдже китап севгили Пейгъамберимиз Хазрет-и Мухаммед – салляллаху алейхи ве селлемге 23 йыл девамында эндирильди ве 14 асырдан берли Аллах тарафындан къорчаланмакъта. Къуран икметнен толу бир китаптыр. Къуран-ы Керимде Аллахнынъ мерхамети, муджизелери ве адалети анълатылмакъта. Бу – инсанлыкъкъа энъ буюк эдиедир, онъа ошагъан бир китап даа корюльмеди ве корюльмейджек. Къуран-ы Керим акъкъында Аллаху Тааля бойле буюра: «Бу китап (Къуран), онда асыл шубе ёкътыр. О, муттакъийлер (сакъынгъанлар ве арынмакъ истегенлер) ичюн бир ёл косьтериджидир» («Бакъара» суреси, 2/2 ает). Къуран – Ислямнынъ темелидир. Инсан Къуран-ы Керимге инанмагъандже, иман эткен сайылмаз. «Пейгъамбер Рабби тарафындан онъа эндирильгенге иман этти, муминлер де (иман этти). Эр бири Аллахкъа, мелеклерине, китапларына, пейгъамберлерине иман этти. «Аллахнынъ пейгъамберлеринден ич бири арасында айырды япмаймыз. Эшиттик, итаат эттик. Эй, Раббимиз, афунъа сыгъындыкъ! Дёнюш Санъадыр», – дедилер» («Бакъара» суреси, 2/2 ает). Къуран ве суннет – Ислямнынъ эки менбасыдыр. Мусульман ичюн бу дюньядаки эки рехберидир. Бунен алякъалы оларакъ, Аллаху Тааля севгили Пейгъамберимиз Мухаммед – салляллаху алейхи ве селлемге бойле буюргъан: «Биз бу китапны санъа, инсанларгъа ихтиляфкъа тюшкен шейлерини анълатувынъ ве иман эткен бир топлумгъа догъру ёлнынъ косьтериджиси ве рахмет оларакъ эндирдик» («Нахль» суреси, 16/64 ает). Къуран-ы Керимни инсанлыкъкъа бильдирмек вазифесини Аллаху Тааля Пейгъамберимиз Мухаммед – салляллаху алейхи ве селлемге берди. Бу къолай бир вазифе дегиль эди. Севгили Пейгъамберимиз Веда хутбесинде Аллахтан энген Къураннынъ сонъки аетини окъуды ве, бойлеликнен, юдже китабымыз тамамланды. Мукъаддес китабымыз Къуран-ы Керимде Аллахнынъ сыфатлары, харамлар ве эляллар, ахлякъ къаиделери, ибадет мевзулары ачыкъланмакъта. Пейгъамберлернинъ къыссалары, чешит къавмларнынъ тарихы, дженнет ве джеэннем иле алякъалы мевзулар да ачыкъланмакъта. Къуран-ы Керим бутюн инсанлыкъкъа ёлланылгъан бир китаптыр. Эр асырнынъ ихтияджларыны къаршылайджакъ акъикъат ве икметлернен толудыр. Юдже китабымыз ойле мукеммель шекильде Аллах тарафындан эндирильди ки, бугуньге къадар ич бир терджиман, шаир, язар оны денъиштирип оламады ве оламайджакъ. Къуран ич бир денъишмеге огърамадан, кунюмизге къадар келип етти. Къыяметке къадар да бу шекильде девам этеджек. Аллах эр бир пейгъамберни белли бир къавм ичюн сайлап ёллагъан. Меселя, Муса (а.с.) бую-джилер джемиетине ёлланылгъан. Аллах Мусагъа (а.с), буюджилерни аджиз косьтермек ичюн, аса муджизесини багъышлады ве буюджилер Аллахкъа иман эттилер. Пейгъамберимиз Мухаммед (салляллаху алейхи ве селлем) яшагъан вакъытта, араплар пек истидатлы шаирлер эдилер. Къураннынъ сёзлерини, аетлерини эшиткен сонъ пек шашырдылар, ве чокъусы бу себепле Аллахкъа иман эттилер. Къуран-ы Керим севгили Пейгъамберимизнинъ юдже бир муджизесидир. Мухаммед (салляллаху алейхи ве селлем) окъумагъа ве язмагъа бильмеген бири эди, бу себепле инсанлар Къураннынъ керчектен де Аллахтан олгъанына инандылар. Инанмагъанларгъа исе, Аллах Къуран-ы Керимде бойле буюрды: «Эгер къулумызгъа эндиргенимиз (Къуран) акъкъында шубеге тюшсенъиз, айды, онъа бенъзеген бир суре кетиринъ, эгер идданъызда догъру олсанъыз, Аллахтан гъайры шаатларынъызны (ярдымджыларынъызны) да чагъырынъ (ве буны исбат этинъ)!» («Бакъара» суреси, 2/23 ает). Энъ эсасы да, VII асырдан берли элимизде олгъан Къуран-ы Керим Пейгъамберимизнинъ кунюнде язылып эзберленген, Хазрет-и Эбу Бекир вакъытында мусхаф алына кетирильген ве Хазрет-и Осман тарафындан чокъартылгъан Къурандыр. Бутюн бу вакъыт ичинде ич денъишмеди. Аллах Къуран-ы Керимни озю къорчалайджагъына сёз бере: «Къуранны санъа Биз эндирдик, онынъ къорчалайыджысы да Бизмиз» («Хиджр» суреси, 15/9 ает). Билял Сулейманов

Ислямда къадыннынъ ери

Опубликовано:

Ислям дини къадынны энъ юксек дереджеге чыкъарды. Ислям дини къадынгъа берген эмиети ич бир динде корюльмеген. Аллаху Тааля инсанны эркек ве къадын оларакъ яратты ве онъа джынсыны сайлав акъкъыны бермеди. Раббимиз бу меселеде ирадесини бойле бильдире: «Коклернинъ ве ернинъ акимиети Аллахнынъдыр. О, тилегенини ярата. Тилегенине къыз бала, тилегенине де огълан бала бере. Я да о балаларны огълан ве къыз оларакъ, чифт бере; тилеген кимселерни де къыcыр япа. Шубесиз, О, эр шейни билиджи, эр шейге кучю етиджидир» («Шура» суреси, 42/49-50). Инсанлар арасында эркек оларакъ яратылмакънынъ бир устюнлик олгъаны къабул этилип кельген. Амма Аллах къатында вазиет бойле дегиль. Яратылышта тенъ олгъан къадын ве эркек арасындаки устюнлик яратылыш оларакъ дегиль, Аллахтан сакъынув (такъва) саасындадыр. Юдже Раббимиз бойле буюра: «Эй, инсанлар! Шубе ёкъ ки, Биз сизни бир эркек ве бир къадындан яраттыкъ ве бири-биринъизни таныманъыз ичюн, сизни миллет ве къабилелерге айырдыкъ. Аллах къатында энъ къыйметли олгъанынъыз, Онъа къаршы кельмектен энъ чокъ сакъынгъанынъыздыр. Шубесиз, Аллах эр шейни билиджи, эр шейден хабердардыр» («Худжурат» суреси, 13). Бильгенимиз киби, Ислямиеттен эвель инсанлыкъ, умумий оларакъ, бир джаиллик ичинде эди. Окъумагъа, язмагъа бильгенлер ёкъ дейиледжек къадар аз эди. Инсан акъларына риает этильмей эди. Кучьлю олгъанлар зайыфларны эзе эди. Акъларынынъ аман-аман эписинден махрум къалгъан къадын, санки бир эшья киби, алынып, сатыла эди. Бир къорантада огълан бала догъулса, эр кес севинип байрам эте эди. Лякин, къорантада бир къыз бала догъулса, бу – къорантасы ичюн пек буюк бир кедер эди. Шу себептен къыз балаларны тири-тири топракъкъа комип ольдюрмек – адет алына кельген ве бу аджыныкълы алны кимсе токътатып оламай эди. Бойлеликнен, Ислям къадынны шойле бир алдан къуртарды. Пейгъамберимиз къыз балаларнынъ ахлякълы бир шекильде етиштирильмеси мевзусында бир хадисинде: «Ким де ким эки къыз баласыны пишкинлик яшына къадар осьтюрип, тербие этсе, Къыямет куню о кимсенен мен бойле ян-яна оладжакъмыз», – буюраракъ, эки ян пармагъына ишарет эткен. Бир чокъ ает ве хадислерде къадынларгъа нисбетен гузель давранмамыз истениле. Бу меселенен багълы бир аетте: «Оларнен (къадынларнен) эйи кечининъ», – буюрылгъан («Ниса» суреси, 4/19 ает). Пейгъамберимиз де озь хадислеринде бойле буюра: «Муминлернинъ (иман джеэтинден) энъ мукеммели ахлякъы энъ эйи олгъаныдыр. Энъ хайырлынъыз къадынларгъа нисбетен хайырлы олгъанынъыздыр» (Тирмизий). Башкъа бир хадисте: «Бир кимсе къадынына ачув ташымасын. Онынъ бир табиатыны бегенмесе, башкъа бир табиатыны бегенир», – буюргъан (Муслим). Ает ве хадислер бизге къадынларнен насыл кечинмек керек олгъаныны косьтере. Котек я да акъарет этмекнен къадынны озь истеген шекильге сокъмакъ мумкюн олмагъаныны бильдире. Бундан да башкъа, ачув ве шиддет ерине йымшакълыкъ ве муляйимлик ёлуны тутмакъ тевсие этиле. Къадынгъа анджакъ бу ёлнен якъынлашмакънынъ ве онъа тесир этмекнинъ мумкюн оладжагъы анълатыла. Керчектен де, инсанларнен яхшы кечинмекнинъ ёлу арекетлеримизде мерхаметли олувымызгъа багълыдыр. Ислям динининъ къадынларгъа не къадар къыймет бергенини косьтерген хусуслардан бири де, оларнынъ аналыкъ сыфатыдыр. Ислям дининде урьмет косьтерильмеси керек варлыкъларнынъ башында аналар анъыла. Шу себептен, Аллахкъа итааттан сонъ, ана акъкъы даима экинджи ерде тутула. Юдже Раббимиз бойле буюра: «Биз инсангъа, ана-бабасына эйи давранмасыны тевсие эттик. Чюнки анасы пек чокъ сыкъынтыларгъа даянып, оны ташыды. Сюттен айырылувы да эки йыл ичинде. (Иште, бунынъ ичюн) эвель Манъа, сонъра да ана-бабанъа шукюр эт деп, тевсие эттик. Къайтыш анджакъ Манъадыр» («Лукъман» суреси, 14 ает). Севгили Пейгъамберимиз Мухаммеднинъ (с.а.с.) Веда хутбесинде айткъан бу гузель сёзлернен сёзюмни битирмек истейим: «Эй, инсанлар! Къадынларнынъ акъларына дикъкъат этменъизни, бу хусуста Аллахтан къоркъманъызны тевсие этем. Сиз къадынларны Аллахнынъ эманети оларакъ алдынъыз; оларнынъ намусларыны ве иффетлерини Аллах адына сёз берип, озюнъизге элял эттинъиз. Сизинъ къадынлар устюнде акъкъынъыз, оларнынъ да сизинъ устюнъизде акълары бар». Мерьем Сулейманова

Ислям – къолайлыкъ динидир

Опубликовано:

Девамы. Башлангъычы эвельки санда. Юдже Аллах бизим ичюн сайлап бегенген дининде зорлукъ, эксиклик ве къусур олур мы? «Аллах ич кимсеге кучю етмейджек шейни юклемез». Иляхий эмирлернинъ ве ясакъларнынъ эписи инсаннынъ кучюне, такъатына коре эмир этильген, кучюмизнинъ устюнде дегиль. Чюнки Аллах бизден япалмайджагъымыз шейлерни истемез. Бизим ичюн къолай олгъан шейни истер, бизлерге къыйынлыкъ тилемез («Бакъара» суреси, 2/185 ает). Пейгъамберимиз, ким олса-олсун, апайы да олса, кучю етмейджек къадар ибадет этювни ясакъ этти. Хазрет-и Айше анамыз ривает эткенине коре, Пейгъамберимиз бойле айтты: «Биринъиз намаз къылгъанда, юкъусы пек кельсе, юкъусы кечкенине къадар ятсын юкъласын. Чюнки бири юкъусырап, намаз къылса, ойле олмакъ мумкюн ки, багъышлав сорамакъ ерине, бильмейип, озюни сёгер» (Бухарий). Сахабелерден Эбу Абдуллах ривает эткенине коре, о, бойле айткъан эди: «Намазларны, Пейгъамберимизнен берабер къыла эдим. Онынъ намазы да, хутбеси де орта къарарлы эди» (Муслим). Мевзунынъ даа яхшы анълашылмасы ичюн, Пейгъамберимиз вакъытында Мединеде эки мубарек сахабе арасында кечкен бир адисени анълатайыкъ. Пейгъамбер Эфендимиз Мединеге хиджрет эткен сонъ, энсар ве мухаджирлер арасында къардашлыкъ илян этти ве мухаджирлерден Сельман Фарисийнен энсардан Эбу Дерданы бир-бирине агъа-къардаш этти. Эбу Дерда мусульман олгъан сонъ, ибадеттен четлештире деп, тиджаретнен огърашмакъны биле быракъып, озюни ибадетке берген эди. Бир кунь Сельман къардашы Эбу Дерданы зиярет этти ве онынъ апайыны устю-башы дагъыныкъ, йыртыкъ-пыртыкъ урбаларнен корип шашты ве: «Бу недир?» – деп, вазиетни сорады. Апайы, къоджасы онъа бакъмагъаныны ве оны ихмал эткенини анълатмакъ ичюн: «Къардашынъ Эбу Дерданынъ дюньягъа (ве омюр аркъадашына) ихтияджы къалмады ки?» – джевабыны берди. Бу арада Эбу Дерда келип, Сельмангъа аш икрам этти. Сельман Эбу Дерданынъ де онен берабер аш ашамасыны истегенде, Эбу Дерда: «Мен оразалым», – деди. Анджакъ, Сельман: «Сен ашамасанъ, мен де ашамайджам!», – деген сонъ, Эбу Дерда нафиле туткъан оразасыны бозып, онен берабер аш ашамагъа башлады. Сельман о гедже Эбу Дерданынъ мусафири олды. Эбу Дерда гедженинъ ярысында намаз къылмакъ ичюн турды. Бу вазиетни фаркъ эткен Сельман, Эбу Дерданынъ ятып юкъламасыны истеди. Бир вакъыттан сонъ, Эбу Дерда кене намаз къылмакъ ичюн тургъанда, Сельман кене онынъ ятып юкъламасыны истеди. Гедженинъ сонъуна якъын Сельман Эбу Дерданы: «Айды, шимди тур», – деп, уяндырды, ве экиси берабер намаз къылдылар. Намаздан сонъ, Сельман Эбу Дерданы къаршысына алып, онъа къардашлыкъ акъкъы олгъан мына бу самимий насиатны берди: «Раббинънинъ сенинъ устюнде акъкъы бар. Нефисинънинъ сенинъ устюнде акъкъы бар. Къорантанънынъ сенинъ устюнде акъкъы бар. Бойле алда эр акъ саибине акъкъыны бер». Бу вакъиадан сонъ Эбу Дерда Пейгъамберимизге келип, Сельман иле арасында олып кечкен бу адисени анълатты. Вазиетни динълеген Пейгъамберимиз «Сельман догъру айткъан», – деп буюргъан, Сельманнынъ къардашына япкъан бу насиат ве тевсиелерни пек бегенген эди (Бухарий). Сёзде, арекетлерде ве ибадетлерде ашыры кетип, дюнья ишлерини ихмал этмек динимизде ёкътыр. Пейгъамберимиз: «Сёз ве арекетлерде ашыры кеткенлер эляк олды», – буюргъан, ве бу сёзни учь кере текрар эткен эди (Муслим). Башкъа бир хадисте де «Ашыры кетменъиз, орта ёлны тутунъыз да, макъсаткъа ириширсинъиз», – деген (Бухарий). Бу мевзуда Аллах Къуранда бойле буюра: «Аллах къойгъан сынъырларны кечменъиз. Чюнки Аллах сынъырларны кечкенлерни севмей» («Маиде» суреси, 5/87 ает). Бу аетнинъ энишине себеп олгъан вакъиалардан бир данеси будыр: «Бир кереси учь яш сахабе Пейгъамберимизнинъ апайларына келип, Пейгъамберимизнинъ ибадети акъкъында бильги алмакъ истедилер. Оларгъа анълатылгъан сонъ, олар япкъан ибадетлерини аз корип: «Биз ким, Аллах Эльчиси ким! Аллах онынъ кельген ве кечкен гунахларыны багъышлады», – дедилер. Сонъра озь араларында анълашып, бири гедже боюнджа девамлы намаз къылмагъа, экинджиси – куньдюзлери даима ораза тутмагъа, учюнджиси де къадынлардан узакъ турып, эвленмемеге къарар бердилер. Шу арада янларына келип, сёйлегенлерини эшиткен Пейгъамберимиз о учь яшкъа: «Бойле-бойле деген сизлерсизми?» – деген сонъ, оларгъа бойле буюргъан: «Буны яхшы билинъиз ки, валлахи, аранъызда Аллахтан энъ чокъ къоркъкъан Меним. Бунен берабер мен базы вакъытларда ораза тутам, базы вакъытта тутмайым. Эм намаз къылам, эм де юкълайым. Къадынларнен де эвленем. Ким меним суннетимден юзь чевирсе, менден дегильдир» (Бухарий). Абдуллах бин Амр Пейгъамберимиз иле арасында кечкен бир къонушманы бойле анълаткъан: «Бир кунь Пейгъамберимиз манъа: «Эй, Абдуллах! Эшиткениме коре, куньдюзлери ораза тутасынъ, геджелери де ибадетнен мешгъуль оласынъ, керчектен де, ойле япасынъмы?» – деп сорады. Мен: «Эльбет, эй, Аллахнынъ Ресули!», – деп джевап бердим. Пейгъамберимиз: «Бойле япма! Ораза тут, тутмагъан вакъытларынъ да олсун; гедже намаз да къыл, юкъла да! Чюнки беденнинъ акъкъы бар, ханымынънынъ сенде акъкъы бар, мусафирнинъ сенде акъкъы бар. Эр ай учь кунь ораза тутмакъ етерлидир. Чюнки эр эйилик ичюн он къат савап бар. Бу да йылнынъ эписини оразалы кечирмек манасына келе», – деп буюрды. Анджакъ мен айткъанымдан къайтмайып: «Эй, Аллахнынъ Ресули! Меним кучюм ве къуветим еринде, мен даа чокъуны япа билем», – дедим. Бундан сонъ Пейгъамберимиз: «Айса, Аллахнынъ пейгъамбери, Давуднынъ оразасыны тут. Бундан даа чокъуны япма!», – деди. Мен: «Давуднынъ оразасы насыл эди?», – деп сорадым. Пейгъамберимиз: «Бир кунь ораза тут, бир кунь тутма. Бойлеликнен, йылнынъ ярысыны оразалы кечирерсинъ», – деп джевап берди (Бухарий). Бу ерде муим бир меселе даа бар. Динимизде «къолайлаштырмакъ» не демектир? Къолайлаштырынъ дегенде, сизге къыйын олгъан ибадетлерни япманъыз, оларны истегенинъиз киби денъиштиринъиз демек дегильдир. Меселя, динни къолайлаштырайым деп, «сархош олмайджакъ къадар ичмек мумкюн» демек гунахтыр. Чюнки ичкининъ, сархош этмесе де, дамласы биле харам. Меселя, бир инсан, фукъарени тоюрмакънен, ифтар бермекнен, ярдымлар япмакънен намаз къылгъан сайылмаз. Аллах Тааля замангъа, ерге ве инсанларнынъ вазиетине коре, базы рухсатлар берди. Динимиз не ерде насыл къолайлыкъ олгъаныны косьтерди. Бунъа бир къач мисаль берейик: Сув олмаса я да оны къулланмакъ зарарлы олса (хасталыкъ я да сувукъ себебинден), тееммум этиле. Мусульман хаста ве кучьсюз олып, отурып оламаса, намазны ятып, има иле къыла. Рамазан айында, мусульманларгъа ораза тутмакъ фарздыр. Амма, эгер бир инсан хаста олса, я да 90 километрден узакъ ёлджулыкъкъа чыкъса, о инсаннынъ устюнден ораза тутмакъ фарзы вакъытынджа кете. Даа сонъра, мумкюн олгъан вакъытта, тутамагъан оразаларыны къаза этер. Бир инсан 90 км ве ондан узакъ ерге ёлджулыкъкъа чыкъса, дёрт рекятлы фарз намазларыны эки рекят оларакъ къыла, в.с. Аллаху Таалянынъ къулларына берген эмирлери ве ихсанлары эр кеске бир дереджеде дегиль. Меселя, Раббимиз базы муминлерге зенгинлик бере, ве онъа хаджылыкъ япмасыны эмир эте. Базыларына да фукъарелик бере, онъа хаджылыкъ япмасыны эмир этмей. Зенгинге зекятны эмир этти, амма фукъареге эмир этмеди. Кучю, къувети, сагълыгъы еринде олгъан адамгъа ораза тутмасыны эмир этти, амма сагълыгъы еринде олмагъан адамгъа оразасыны даа сонърагъа (сагълыгъы оладжакъ вакъыткъа къадар) кечирмесине рухсет берди. Мевлямыз эр шахыскъа шу шахыснынъ кучю еткени къадар эмир бере. Бир хадисте Пейгъамберимиз бойле буюргъан: «Аллаху Тааля ич кимсеге кучюнден чокъ шей эмир этмей» (Несаий). Инсан кучюне коре ибадет этмели, ери кельгенде де, рухсатларнен файдаланып, зорлукъ чыкъартмамакъ, ич кимсени динден сувутмамакъ керек.   Иса Велиев

Эсма бинт Умейс (радыяллаху анха)

Опубликовано:

Пейгъамберимизнинъ балдызы… Эки кере Ватанындан айырылгъан бульбуль… Аиледе докъуз къыз къардаш эдилер. Татасы Меймуне (р.а.) Пейгъамберимизнинъ ханымы олды. Дигер къыз къардашлары Хазрет-и Хамза ве Хазрет-и Аббаснен эвли эдилер. Эсма (р.а.) Хабешистангъа ве сонъра да Мединеге хиджрет эткени ичюн, Пейгъамберимиз макътагъан бир ханымдыр. Акъайы, Пейгъамберимизнинъ досту ве эки догъмуш къардашы Джафердир. Экиси де биринджи мусульманлардан олып, бутюн къыйынлыкъларны чеккенлер. Динни раат яшамакъ ичюн, Хабешистангъа кочьмеге меджбур олдылар. Хабешистаннынъ къыралы адалетли ве диндар бир христиан эди. Мусульманларны пек севди ве къардашлары киби саип чыкъты. Бир къач йылдан сонъра Пейгъамберимиз ве мусульманлар Мединеге кочьтилер. Буны эшиткен Джафернен апайы Эсма (р.а.) эвини, ишини ташлап, гемилернен Мединеге ёл туттылар. Бир кунь Эсма (р.а.) Пейгъамберимизнинъ апайы Хазрет-и Хафсагъа мусафирликке барды. Эвинде бабасы Умер (р.а.) да бар эди. Къызындан мусафирнинъ ким олгъаныны сорады. Хазрет-и Хафса: – Бу Хабешистандан кочькен Эсма бинт Умейстыр, – деген. Умер (р.а.): – Машаллах! Лякин Мединеге хиджретте биз сизни кечтик. Демек, Пейгъамберимизге биз сизден даа да якъынмыз, – деген. – Ёкъ, валлахи, сиз Пейгъамберимизнен берабер эдинъиз. Биз исе, ондан узакъ бир ерде, гъурбетте асретлик чеке эдик. Ве буны динимизни къорчаламакъ ичюн яптыкъ. Бу меселени Пейгъамберимизден сорайджам! Джевабыны алмагъандже, бир шей де ашамайджам! – деп джевап берген Эсма (р.а.). Пейгъамберимизге барып, бу меселени анълатты. Пейгъамберимиз (с.а.с.): – Манъа сизден даа якъын олгъаны ёкъ! Умер ве дигерлери тек бир кере хиджрет этип кочьтилер. Эй, геминен кельген ёлджулар! Сизинъ эки хиджретинъиз бар! – деген. Бундан сонъра бутюн Хабешистандан кочип кельген сахабелер, Эсмагъа (р.а.) келип, бу хадисни сорай эдилер. Эсма (р.а.) да бунъа севинип, гъурурлана эди. Муте дженкинде акъайы Джафер (р.а.) ордунынъ башында эди ве шеит тюшти. Эсма (р.а.) учь баланен тул къалды. Пейгъамберимиз (с.а.с.) оны досту Эбу Бекирнен эвлендирди. Бу бахтлы аиледе даа бир бала олды. Амма, севинч куньлери кедер куньлерине денъишти, ве акъайы Эбу Бекир вефат этти. Бу фазилетли ханым, пек къыйын алгъа тюшти. Буны корьген Али (р.а.) онъа эвленмеге теклиф этти. Эсма (р.а.) Пейгъамберимизден чокъ хадис ривает этти. Умер (р.а.), Аблуллах бин Аббас, Къасым бин Мухаммед, Ибн Мусеййиб киби алим инсанлар ондан хадис алмакъ ичюн келе эдилер. Эсманынъ (р.а.) ады Ислям тарихына федакяр, кучьлю табиатлы, акъыллы ве къавий иманлы бир ханым оларакъ язылды. Аллах ондан разы олсун! Эмине Асанова

Къарабаскъандан насыл къорчаланылыр?

Опубликовано:

Гедже, юкъуда инсанны базан санки бир шей баса, не сес чыкъарып оласынъ, не де турып оласынъ… Бойле вакъытта не япмалы? Суалимизге джевапны Пейгъамберимиз (с.а.с.) берген. Къарабаскъан инсангъа юкълагъаны заман келе ве оны баса. Козьлерге къара бир шей олып корюнгени ичюн, онъа къарабаскъан дегенлер. Рухиятчылар ве тиб алимлери бунынъ инсаннынъ рухий алындан я да беден хусусиетлеринден ола бильмесини бильдирелер. Дигер тарафтан, къарабаскъаннынъ базы джинлернинъ базы инсанларгъа бу шекильде корюнип, къоркъутмасы оларакъ да олмасы мумкюндир. Айны ерде бир тек инсанда ола, янындакилер оны дуймай. Къарабаскъанда аягъынызны, къолунъызны къыбырдатып оламайсыз, амма окъугъанынъыз аетлер сизге ярдымджы ола. Бунъа ошагъан меселелер ичюн япаджагъымыз тевсиелер булардыр: 1. Абдест алып, эки рекят намаз къылып, абдестли ятмакъ. 2. 33 кере «Субханаллах», 33 кере «Эльхамду лиллях» ве 33 кере «Аллаху экбер» деп юкъламакъ. 3. Еди кере «Аету’ль-курсий»-ни окъуп, сагъ тарафкъа, солгъа, аркагъа, огге, асткъа ве устьке уфлеп, единджисини уфлемейип, юкъламакъ. 4. «Фатиха», «Нас», «Фелякъ», «Ихляс» сурелерини окъумакъ. Къоркъулардан къорчаланмакъ ичюн дуа этмек ве ает иле хадислерни язып я да яздырып, янында ташымакъ – динимиздже джаиздир, мумкюндир. Бизим миллетимизде де эски вакъытлардан берли «джевшен» деп айтылгъан, ве, умумиетле, учькоше шекилинде къумачнен сарылгъан бала ичюн язылгъан дуалар бар. Абдуллах бин Амр (р.а.) Пейгъамберден (с.а.с.) бойле ривает эткен: «Сизден биринъиз юкъуда къоркъса, бойле десин: «Аллахнынъ гъазаб ве азабындан, ве къулларынынъ шерринден, шейтанларнынъ весвесесинден ве яныма кельмелеринден нукъсанлыгъы олмагъан Аллахнынъ сёзлерине сыгъынам». О заман, ич бир шей онъа зарар бермез». Абдуллах бин Амр бу сёзлерни осьмюр балаларына огреткен, кичкене балалары ичюн язып, оларнынъ боюнларына аскъан эди (Тирмизий, «Даават», 94). Юкъарыда язылгъанлардан анълашылгъаны киби, джевшен ташымакъ джаиздир. Лякин дуаларны бильген бир инсаннынъ буларны окъумасы даа догъру олур. Айрыджа, дуа окъумакънынъ белли шекили ёкътыр. «Аету’ль-курсий» окъугъанымызда сагъымызгъа ве солумызгъа уфлемек суннеттир. Амма бунынъ да белли бир шекили ве сырасы ёкътыр. «Аету’ль-курсий», «Фелякъ», «Нас», «Фатиха» киби сурелерни я да аетлерни окъугъан заманда Пейгъамберимизнинъ (с.а.в.) сагъына, солуна, огюне, аркъасына, эллерине ве хаста олгъан бир де бир кимсеге уфлегени хадис китапларымызда язылыдыр. Бунынъ себеби – инсаннынъ маддий беден хасталыкълардан къорчаланмакъ ичюн маддий тедбирлер алгъаны киби, маневий ве зарарлы шейлерден къорчаланмакъ ичюн де, бойле тедбирлернинъ алынмасыдыр. Бизни яраткъан Аллах Пейгъамберимиз (с.а.с.) вастасынен насыл къорчаланаджагъымызны да косьтерди. Бу мевзуны ашагъыдаки хадис ачыкълай: Хазрет-и Айше (р. анха) бойле анълаткъан: «Аллахнынъ Эльчиси (алейхис-саляту вес-селям) ятагъына киргени вакъыт, эллерине уфлеп, «муавизетейнни» («эки сыгъынув» суреси олгъан «Фелякъ» ве «Нас» сурелерини) ве «Къуль хуваллаху эхад»-ны окъуй, эллерини юзюне ве вуджудына сюре, ве буны учь кере текрар эте эди. Хасталангъаны вакъыт, айны шейни онъа япмамны буюра эди» (Бухарий, «Федаилю’ль-Къуран», 14; «Тыбб», 39; «Даават», 12; Муслим, «Селям», 50 (2192); «Муватта», «Айн», 15 (2942); Тирмизий, «Даават», 21 (3399); Эбу Давуд, «Тыбб», 19 (3902)). АЧЫКЪЛАМА: 1. Хазрет-и Пейгъамбернинъ (с.а.с.) Къуран-ы Керимни хасталыгъы вакъытында шифа ичюн окъугъаны риваетлерде бар. Асылында, Къураннынъ муминлер ичюн маддий ве маневий шифа олгъаныны ает-и керимеде бельгилене: «Къурандан иман эткенлерге рахмет ве шифа олгъан шейлер эндиремиз» («Исра» суреси, 17/82 ает); «Эй, инсанлар, Раббинъизден сизге насихат ве къальплерде олгъангъа шифа, муминлерге догъру ёлны косьтерген рехбер ве рахмет кельди» («Юнус» суреси, 10/57 ает). 2. Ресулюллах (с.а.с.) эллерини башта башына, юзюне сюрте, ондан сонъ, эллери етише бильгени ерлерге къадар бутюн вуджудыны сюрте эди. 3. Къарабаскъандан ве башкъалардан къорчаланмакъ ичюн «Аету’ль-курсий» чокъ окъулмалы. Хадис-и шерифте Ресул-и Экрем (с.а.с.): «Джибриль манъа келип: «Джинлерден бири санъа тузакъ къурмагъа истей, ятагъына баргъанынъда, «Аету’ль-курсий»-ни окъу. Яни, ятмадан эвель «Аету’ль-курсий»-ни окъу», – деп, буюргъан (Али Муттаки, 41254). 4. Юкъламакъ ичюн яткъанынъыз вакъыт, ашагъыдаки дуаны да окъуй билесинъиз. Небий-и Экрем Эфендимиз (с.а.с.) бойле буюргъан: «Юкъу ичюн ятакъкъа яткъанынъызда, эвеля «Фатиха», сонъ «Ихляс-ы шериф» окъусанъ, олюмден башкъа эр шейден аман олурсынъ», – деп буюргъан (Суютий, «Эль-Джамиу’с-сагъыр», 892). Аллаху Тааля джумлемизни джин ве шейтан шерринден, яман аллардан ве хасталыкълардан къорчаласын. Онъа ибадет этейик, Онъа дуа этейик. Оны анъсакъ, Онъа сыгъынсакъ, ич кимсе бизлерге зарар берип оламаз! Раим Гъафаров

Аллахнынь адларыны огренемиз!

Опубликовано:

«Эль-Эсма’уль-хусна» ибареси эки сёзден ибарет олып, «Аллахнынъ гузель адлары» демектир. Шу адларны Къуран-ы Керимден ве Суннеттен огренемиз. Олар Аллахны даа яхшы танымакъ, Оньа ялвармакъ, ве Оньа къуллукъ этмеге ярдым этелер. Пейгъамберимиз (с.а.с.) бойле буюргъан: «Аллахнынъ адлары докъсан докъуздыр. Ким оларны огренсе, дженнетке кирер» (Бухарий). Эльбетте, бу гузель адларны тек эзберден бильмек дегиль де, оларнынъ маналарыны анъламакъ керек. Балларымызгъа исе, анълатмакъ керекмиз. Аллах адларынынъ маналарыны анълап, къолай эзберлемек ичюн базы тавсиелер: Адларнынъ 10 данесини сайлап, олардан башламакъ. Бутюн адлардан балачыкъкъа анъламасы кьолай оладжакъ адларны сайламакъ даа яхшы олур. Эр бир ад устюнде айры чалышмакъ. Баланынь яшы ве адынынъ манасы иле теренлигине коре, эр бир ад устюнде чалышаджакъ вакъыт фаркълы ола биле. Мисаль оларакъ, базы адлар бир кунь ичинде огренилир, базылары устюнде исе, бир афта ичинде чалышмакъ керек олур. Муим олгъаны – тез вакъытта эзберлемек дегиль де, адынынъ манасыны анъламакътыр! Суаль-джевап (сухбет) усулыны къулланмакъ. Бойле бир усул балаларнен даа джанлы ве меракълы чалышмагъа ярдым эте. Суаль бергенде, бирден джевап бермеге ашыкъманъыз, балачыкъларгъа тюшюнип, акъылларыны чалыштырмагъа фырсат беринъиз. Мисаллер: Эль-Эхад (Бир олгъан) Бир аиле мисалини кетирмеге мумкюн. Айванлар ве къушларнынъ да аилелерини хъатырлатмакъ мумкюн. «Ихляс» суресининъ терджимесини окъумакъ мумкюн. Эс-Семи (Эр шейни эшиткен) Инсангъа эшитмек ичюн Аллах яраткъан «къулакълар» акъкъында тариф этмек. «Бозулгъан телефон» оюныны ойнамакъ. Аллахнынъ бизим бутюн тюшюнджелеримизни эшите бильгенини анълатмакъ. Эль-Басыр (Эр шейни корьген) Балаларгъа татлы шейлерни дагъытып, кимсе корьмейджек бир ерде ашамагъа вазифе бермек. Ондан сонъ, ойле бир ер тапылмайджагъыны (яни Аллах эр бир шейни корьгенини) анълатмакъ. «Сакълангъач» оюны ойнамакъ. Эль-Халик (Яраткъан, ёкътан бар эткен) Балаларгъа мальземелер берильмеден, отьмек пиширмек киби вазифе бермек. Хамур басмакъ ичюн ун керек, ун алмакъ ичюн богъдай керек, богъдай ичюн топракъ, сув керек. Буларнынъ эписини Аллах ярата, ве Онынъ ичюн ич бир яратма сынъыры ёкъ, истеген шейни ярата биле. Эль-Алим (Эр шейни бильген) Фаркълы зенаатлар акъкъында сухбет этиле биле. Тарихта «алим», «чокъ бильген» намыны къазангъан адамлар акъкъында сухбет. Аллахнынъ бильгилери даа кенъиш, буюк олгъаныны анълатмакъ. Динимизде илим алмакънынъ эмиетини анълатмакъ. Гульсум Ширинская

Пайтахтнынъ тарихий эльмазы

Опубликовано:

Белли олгъаны киби, ханлыкъ девиринде Багъчасарайда отуздан зияде джума ве маалле джамиси олгъан. Олардан бу куньге еткен беш джамини къайд этмек мумкюн: Буюк Хан Джами, Орта Джами, Исми Хан Джами, Молла Мустафа Джами ве Тахталы Джами. Макъалемизде рессамларнынъ буюк дикъкъатыны джельп эткен ве эски шеэрнинъ энъ корюмли мимарий эсерлеринден олгъан Тахталы джами акъкъында тариф этеджекмиз. Тахталы джами колеми джеэтинден буюк олмаса да, бинасы баягъы зариф ве, атта, ихтишамлы десек олур. Таянма дивары бина темелини, тик ямачкъа бакъмадан, къавий тута. Джами киришининъ огюнде кичик мейданлыкъта абдест ичюн чешме бар, джамининъ кириши оймалы: минаре шерефесининъ нагъышы исе, Буюк Хан Джамининъ минарелеринен аман-аман бир. Меракълысы шу ки, ханлыкъ девиринде бойле адлы джамиге асыл расткелинмей. Джами «тахталы» адыны даа сонъра алды, XIX-XX асырлар арасында. Лякин джамининъ ханлыкъ девиринде къурулгъаны шубесиздир, буны джами диварындаки язы исбатлай. Языда джами хиджрий 1120 сенеси яни милядий 1708-09 сенелери I Хаджы Селим Герайнынъ къызы Бек Хан Султан ханым айыргъан сермияларгъа къурулгъаны беян этиле. Демек, Тахталы джами Багъчасарайдаки мусульман ханымларнынъ хайриесине къурулгъан биналар сырасына кире. Ханымлар тарафындан къурулгъан ве кунюмизде белли олгъан биналар арасында, Тахталы джамиден гъайры, Диляра Бикечнинъ Ешиль джамиси, Исми Хан адлы сойлу къадыннынъ парасына къурулгъан ве онынъ адыны алгъан Исми Хан джамиси, Умму Гульсум тарафындан къурулгъан мектеп ве Улу Бейим Султаний джамиси кире («Улу бейим султаний» – ханларнынъ къыз къардашлары ташыгъан юксек сарай унваны). Умумен бакъаджакъ олсакъ, ханлыкъ сюлялесинден олгъан ханымларнынъ пайтахт ичюн хайырлы ве файдалы иншаатлар япылмасына пара айыргъанлары асырлар девамында кутюльген бир адет эди. Джамининъ асыл ве ильк адына къайтаджакъ олсакъ, 1880 сенесине аит весикъаларда джами «Осман агьа» адынен бельгилене. О йыллары джамиде ерли джемаатнынъ ярдымынен тамир ишлери япылды ве таштан япылгъан табанны алдырып, янъысыны тахтадан япкъанлар. О девирде Багъчасарайнынъ джамилеринде бутюн табанлар таштан эди, онынъ ичюн, тамир этильген джаминининъ тёшемеси тахтадан олгъаны себебинен, джамиге «Тахталы» деп айткъанлар. Ондан эвельки адынынъ тарихы там белли дегиль, ве япылгъан араштырмалар Осман агъа ким олгъаныны ойле де бельгилемеди. Тек бильгенимиз шу ки, ханлыкъ къайд дефтерлеринде мааллелер сырасында «Осман Агъа Месджид Махаллеси» анъыла. Базы тахминлерге коре, Осман агъа сарайнынъ янында яшагъан юксек унванлы бир шахыс эди. Тахталы джами рессамлар ве фоторессамлар арасында пек мешхурдыр. Биринджиден, о, гъает белли ерде, Ханлар сарайындан Чуфут къалесине алып баргъан ёлда ерлеше. Экинджиден, онынъ корюниши Багъчасарайнынъ эски аятыны джанландыра, тек о заманлары джамилернинъ ве юксельген минарелернинъ сайысы къат-къат зияде эди. Тахталы джами исе, бу куньге къадар сакълангъан ве, дерсинъ, эльмаз киби, эски пайтахтны яраштыргъан тарихий бир мабед бинасыдыр. Алие Сеферша

Емек ве ичмек адабы (девамы)

Опубликовано:

Урьметли окъуйыджылар, газетамызнынъ кечкен санында биз Ислямда емек ве ичмек адабыны огренмеге башладыкъ. Пейгъамберимиз (с.а.с.) сахабелерине тек диний бильгилерни дегиль де, куньделик яшайышта япкъан арекетлеримиз акъкъында да бильгилер берди. Пейгъамберимиз берген тевсиелери суннет сайыла, олар инсан вуджуды ве сагълыгъына буюк файда кетире. Ишбу суннетлерни ерине кетирсек, биз Аллахнынъ разылыгъыны къазанырмыз ве сагълам аят тарзыны кечирген олурмыз. Кечкен санда биз емек ве ичмекнинъ базы къаиделеринен таныш олдыкъ: ашкъа «Бисмиллях» иле буюрамыз, аштан эвель эллеримизни ювамыз, сагъ къолумызнен ве огюмизден алып ашаймыз, ве, табий ки, ашымыз элял олмалы. Шимди Къырымда элял емеклерни чокъ ашханелер ве тюкянларда тапа билемиз. Емек ве ичмекнинъ даа бойле суннетлери бардыр: Табагъымызда олгъан емекни битирмек Пейгъамбер Эфендимиз табагъында олгъан бутюн ашны битире эди. Энес (р.а.) бойле бир хадис-и шерифни ривает эткен: «Ресулюллах (с.а.с.) деди: «Ашынънынъ къайсы кесегинде берекетинъ сакълы олгъаныны билемезсинъ» (Муслим). Алтын ве кумюш табакълардан аш ашамакъ харамдыр. Пейгъамберимиз (с.а.с.) бойле буюрды: «Саф ипектен урба кийменъиз, алтын ве кумюш бардакълардан сув ичменъиз, бойле табакълардан аш да ашаманъыз» (Бухарий). Ичкиджилик олгъан софрагъа отурмагъа ясакътыр. «Аллахкъа ве ахирет кунюне иман эткен кимсе, устюнде ички олгъан софрагъа отурмасын!» (Тирмизий). Аштан сонъра дуа этмек керек. Аштан сонъра окъулгъан чешит дуалар бар, емегимиз ве, умумен, бутюн ниметлер ичюн Аллахкъа шукюр этмелимиз. Бойле бир дуа бар: «Эльхамду лиляхи’ллези этъамена ве секъана ве джеалена мине’ль-муслимин». Терджимеси: «Мени ашаткъан, ичирген ве мусульман эткен Аллахкъа шукюрлер олсун». Къарардан зияде ашамамакъ. Пейгъамберимиз (с.а.с.) бойле буюргъан: «Ич бир инсан ашкъазанындан техликели бир савут толдурмады. Инсангъа оны аякъта тутаджакъ бир кесек локъма етер. Амма, бундан зияде ашамагъа истесе, ашкъазанынынъ учьтен бир къысымыны емекке, бир къысымыны ичмекке, бир къысымыны да нефеске айырсын» (Тирмизий). Ашта исрафтан узакъ олмакъ керек. Табагъымызда аш къалдырып, сонъра оны чёплюкке ташласакъ, исраф оладжакъ. Ашайджагъынъ къадар алмакъ даа догъру олур. Беденимиз ичюн исраф – бизге керек олгъанындан зияде ашамагъа тырышмакътыр. Бу – сагълыгъымыз ичюн пек хавфлыдыр. Зиядедже кельген емегимизни сонъра ашамакъ я да айванларгъа бермек даа гузель олур. Онынъ ичюн Пейгъамберимизнинъ (с.а.с.) суннети бизни эр бир иште, ве, хусусан, ашамакъта бир къараргъа давет эте.   Айше Дуран

Муджизе

Опубликовано:

Нусрет агъа бугунь пек ёрулды. Бутюн кунь аякъ устюнде, къорантасынынъ ихтияджларыны къаршыламакъ ичюн тырышты. Онынъ эр куню бойле кече. Амма, бу кунь башкъаларына ошамай... Акъшам эвине кельгенде, даа маалле башындан буруны леззетли къокъулар алды. Нусрет агъа бу къокъу не ерден чыкъкъаныны пек яхшы биле. Насыл ашлар пиширильгенини де анълай. Эвинде зевджеси эт къызарта. Бойле акъшам емегинден сонъ насыл этип де, сет устюнде яйылмазсынъ? Нусрет агъа да айны бойле япты! Кок чай демлеп, люлесини тютетип, терен ойларгъа далды: Ах, не гузель эди бу айдын яз акъшамы! Серин ельчик яваштан этрафындаки тереклернинъ япракъларыны ойнатып, озюне хас олгъан, юреклерни титреткен, тюшюнджелерини къарыштырып, гъам-къайгъыларны унуттыргъан макъамны чала. Пишеяткъан шефталилер ве сетнинъ этрафыны назик пытакъларынен сарып алгъан юзюм япракъларынынъ татлы къокъулары тазе аванен къарышаракъ, бурунгъа урула эди! Эр кунь япкъаны киби, саба эрте турып, керекли шейлерини алып, ёлуна чыкъты. Базаргъа етип кельди. Фуртуналы дерьягъа ошагъан мейдан. Адам чокълугъындан аякъ басмагъа биле ер ёкъ. Бириси сата, бириси ала, башкъалары сёйлешип доланалар. Мында джанынъ не истер, эр шейни тапмакъ мумкюн. Тиджаретини башлады. Адамлар келе-кете, джебине паралар тюше. Дерсинъ, адий бир иш куню. Нусрет агъа да ойле ойлай эди. Бир ара, джан сыкъынтысындан, джебиндеки янъгъыравукъ капиклерини сайып башлады. Он капик, он беш… я бу не? Чамургъа булангъан, аджайип, эскирген демир парчасы… Нусрет агъа меракъланып, бир четини сюртип бакъты. Ёкъ, бойле капик корьмеген эди. Биринден сорады, экинджиден… Бириси бильмей! Бу арада четте тургъан козьлюкли къартчыкъ яваштан янына якъынлашты: – Мумкюн олса, мен де бир бакъайым? – Э-э-э, эбет, бакъынъыз!.. …Бу демир парчасы ер тюбюнде 5-6 асыр ятып, бугуньки куньге фиаты 25 000 рублеге етип, Нусрет агъанынъ джебине келип тюшкен пара экен. Заваллы, муджизелер олгъаныны эшиткен, амма… Бу акъшам, керчектен де, башкъа акъшамларгъа ошамай эди! Таир Ибрагимов