Хидает - Страница 4 из 20 - ЦРО ДУМКЦРО ДУМК | Страница 4

Пн

20

сентября

13
Сефер 
1443 | 2021
Утр.5:01
Вос.6:18
Обед.12:41
Пол.16:02
Веч.18:54
Ноч.20:12
Времена намазов
Календарь 2021г

Намаз

Хидает - Страница 4 из 20 - ЦРО ДУМК

Теравих намазы

Опубликовано:

Рамазан боюнджа яшагъанымыз гузеллик – теравих намазларыдыр. Теравих намазы – тек Рамазан айында къылынгъан, къазасы олмагъан, амма савабы чокъ олгъан бир ибадеттир. «Теравих» сёзю «раатлыкъ», «ял» манасына кельген арапча «тервиха» сёзюнинъ чокълукъ шекилидир. Рамазан айынынъ гедже намазыны къылгъан сахабелер эр 4 рекяттан сонъра раатлана эдилер, бунъа коре шу намаз бу аданы алгъан («Лисану’ль-араб»). Теравих намазынынъ вакъыты ятсы намазынынъ вакъыты олып, ятсы намазынынъ фарзы къылынгъадан сонъ, кельмектедир ве саба намазына къадар девам эте. Теравих намазыны джемаатнен берабер къылмакъ даа саваплыдыр. Чюнки Пейгъамберимиз (с.а.в.) бойле деген: «Джемаатнен къылынгъан намаз тек башына къылынгъан намаздан йигирми еди кере даа саваплыдыр» (Бухарий). Хафиз Ибн Реджеб бойле деген: «Биль ки, Рамазан айында иман эткен кимсе ичюн нефсине къаршы эки чешит джихад топлангъан! Куньдюз вакъытынен ораза тутмакъ ичюн джихад, гедже вакъытынен намаз къылмакъ ичюн джихад. Ве ким бу эки джихад чешитини озюнде бирлештирсе, сонъсуз мукяфатларны къазаныр!» («Летаифу’ль-маариф», 171). Теравих намазындаки рекят сайысы акъкъында айткъанда, энъ яхшысы – сахабелернинъ арекетине бакъмакъ олур. Алимлеримиз де бу ёлны туткъанлар. Бухарий ривает эткенине коре, Хазрет-и Умер (р.а.) халифе олгъанда, о, Рамазан геджелерининъ биринде джамиге чыкъкъан ве мусульманларнынъ эписи айры-айры намаз къылгъанларыны корьген. Сонъра, эписини бир имам артында топламакъ яхшы олур, деп тюшюнген. Имам оларакъ Убейй бин Кабны къойгъан ве 20 рекят теравих намазыны ве учь рекят витр намазыны джемаатнен къылмаларыны эмир эткен. Экинджи гедже чыкъкъанда, инсанларнынъ джемаатнен намаз къылгъанларны корип, бойле деген: «Не де яхшы янъылыкъ!» Яни, Хазрет-и Умер (р.а.) теравих намазыны 20 рекяттан ибарет олгъаныны тасдыкълады, бутюн сахабелер де бунъа разы олдылар. Бойледже, бу меселеде сахабе иджмасы бар. Теравих намазларыны къылмакънынъ укюми – суннет-и муэккедедир. Лякин, Пейгъамберимиз (с.а.с.) озю бу намазны эр даим къылгъан ве сахабелерине де къылмаларыны тешвикъ этип, бойле дей эди: «Эр ким ишанып ве къаршылыгъыны Аллахтан беклеп, Рамазанны (теравих) намазларыны къыларакъ кечирсе, кечкен гунахлары багъышланыр» (Бухарий, «Иман», 25). Рамазан айы девамында япкъан бутюн ибадетлеримизни, оразаларны, теравих намазларыны, берген садакъаларымызны Аллах къабул этсин!

Ораза акъкъында 10 хадис

Опубликовано:

Раббимизнинъ бизлер ичюн мубарек къылгъан айлардан энъ муими – Рамазан айыдыр. О, ичинде пек чокъ гузеллик ве хайыр олгъан бир айдыр. Къуран Рамазан айында эндирильмеге башланды ве бу айда ораза тутулмасы фарз этильди. 2021 сенеси Рамазан айы апрель 13 – майыс 12 куньлери арасында 30 кунь девам этеджек. Рамазан айынынъ башланувы себебинден ишбу мубарек ай акъкъында Пейгъамберимизнинъ (с.а.с.) хадислеринен таныш олмагъа теклиф этемиз. «Рамазан айы киргенде, иляхий рахмет муминлерни эр вакъыттакинден даа чокъ къучакълай. О къадар ки, дженнетке алып баргъан бутюн хайыр ве берекет къапылары ачыла. Джеэннемге чагъыргъан шейтанларнынъ фаалиетлери, арекетлери тарлаша, тесирлери пек азала. Бойлеликнен, джеэннемге алып баргъан яманлыкъ къапылары къапала ве муминлерни весвесеге тюшюрип, ёлдан чыкъармагъа тырышкъан инсан ве джин шейтанларынынъ эли-къолу зынджырларнен багълана» (Бухарий); «Ким (юректен) инанып ве къаршылыгъыны тек Аллахтан беклеп (яни ихляс ве самимиетнен) Рамазан оразасыны тутса, (къазанаджакъ мукяфатынен берабер) кечмиш гунахлары да багъышланыр» (Бухарий, Муслим); Къудсий хадисте Аллах Тааля буюра ки: «Оразалы киши ашамасыны, ичмесини ве джынсий мунасебетини Меним ризам ичюн терк эте. Ораза Меним ичюн япылгъан бир ибадет олгъаны ичюн, онынъ мукяфатыны Мен береджем. Эр эйилик ичюн он къат мукяфат алырлар» (Бухарий); «Дженнетте Реян адлы бир къапы бар ки, Махшер куню о ерден тек ораза туткъанлар киреджек, олардан башкъа ич кимсе о къапыдан киремейджек. «Оразалылар не ерде?» – деп чагъыраджакълар, олар да турып, о ерден дженнетке киреджеклер. Оразалылар кирген сонъ, о къапы къапатыладжакъ ве бир даа о ерден ич кимсе кирип оламайджакъ» (Бухарий); «Къыямет куню ораза ве Къуран Аллахнынъ къулу ичюн шефаат этеджек. Ораза: «Аллахым! Мен куннинъ ярыкъ къысымында оны аш ве сувдан махрум къалдырдым. Онынъ ичюн шефаат этмеге мусааде эт!», – дейджек. Къуран исе: «Аллахым! Мен оны гедже юкъусыз къалдырдым, онынъ ичюн шефаат этмеге изин бер!» – дейджек, ве оларнынъ шефаатлары къабул этилир» (Ахмед); «Дуалары ред этильмеген учь чешит инсанлар бар: 1. оразасыны ачмагъандже оразалы; 2. адалетли укюмдар; 3. зулум корьген киши» (Эбу Хурейре); «Кунь догъмадан эвель ашанъыз, чюнки сахурда берекет бар» (Бухарий); «Оразалынынъ эки къуванчы бар: бири – оразасыны ачкъаны вакъыт, экинджиси исе, Аллах берген мукяфатны корьгенде» (???); «Аранъыздан бири ораза ачкъанда, оны хурманен ачсын, чюнки оразаны хурманен ачмакъта берекет бар» (Тирмизий); «Бутюн Рамазан айы девамында ораза туткъан, сонъра да шевваль айында алты кунь ораза туткъан кимсе янъы догъгъан бала киби темиз олур» (Табераний). Рамазан айынъыз мубарек олсун!Аллах япкъан ибадетлеринъизни къабул этсин! Рамазан къуванчыны тувгъанларынъыз янында яшамагъа къысмет олсун!

Ифтар дуасы

Опубликовано:

Чокъ бекленильген Рамазан айына къавушаджакъмыз. Бу сене мубарек Рамазан айы апрельнинъ 13-юнде башлана. Джумле мусульманларгъа бу вакъытны энъ гузель шекильде кечирмеге тилеймиз. Адетимиз узьре Рамазан айында биз окъуйыджыларымызгъа «Ифтар» дуасыны хатырлатамыз. Ифтар – Юдже Раббимиз дуаларымызны къабул эткен вакъыттыр. Онынъ ичюн оразамызны ачмадан эвель ифтар дуасыны окъумакъ керек. [Аллахуммме леке сумту ве бике аменту ве алейке тевеккельту ве аля ризкъике эфтарту ве савми’ль-гъади мин шехри рамадане невейту. Фегъфирли ма къаддемту ве ма аххарту]. Манасы: «Аллахым, Сенинъ ризанъ ичюн ораза туттым, Санъа инандым, Санъа сыгъындым, Сенинъ рызкъынънен оразамны ачтым. Ве Рамазан айындаки ярынки куньнинъ оразасына ниет эттим. Меним кечмиш ве келеджек гунахларымны багъышла». Раббимиз, бутюн туткъан оразаларымызны къабул этсин, иншааллах!

Фитир садакъасы

Опубликовано:

2021 сенеси фитир садакъасынынъ микъдары – 300 рубледир. Ким бере: алы-такъаты еринде олгъан мусульман эркек ве къадынгъа ваджиптир. Озю ве къоранта азаларынынъ минималь ихтияджларыны ерине кетирген къоранта башлыгъы фитир садакъасыны эр бир къоранта азасы ичюн бере. Кимге бериле: Фитир садакъасы якъын акъраба арасы – ана-бабагъа, къартана-къартбабагъа, балаларгъа ве торунларгъа берильмей. Айрыджа, апай-акъай бир-бирине бермей ве оны мусульман олмагъан кимселерге де бермеге олмай. Къалгъан бутюн мухтадж мусульманларгъа берильмек мумкюн. Не вакъыт бериле: Рамазан айынынъ биринджи куню кунь догъувындан башлап, Ораза байрамы намазына къадар берильмек мумкюн. Байрам намазындан сонъра берильген фитир садакъасы артыкъ фитир садакъасы сайылмай, башкъа вакъытларда берильген садакъалар кибидир.    

Умму Сунбуле (радыяллаху анха)

Опубликовано:

Умму Сунбуле (р.а.) Эшлем къабилесинден олып, шу къабиледен Ислямны ильк къабул эткенлерден биридир. Мешхур сахабе Зейд бин Сабитнинъ (р.а.) анасыдыр. Пейгъамберимиз (с.а.с.) Мединеге кочькенинен, 8 ай девамында Эбу Эйюб Энсарийнинъ эвинде мусафир олды. Медине халкъы оны зиярет этип, чешит икрамлар кетире эди. Биринджи эдиени Зейд бин Сабит (р.а.) кетирди. Бу бир чанакъ тирит ашы ве отьмек эди. Тирит – ягъ, сют ве ундан япылгъан бир аш чешитидир. Зейд бин Сабит: – Эй, Аллахнынъ Пейгъамбери! Буны сизге анам йиберди – деди. – Аллах берекет берсин, – деп джевап берди Пейгъамберимиз (с.а.с.). Бундан сонъ Умму Сунбуле Пейгъамберимизнинъ апайларына сыкъ-сыкъ келип, бир шейлер икрам эте эди. Бир кере Айше анамызгъа сют кетиргенде, мусафирликте Эбу Бекир (р.а.) де бар эди. Умму Сунбуле Зейд бин Сабит киби мешхур ве алим бир эвлят етиштирген эди. Зейд бин Сабит (р.а.) вахий кятиби ве Къуран хафызы олып, Пейгъамберимизнинъ (с.а.с.) вефатындан сонъ Къуранны топлав вазифесини ерине кетирген комиссиянынъ башлыгъына тайин этильген ишанчлы бир инсан эди. Раббим эпимизге хайырлы эвлятлар насип этсин! Аллах олардан разы олсун!   Эмине Асанова

Тилявет седждеси

Опубликовано:

Тилявет седждеси Куран-ы Керимнинъ он дёрт еринде кечкен седжде аетлеринден бирини окъугъандан я да эшиткенден сонъ япылмасы керек седждедир. Пейгъамберимиз седжде аети олгъан бир суре окъугъанда, седжде эте эди, сахабелер де онен берабер седждеге баргъанлары ривает этиле. Бу мевзунен алякъалы оларакъ Пейгъамберимиз бойле бильдирген: «Адем огълу седжде аетини окъуп, седжде эткенде, шейтан агълай ве: «Вай, меним алыма! Адем огълу седжде этмеге эмир алды ве аман седжде этти, дженнет онынъдыр. Мен исе, седжде этмекнен эмир этильдим, амма седжде этмектен къачындым, бундан себеп джеэннем менимдир», – деп о ерден къача» (Муслим, «Иман», 35). Тилявет седждеси – Аллахкъа сайгъы косьтермектир. О, бойле япыла: Башта бир тилявет седждесини япаджакъ инсан абдестли, устю-башы темиз ве аврет ерлери ортюли олмасы шарттыр. О, – «Ниет эттим Аллах ризасы ичюн тилявет седждесини япмагъа», – деп, абдестли шекильде къыблагъа ёнеле ве, эллерини котермеден эвель, «Аллаху экбер», – деп, седждеге бара. Учь кере «Субхане раббие’ль-аля» айткъан сонъ, кене «Аллаху экбер» деп, аякъкъа тура. Седждеде бет ерге къоюлмакъ керек. Седжденинъ кечерли олмасы ичюн манълай ве бурун ерге тиймелидир. Седждеге кеткенде ве тургъанда «Аллаху экбер» айтмакъ, седждеде «Субхане раббийе’ль-аля» айтмакъ суннеттир. Айны шекильде, седжденинъ отургъан ерден дегиль де, аякъ устюнде турып, ерге барылып япылмасы, седжде япып, отурмакъ ерине, аякъкъа турмакъ ве, седждеден тургъанда, «Семина ве этана гъуфранеке Раббена ве илейке’ль-месыр» айтмакъ керек. Седжде аетлерининъ маналарына бакъылгъанда, шу аетлерни окъугъан я да эшиткен кимсенинъ седжде япмасы, эм Аллахнынъ седжде эмирине итаат этмек, эм де седжде этмектен къачынгъанларгъа къаршылыкъ косьтермек манасына келе. Шу бакъымдан, тилявет седждесинен юкюмли ола бильмек ичюн эр шейден эвель ишбу аетнинъ седжде аети олгъаныны бильмек керек. Динлеген аетлер арасында седжде аети олгъаныны бильмеген муминнинъ седжде этмеси керекмей. Меселя, магнитофон, радио ве телевизордан окъулгъан Къуранны динлегенде, арада седжде аети кечсе, ве динлеген киши онынъ седжде аети олгъаныны бильмесе, онъа седжде этмек керекмей. Лякин окъулгъан Къураннынъ манасы анълатылса, ве оны динълеген киши седжде этмекнинъ уйгъун оладжагъыны тюшюнсе, онъа седжде этмек керек. Чюнки я бутюн махлюкъатнынъ Аллахны тесбих ве тазим эткенини, эйи къулларынынъ Аллахкъа седжде эткенлерини анълатыладыр, я да мушриклернинъ седжде этмектен къачынгъаны сёз мевзусыдыр. Тилявет седждесини япмакъ – ханефийлерге коре ваджип, башкъа учь мезхебке коре исе, – суннеттир. Намаз къылгъан муминнинъ намазда седжде аетини окъумасы алында, седжде аетинден сонъ учь аеттен даа чокъ окъулмайып, рукугъа кетиледжек олса, япылгъан шу руку, айны заманда, тилявет седждеси ерине де кече. Лякин учь аеттен даа зияде окулса, тилявет седждеси ниетинен догърудан седждеге барылыр, ве, бир кере седжде япылгъан сонъ, аякъкъа турылып, къалгъан ерден къырааткъа девам этиле. Тилявет седждесини япмагъа керек эткен аетлерни эшиткен муминнинъ, аман седжде япамагъа фырсат тапып оламаса, «Семина ве этана гъуфранеке Раббена ве илейке’ль-месыр» демеси мустехаптыр. О ан ичинде япамагъаны седждени даа сонъра япар. Айны меджлисте (бир ерде) айны седжде аети бир къач кере окъулса, эм окъугъаннынъ, эм динълегенлернинъ бир кере седжде япмалары етер. Амма айны седжде аети айры-айры меджлислерде окъулса, я да айны меджлисте айры-айры седжде аетлери окъулса, эр бири ичюн айры бир тилявет седждеси япмакъ керек. Къуранда 14 ерде седжде аети кече. Сырасынен, шу сурелер ве аетлер ашагъыдакилердир: 1. «Араф» суреси, 206 ает; 2. «Рад» суреси, 15 ает; 3. «Нахль» суреси, 49 ает; 4. «Исра» суреси, 107 ает; 5. «Мерьем» суреси, 58 ает; 6. «Хадж» суреси, 18 ает; 7. «Фуркъан» суреси, 60 ает; 8. «Немль» суреси, 25 ает; 9. «Седжде» суреси, 15 ает; 10. «Сад» суреси, 24 ает; 11. «Фуссилет» суреси, 37 ает; 12. «Неджм» суреси, 62 ает; 13. «Иншикак» суреси, 21 ает; 14. «Алякъ» суреси, 19 ает. Тилявет седждесини керек эткен аетлернинъ манасыны окъугъанларгъа тилявет седждесини япмакъ керекми, ёкъса, керекмейми, – тартышылгъан бир меселедир. Лякин маналарында да седжде этмек керек олгъаны анълашылгъаны ичюн алимлернинъ чокъусы тилявет седжделери шу такъдирде де япылмакъ кереклиги тюшюнджесинделер.   Раим Гафаров

Пейгъамбер Эфендимизнинъ (с.а.в.) ятма ве юкълама адабы

Опубликовано:

Юдже Раббимиз гедже ве куньнинъ яратылышында инсан ичюн буюк эйилик сакълады. Куньдюз инсан ичюн къазанма ве чалышма вакъыты, гедже исе, раатланма ве кучь топлама заманыдыр. Аллаху Тааля Къуран-ы Кериминде бойле буюра: «О (Аллах), геджени сиз ичюн (орьтюнеджек) бир урба, юкъуны бир раатланма, куньдюзни исе, турып, чалышма заманы япты» («Фуркъан» суреси, 25/47). Пейгъамбер Эфендимиз (с.а.с.) гедже акъкъында бойле буюргъан: «Юкъу – олюмнинъ къардашыдыр» (Суютий, II, 162). Яни инсан гедже тёшегине яткъанда, эр заман олюмге азыр олмалы. Пейгъамбер Эфендимиз бизге бу азырлыкъ насыл олмакъ кереклигини озь мисалинде косьтерген. Пейгъамберимиз ятмадан эвель къапыны къапатып, лампаны сёндюре, сонъра тёшекни, зарарлы шейлер олмасын деп, тешкере эди (Бухарий). Сагъ тарафына ятып, сагъ элини янагъынынъ тюбюне къойып, дуа эте эди: «Аллахым! Озюмни санъа теслим эттим, ишимни санъа авале эттим, юзюмни санъа чевирдим. Ризанъны истеп, азабынъдан коркъып, сыртымны санъа даяндырдым, санъа сыгъындым. Эндирген китабынъа ве ёллагъан пейгъамберинъе инандым». Пейгъамберимиз (с.а.с.) асхабына бойле буюргъан: «Эгер бу дуаны япып яткъан гедже ольсенъ, ятмадан эвель сонъки сёзлеринъ бу олсун» (Бухарий). Аллахнынъ Ресули башкъа дуаларны да окъуй эди. Мешхур ве къолай эзберленген бир дуасы: «Аллахым, адынънен олем ве тирилем». Юкъудан уянгъанда, Раббине шукюр эте эди: «Ольген сонъ бизни тирильткен Аллахкъа хамд олсун. Къайтыш тек онъадыр» (Бухарий). Башкъа риваетлерге коре, Пейгъамбер (с.а.с.) ятмадан эвель «Ихляс», «Фелякъ» ве «Нас» сурелерини окъуп, эллерине уфлей ве оларны вуджудына суре эди (Бухарий). Хазрет-и Фатиме пек ёрула эди, бунынъ ичюн бабасы Мухаммедден (с.а.с.) бир хызметчи истеген эди. Амма Ресулюллах онъа хызметчи бермек ерине, чыдап тырышмасыны даа хайырлы олгъаныны буюрып, бу зикирлерни айтмагъа тевсие эткен: «33 кере «Аллаху экбер», 33 кере «Субханаллах» ве 33 кере «Эльхамду лиллях». Бойледже, Хазрет-и Фатиме эр гедже бу зикирлерни айта ве онынъ ёргъунлыгъы кече эди. Пейгъамбер Эфендимиз юзю къоюн (къурсакъ устюнде) ятмагъа ясакъ эткен. Тахфе бин Къайс бойле анълаткъан: «Бир кунь месджитте юзю къоюн яттым. Бакъсам, бир адам манъа аягъынен токъунды: «Бу Аллахнынъ ачувына себеп олгъан бир ятыш тарзыдыр», – деп айты. Бир де бакътым, бу – Ресулюллах экен» (Эбу Давуд). Пейгъамбер Эфендимиз ятсы намазындан сонъра одасына кире эди ве асхабынен бу вакъытта сухбет этмей эди. Гедже исе, техеджджуд намазына уяна эди. Куньдюз де, уйле намазындан сонъра бир саат къадар юкълай эди. Куньдюздеки юкъугъа «къайлюле» дейлер. Пейгъамберимиз (с.а.с.) бу меселеде бойле буюргъан: «Куньдюз ораза тутмакъ ичюн сахур емегинден, гедже ибадет япмакъ ичюн уйле юкъусындан ярдым алынъыз» (Хаким). Пейгъамберимиз (с.а.с.) мекрух вакъытларда юкъламамагъа тевсие эте эди. Бу вакъытлар – саба намазындан сонъра, кунеш догъгъанына къадар 45 дакъикъа ве акъшам, кунеш къавушаяткъанда, 45 дакъикъа. Пейгъамбер Эфендимизнинъ ятма ве юкълама адабында бир чокъ икметлер сакълыдыр – эм маневий тарафтан, эм де сагълыкъ джеэтинден. Эгер мусульманлар бу суннетке уйгун яшасалар, олар ичюн чокъ файдалы олур. Аллаху Тааля бу суннетлеримизни аятымызгъа кечирмеге насип эйлесин.   Айше Дуран

Копюрликой джамиси

Опубликовано:

Къырымнынъ къадимий кой джамилери арасында кунюмизге еткенлернинъ сайысы аздыр. Олардан бири – Къарасувбазар районындаки Копюрликойнинъ джамисидир. Мезкюр джами 1703 сенеси къурулды. Бир къач асырлыкъ джами олмакънен бир сырада шу джамининъ даа бир тарихий озьгюнлиги бар. Меселе шунда ки, Копюрликой белли халкъ къараманымыз Алим айдамакънынъ догъма коюдир. Меселя, белли языджы, драматург Юсуф Болат озюнинъ «Алим» романында, Копюрликойнинъ манзарасыны ифаде этип, сёз юрьсеткенимиз джамини де анъып кече. Къадимий джамининъ диварлары пишмеген толалардан къалангъан, тёпеси къуббенен къапалы эди, минареси исе, о девирде Къарасувбазар больгесине хас шекильде, яни кенъ ве алчакъ эди. Совет укюмети девиринде джами ибадет ичюн къапатылды ве анбар, барак оларакъ къулланылды. Сюргюнликтен бир къач йыл эвель джамининъ къуббесини алып ташлагъан эдилер. Кет-кете тарихий джами бербат алгъа кетирильди. Лякин джамининъ парлакъ ренкли михрабы муджизевий шекильде сакъланып къалды. Къырымтатарлар ватангъа авдет олгъан сонъ, Копюрликой джамисини гъайрыдан тиклемек ниети пейда ола, лякин бу макъсаткъа иришмек ичюн узун йыллар керек ола. Ерли дин джемиетнинъ ве, умумен, джемаатнынъ фаалиети ве Къырым мусульманлары диний идаресининъ къолтутувынен 2014 сенесининъ сонъунда учь асырлыкъ джамининъ джиддий реставрациясы башлана. Виране алда олгъан къадимий джами 2017 сенеси, июнь айында, Ораза байрамынынъ арефесинде къапыларыны ача, ве муэззин минареден ерли мусульманларны ибадетке чагъыра. Бу эеджанлы кунни тек копюрликойлюлер дегиль де, къомшу Айланма, Бий Эли ве Соллар койлерининъ сакинлери де бекледи, чюнки мезкюр койлерге энъ якъын олгъан джами – Копюрликой джамисидир. Йыллар, шараитлер, укюметлер ибадетханелеримизнинъ сакъланып къалмасына эр вакъыт мусбет тарафтан тесир этмесе де, Копюрликой джамимиз темелинде къала бильди. Ондан да гъайры, янъы нефес иле, меракълы тарихынен келеджек несиллеримиз ичюн мирас олып, хызмет этеджек. Ве ким биле, бойле тарихий мекянлардан кечип, даа не къадар къараманларымыз, йигитлеримиз чыкъар. Алие Сеферша

Бераат геджеси

Опубликовано:

Мусульманлар ичюн хусусий геджелерден бири – Бераат геджесидир. 2021 сенеси шу мубарек гедже мартнынъ 27-сини 28-ине багълай. Бераат геджеси хиджрий шабан айынынъ он бешинджи геджесидир. Яни он дёртюнджи ве он бешинджи куньлери арасындаки геджедир. Аллаху Тааля ич бир шей даа яратылмадан эр шейни такъдир этти. Юдже Раббимиз такъдир эткенлеринден бир йыл ичинде оладжакъ шейлерни Бераат геджесинде мелеклерге бильдире. Инсанларнынъ бир йыллыкъ такъдири, оларгъа келеджек рызыкъы бу геджеде бельгилене. Къуран-ы Керим де Левх-и Махфузгъа бу гедже энген эди. Бунъа коре, Ресулюллах Эфендимиз бу геджеде чокъ ибадет ве чокъ дуа эте эди. Эр йыл Бераат геджесинде шу сенеде оладжакъ шейлер, амеллер, омюрлер, олюм себеплери, юксельмелер, алчалмалар, яни эр шей Левх-и Махфузда языла. Хадис-и шерифлерде бойле буюрылгъан: «Рахмет къапылары дёрт геджеде ачыла. Шу геджелерде япылгъан дуа ве тёвбелер ред олмай. Булар: Ораза байрамынынъ ве Къурбан байрамынынъ биринджи геджелери, шабаннынъ он бешинджи геджеси (Бераат геджеси) ве Арефе геджесидир» (Ибн Асакир); «Джебраиль, алейхи’с-селям, манъа кельди. – «Тур, намаз къыл ве дуа эт! Бу гедже – шабаннынъ он бешинджи геджесидир», – деди, – «Аллаху Тааля бу геджеде ибадет эткенлерни багъышлай. Ялынъыз мушриклерни, буюджилерни, фалджыларны, хасислерни, ички ичкенлерни, фаиз ашагъанларны ве зина япкъанларны афу этмей». Бераат геджеси гъанимет ве фырсат оларакъ билинмели! Чюнки о, белли бир геджедир. Шабаннынъ он бешинджи геджесидир. Къадир геджеси пек буюк исе де, къайсы гедже олгъаны белли дегильдир. Шу мубарек геджеде чокъча ибадет япылмалы. Джума, Арефе, байрам, Къадир, Бераат, Мирадж, Ашуре, Мевлид ве Регъаип геджелеринде ибадет этмек чокъ саваплыдыр. Мухаммед Ребхамий хазретлери «Риязу’н-насыхин» китабында бойле бильдирген эди: «Буюк Ислям алими, имам Невевий хазретлери «Эзкяр» китабында бойле буюра: «Гедженинъ он эки къысымындан бир къысымыны, яни бир сааты къадар онъа къыймет бермек, Къуран-ы Керимни ве Ислям алимлерининъ китапларыны окъумакъ, намаз къылмакъ ве дуа этмек, бутюн геджени ибадетнен кечирмек сайылыр. Яз ве къыш геджелери ичюн эп ойледир». Асан Усеин  

«Эвлятларымызгъа догъру ёл косьтергичи олайыкъ!»

Опубликовано:

«Айткъан сёзлеримни ерине кетирмек, адалетли олмакъ – меним омюр шиарымдыр», – деп пайлашты Джанкой районынынъ баш имамы Музаффар Ягъяев. Гъурбетликте догъгъан Музаффар оджа дини, тили ве урф-адетлерни сакълап, балаларына ашлады. Бугуньки куньде Музаффар оджа Джанкой районынынъ баш имамы, бахтлы баба ве къартбабадыр. Музаффар Ягъяевнен якъынджа таныш олмагъа теклиф этемиз. Музаффар оджа, яшынъызгъа коре, сиз гъурбетликте догъдынъыз, лякин бир шейге бакъмадан, Ана-Ватанымызгъа къайттынъыз. Ватангъа не вакъыт авдет олдынъыз, сиз ичюн бу авдет ёлу насыл олды? Мен Озьбекистаннынъ Маргъылан шеэринде 1956 сенеси дюньягъа кельдим. Ватан севгисини бизге миллетимиз ве, эсас, къорантамызда рахметли анам ве битам ашладылар. Ана сютюнден башлап, Къырымгъа кельгенимизге къадар, Ватангъа къайтаджакъмыз деп, яшай эдик. Атта, Озьбекистанда топракъ алайым да, эв къурайым деген дуйгъу ёкъ эди. Эбет, бу мевзу акъкъында чокъ сёйлемек мумкюн, амма эвде Ватан севгиси, асрети, ана, бита, тизелер севгиси манъа да тесир этти. Иште, Аллаху Таалянынъ ярдымынен, ниает, 1989 сенеси Къырымгъа кельдик, Раббимизге шукюрлер олсун. Гъурбетликте яшап энъ эсасы дин, урф-адет ве тилимизни гъайып этмемеге сизге не ярдым этти? Дин, зенаат, тилимизни джоймайып, джемаатымызгъа багъланмагъа тырыштыкъ. Эвеля, эбет, къорантамыз тесир этти. Эвде тек ана тилиде лаф эте эдик, битам намаз къыла, Къуран окъуй эди. О вакъытлары медресе ёкъ эди, къартлардан оларнынъ дин бильгилерини ала эдик. Керчектен, динден фарз, суннет, мекрухны темелинден бильмей эдик, амма мусульман ахлякъы, намусымыз бар эди, бутюн буюк гунахлардан узакълаша эдик. Бу ёллардан кечкен сонъ, Къырымда догъгъан ве яшагъан несильден не беклейсинъиз? Къырымда догъгъан несильден беклегеним ве умют эткеним шудыр ки, сагълам олсунлар, япкъан ишлерини билип япсынлар, эгленджелерде, окъувда (колледж, институтта) земаневий ишлеринде догърусыны сайласынлар, эр бир япкъан арекетте орта ёлны сечсинлер. Языкъ ки, базы яшларымыз сапма-деструктив джемаатларгъа къошулып, миллетимиз ве динимизден узакълаштылар. Динге якъынлашма ёлунъыз насыл олды? Динге якъынлашма ёлум насыл олды десек, асыл озюм мусульман олгъанымны биле эдим, амма чокъ шейден хаберсиз эдим. Бир кунь коюмизге рахметли Музафер агъа Керимов бир къач тюрк оджасынен кельген эдилер. Бизге сен киби инсанлар керек, дедилер. Туркиеде окъумагъа чаре бар, анда махсус имам курслары ачылгъан экен. Мен исе, эв къурам, оны битирмек керек деп, джевап бердим. Анда барып окъумагъа къысмет олмады. Бираз вакъыт кечкен сонъ, Аллаху Тааля о тюрк оджаларыны Къалайгъа ёллады. Ве, ниает, тюрк оджалары Муфтиятнынъ рехберлигинде Къалайда эркек ве къыз медреселерини инша эттилер. Чокъ оджаларнен таныш олдыкъ, сухбетлерде, ифтарларда, мусафирликте бильги алдыкъ. Аллаху Тааля эписинден разы олсун! Джанкой районынынъ баш имамы вазифесини беджересинъиз. Вазифенъиз акъкъында тариф этинъиз. Мен 10 йыл девамында Къалай къасабасынынъ имамы олып, хызмет этем ве 5 йыл Джанкой районынынъ баш имамы вазифесинде булунам. Районымызда 30-дан зияде дин джемиетимиз бар. Бу сене базы сыкъынтылар артты. Бир къач койнинъ имамы, молласы Ковид-19 хасталыгъы себебинден вефат этти, Аллах оларгъа рахмет эйлесин. Шу себептен кадрлар етишмемезлиги меселеси ортагъа чыкъты. Ал-ы азырда Джанкой районында не къадар джами чалыша? Муфтиятымызгъа багълы олгъан 30 дин джемиет, джами ве ибадетхане бар, ве эписи чалышкъан алда. Къач баланъыз бар? Балаларынъызгъа насыл тербие бермеге тырыштынъыз. Фикиринъиздже, баланынъ тербиесинде энъ чокъ неге дикъкъат этмек керек? 4 балам бар. Эписи медресе тахсилини алды. Харам ве элял не олгъаныны бильмелерини истедим, чюнки инсаннынъ къыскъа омюри бар ве бу омюрни догъру иманнен ве дин къаиделеринен яшамакъ керек. Ана тилини ашламагъа тырыштым, бир-бирине мерхамет косьтермелерини ве бирлик олмаларыны тербие этмеге тырыштым. Балаларымдан разым. Бугунь сиз бахтлы къартбаба оласынъыз, не къадар торунынъыз бар, оларгъа не ашламагъа тырышасынъыз? Аллахкъа шукюрлер олсун, 13 торуным бар, оларгъа да ана тилини, диний ве миллий дегерлерни ашламагъа тырышамыз. Бирлик олмагъа, бир-бирине яхшы давранмаларыны огретемиз. Сизинъ арзунъыз насыл? Халкъымызгъа насыл тилек ве насиатларынъыз олур? Арзум будыр ки, халкъымыз, миллетимиз бир олсун. Чешит тюрлю фитнелерден узакъ турсынлар, бир-биримизге дестек косьтерейик, агъа-къардаш олайыкъ, арамызда кин, нефрет ачув дуйгъуларыны бастырайыкъ. Ватанымызгъа, эвлятларымызгъа догъру ёл косьтергичи олайыкъ!   Эвелина Аблязова

Пейгъамберимизнинъ буюк муджизеси – Мирадж

Опубликовано:

Март 10-11 куньлерини багълагъан гедже – мубарек Мирадж геджесидир. Келиме оларакъ мирадж «юксельмек, юксекке чыкъмакъ, юксельмеге ярдым эткен васта» маналарына келе. Мирадж, инсанлыкънынъ къуртулышы ичюн ёлланылгъан севгили Пейгъамберимизнинъ, Юдже Аллахнынъ сонъсуз къудретининъ эсерлерини сейир этип, онынъ хузурына юксельгени мукъаддес ве маневий бир ёлджулыкъ, кяинатнынъ юдже яратыджысынынъ давети узерине керчеклешкен муджизевий бир корюшмедир. Мирадж хиджреттен бир бучукъ йыл къадар эвель, тахминен милядий 621 сенеси, къамерий такъвимге коре, реджеп айынынъ 27-нджи геджесинде, мушриклернинъ баскъылары арткъаны, Пейгъамберимиз Таиф зияретинде уджюмге огърагъаны ве мушриклернинъ сыкъыштырмаларына даянамагъан базы мусульманларнынъ Хабешистангъа кочьмек зорунда къалгъанлары бир заманда мейдангъа кельди. Бир чокъ икмет ве иляхий сыр сакълагъан бу гедже акъкъында «Исра» суресининъ биринджи аетинде бойле анълатыла: «Бир гедже онъа аетлеримизден бир къысымыны косьтерейик дие, (Мухаммед) къулуны Месджид-и Харамдан этрафыны мубарек эткенимиз Месджид-и Акъсагъа алып баргъан Аллах нокъсан сыфатлардан узакътыр, О, акъикъатен эшитиджи, корюджидир». Месджид-и Акъсадан сонъраки Мирадж ёлджулыгъы акъкъында бильгилеримиз Пейгъамберимизнинъ хадис-и шерифлерине эсаслана. Бу мевзудаки хадислерде Пейгъамберимизнинъ Джебраильнинъ рефакъатында, ич бир инсангъа насип олмайджакъ бир шекильде, заман ве ер ольчевлерине сыгъмагъан алда, коклерге юксельгени, пек чокъ маневий макъам ве мевкъининъ онъа косьтерильгени, ниает, юдже Аллахнынъ хузурына чыкъкъаны кенъиш бир шекильде анълатыла. Пейгъамберимизнинъ Юдже Аллахнынъ хузурына юксельгени энъ маналы ве энъ буюк муджизелеринден бири олгъан Мирадж, Ресулюллахнынъ шахысында инсанлыкънынъ огюнде ачылгъан сынъырсыз бир юксельме уфугъыдыр. Бу адиседе маддий ве маневий юкселишке, бутюн ашшагъы дуйгъулардан, эр тюрлю ярамайлыкълардан арынып, керчек къуллукъкъа, энъ юдже дереджеге иришмеге ишарет бар. Мирадж адисесинде инсаннынъ, тырышкъаны такъдирде, маддий ве дюньявий месафелерини къыскъарта биледжеги, коклерге ве денъизлерге аким ола биледжегине бельгилер бар. Мирадж геджесининъ мусульманлар ичюн муим нетиджелеринден бири, ич шубе ёкъ ки, Ислям динининъ темель диреги ве муминлерге бир Мирадж эдиеси олгъан намаздыр. Онынъ ичюндир ки, «Намаз муминнинъ Мираджы» олгъан. Насыл ки, севгили Пейгъамберимиз (с.а.с.) Мираджда васталардан арынып, Мевлясынен корюшкен олса, мумин де намазда вастасыз, догърудан Раббининъ хузурына чыкъа, ялынъыз онъа къуллукъ этме ве ялынъыз ондан ярдым истеме фурсатыны къазана. Айса, мумин куньде беш вакъыт намазыны дикъкъатнен ве хушу ичинде къылса, о намаз онынъ ичюн бир Мирадж олур, ве къул онен Аллахкъа ёл тапар. Мираджнынъ дигер бир эмиетли нетиджеси – «Бакъара» суресининъ сонъ эки аетининъ назиль олмасыдыр. «Аменеррасулю» деп анъылгъан ве ятсы намазындан сонъра окъулгъан бу мубарек аетлерде иляхий эмирлер къаршысында мытлакъ итааткъа ёнельген муминлернинъ инанчларындаки садакъатлары ифаде этиле. Мираджнынъ бир башкъа нетиджеси де – Хазрет-и Пейгъамбернинъ умметинден Аллахкъа ширк къошкъанлар тышында олгъанларнынъ афу этиледжеклери вадесидир. Инсан, билип я да бильмейип, гунах ишлей. Гунахлардан себеп пешманлыкъ дуймакъ ве Аллахтан афу тилемек – бир даа гунах ишлемемек шартынен, – Раббимизнинъ гунахларымызны багъышламасына весиле ола биле. Бу мевзуда Къуран-ы Керимнинъ «Ниса» суресиндеки 48-инджи аетинде бойле буюрыла: «Аллах озюне ортакъ къошулувыны асыл багъышламаз, бундан башкъасыны (гунахларны) истеген кимсе ичюн багъышлар. Аллахкъа ортакъ къошкъан кимсе буюк бир гунах (иле) ифтира эткен олур». Бойле мустесна бир гедже весилесинен севгили Пейгъамберимиз Хазрет-и Мухаммедге (с.а.в.) вахий этильген, инсанлыкъны бахткъа алып бараджакъ эсасларны да хатырламакъ керек. Чюнки Къуран-ы Керимде «Неджм» суресининъ 10-унджы аетинде Мираджнынъ рухий аллары бойле анълатыла: «Бунынъ узерине Аллах къулына вахийини бильдирди». Бу вахий этильген акъикъатларны «Исра» суреси, 26-38 аетлер арасындан бойле хуляса эте билемиз, – ялынъыз Аллахкъа ибадет этмек, онъа ич бир шейни ортакъ къошмамакъ, ана-бабагъа эйилик этмек, сой-сопкъа, фукъаре ве ёкъсулларгъа ярдым этмек, исраф ве саранлыкътан сакъынып, къазангъаныны еринде масраф этмек, балачыкъларны ольдюрмемек, джемиетни ве аилени темелинден сарскъан зинагъа ве онъа тешвикъ эткен себеплерге якъынлашмамакъ, инсан аятына сайгъы косьтермек, етимлерге эйилик япмакъ ве оларнынъ акъларыны къорчаламакъ, берильген сёзде мытлакъа турмакъ, ольчю-тартыда ве эр сёз ве арекетлеримизде догърулыкъкъа дикъкъат этмек, билинмеген бир шейнинъ аркъасына тюшип, козю къапалы онынъ пешинден кетмемек, ер юзюнде кибирли ве гъурурлы кезмемек. Бу гедже весилесинен, Мирадж-и Небийнинъ сыррына бармакънынъ ёлларындан бири де – ибадет ве итаатымызны козьден кечирип, джан агъырткъанларнен эляллашмакъ, йыкъылгъан копюрлерни янъы баштан къурмакъ, унуткъанларымыз сой-соп ве достларымызны бир даа хатырламакъ ве маневий гъайыпларымызны къазанмагъа чалышмакътыр. Бу гедже дюньяда инсанларнынъ пек буюк арзу ве истеклери юзюнден къаршылашкъанлары сыкъынтылардан къуртулмалары ичюн, Аллахнынъ сонъсуз мерхаметине сыгъынмакънынъ ве инсанлыкънынъ къуртулышы ичюн онъа ялвармакънынъ вакъытыдыр. Бу гедженинъ къыйметини эйи билейик ве Раббимизнинъ «Фуркъан» суресининъ 77-нджи аетине сым-сыкъ сарылайыкъ: «(Къуллукъ ве) ялварувынъыз олмаса, Раббим сизге не деп дегер берсин?» Даа гузель ве ишанчлы бир дюнья, даа фазилетли ве даа аманлы бир аят ичюн Мирадж геджесини бу гузелликлерге бир юкселиш япайыкъ. Бу гедже мираджнынъ рухуны, манасыны, икметини ве универсаль бильдирисини янъы баштан тюшюнейик. Бу анълатылгъанлар инсан ве джемиетнинъ маневий хузуры, эйилик ве гузелликлернинъ менбасы ве ахлякъий севиенинъ юксельмеси ичюн керек олгъан универсаль принциплердир. Иште, Мирадж – бойле мубарек бир геджедир. Бу геджени джанландыргъанымыз вакъыт, бу геджеде вахий этильген устюн керчеклерге эмиет берейик, Мирадж геджесининъ айдынлыгъыны фырсат билип, чешит тюрлю себеплернен лекеленген къальплеримизни, эвеля, тёвбе ве истигъфар иле темизлемели, сонъра да Аллахкъа ве онынъ яраткъанларына нисбетен севги иле толдурып, эйи бир къул, кямиль бир мумин олмагъа гъайрет косьтермели. Фитне, фесат, гъыйбет ве ифтира киби, бизни бир-биримизге душман эткен ярамайлыкълардан узакъ турайыкъ, даргъынлыкъ ве джан агъыртыларыны ортадан къалдырып къучакълашайыкъ. Бу мубарек гедженинъ ышыгъында «Муминлер агъа-къардашлар» («Худжурат» суреси, 49/10), «Эп бирликте Аллахнынъ йипине (Ислямгъа) сым-сыкъ сарылынъыз, парчаланманъыз» («Ал-и Имран» суреси, 3/103) аетлериндеки тевсиелерни бир кере даа тюшюнип, бирлик ве бераберлик, къардашлыкъ ве ярдымлашув, севги ве сайгъы дуйгъуларымызны пекитейик. Эр йылнынъ Мирадж геджесинде Месджид-и Акъсанынъ бизлер ичюн эмиетини ве шимдики алыны эр вакъыт акъылымызгъа кетирейик. Юдже Раббим Мирадж геджемизни мубарек этсин. Ахиретке кочькен якъынларымызгъа рахмет этсин. Бизлерге бу геджеден файдаланмагъа насип этсин. Гунахларымызны, хаталарымызны, къусурларымызны ве исьянларымызны багъышласын. Дуаларымызны, япкъан ве япаджакъ ибадетлеримизни макъбул эйлесин.   Ремзи КУРТДЕДЕ  

Аллахнынъ хусусий ве севгили къуллары кимлердир?

Опубликовано:

Аллахкъа якъын олгъан, Онынъ хусусий ве севгили къуллары кимлер олгъаны ве насыл сыфатларны ташыгъанлары Къуран-ы Керимде, «Фуркъан» суресининъ 63-76-нджы аетлеринде бильдириле. Бу аетлерни дикъкъатнен окъуп анъласакъ, шу бахтлы инсанлар ким олгъаныны анълайджакъмыз. Келинъиз, бирер-бирер бу аетлерни козьден кечирейик. 1. «О, пек мерхаметли Аллахнынъ (хусусий) къуллары олардыр ки, ер юзюнде алчакъ гонъюлли олып юрер ве джаиль кишилер оларгъа лаф аткъанда, оларгъа «селям» деп, кечип кетелер» («Фуркъан» суреси, 25/63). Аллахнынъ севгили къулларынынъ биринджи сыфаты – алчакъ гонъюлли олувларыдыр. Шу сыфат инсанларнен яхшы мунасебетте олмакънынъ шартыдыр. Алчакъ гонъюлли инсанлар янында яшагъанлары адамларгъа ишанч берелер. Инсанлар тарафындан севилип сайылалар. Бойле инсанларны Аллах севе ве башкъаларгъа да севдире. Шу себептен Пейгъамберимиз (с.а.с.) бойле буюргъан эди: «Бир инсан, Аллах ризасы ичюн алчакъ гонъюллилик косьтерсе, Аллах оны юксельтир» (Муслим). Пейгъамберимиз бизге эр мевзуда нумюнедир. Аллах оны орьнек алмамызны ве онъа таби олмамызны эмир этти. Алчакъ гонъюллилик мевзусында да энъ гузель мисаль одыр. Пейгъамберимиз ич бир айырым япмайып, эр кеске нисбетен алчакъ гонъюллилик косьтере эди. О, энъ фукъаре ве ёкъсул инсанларнынъ эвине барып, оларгъа якъынлыкъ косьтере эди. Бир шейге ихтияджлары олып-олмагъаныны сорап, ихтияджларыны кеткизмеге тырыша эди. Пейгъамберимиз озь аркъадашларынен берабер отургъанда, ябанджы бири кельсе, кимнинъ пейгъамбер олгъаныны айырып оламай эди. Чюнки аркъадашлары киби саде кийине эди, олардан фаркъ этмей эди. Бир кунь бир адам Пейгъамберимизге (с.а.с.) зияретке кельген. Аллах Ресулюнинъ огюнде тургъаны ичюн, эеджанланып, къалтырамагъа башлагъан. Пейгъамберимиз шу адамнынъ къалтырагъаныны корип, онъа якъынлашты ве: «Раат ол! Мен бир укюмдар дегилим. Мен (къурейш къабилесинден) къуру отьмек ашагъан бир къадыннынъ огълу олам», – буюрып, оны тынчландыргъан (Ибн Мадже). Пейгъамберимиз, ким олса-олсун, бир ихтиядж ве иш ичюн онъа мураджаат эткенге якъынлыкъ косьтерип, ишини корьмеге тырыша эди. Аллахнынъ Эльчиси о къадар алчакъ гонъюлли эди ки, инсанлар онъа сайгъы косьтермек ичюн базы ифтихар сёзлерини, макътав ибарелерини къулланмагъа истегенде, о, буны истемей эди. Абдуллах бин Сиххир ривает эткенине коре, Бени Амир эйети ичинде Пейгъамберимизни зиярет эткенде, базылары онъа «Эфендимиз» дедилер. Пейгъамберимиз исе: – Ёкъ, манъа «эфендимиз» деменъиз. Эфендимиз – Аллахтыр, – буюргъан. Бундан сонъ Амир огъуллары «энъ хайырлымыз», «энъ яхшымыз» дедилер. Пейгъамберимиз: – Дикъкъат этинъиз, бойле сёзлер айткъанынъыз вакъыт сизни шейтан ёнельтмесин, – деп буюргъан (Эбу Давуд). Эльбетте, Пейгъамберимиз пек алчакъ гонъюлли, йымшакъ табиатлы эди. Чюнки оны Аллах тербие эткен эди. Къуран-ы Керим, онынъ йымшакъ табиатлы олгъаныны бойле анълата: «Аллахнынъ рахмети себебинен, сен оларгъа йымшакъ даврандынъ. Эгер къаба, къатты юрекли олса эдинъ, олар сенинъ этрафынъдан дагъылып кетер эдилер» («Аль-и Имран» суреси, 3/159). Пейгъамберимизнинъ гузель ахлякъы себебинден инсанлар онъа якъынлашты, онынъ янында олды ве онъа ишандылар. Ислям динининъ къыскъа бир вакъытта яйылмасында да бунынъ буюк тесири бар. Къаба ве кибирли олгъан кишилерге инсанлар къолай-къолай якъынлашмаз ве оларгъа ишанч дуймазлар. Иште, муминнинъ биринджи хусусиети – эр кеске нисбетен алчакъ гонъюлли олмакъ, къаба ве къатты арекетлерден сакъынмакътыр. Джаиллер, ахмакълар оларгъа лаф аткъанда исе, муминлер оларгъа джевап бермейип, «селям» айтаракъ, о ерден узакълашырлар. Джаильге джаильдже джевап бермек – мунакъашагъа ве къавгъагъа себептир. Мумин исе, керексиз бир мунакъашагъа себепчи олмамакъ керек. 2. «Олар Рабблерине седжде ве къыям этип, геджени ибадетнен кечирелер» («Фуркъан» суреси, 25/64). Мумин – омюрининъ бир парчасы олгъан кунюни ибадетнен, чалышып тырышмакънен кечире. Чюнки Къыямет куню ондан омюрини не ерде ве насыл кечиргени сораладжакъ. Бунынъ ичюн кунь боюнджа япкъанымыз ибадеттен башкъа, гедженинъ бир къысымыны раатланмакънен, бир къысымыны да ибадетнен кечирмек керек. Чюнки Пейгъамберимиз ойле япа эди. О, гедже ятып раатлангъан сонъ, турып ибадет ве дуанен мешгъуль ола эди. Хазрет-и Айше анамыз бойле анълаткъан: «Бир гедже уяндым, Пейгъамберимизни ятакъта корип оламадым. Акъылыма яман шейлер кельди. Аджеба, Пейгъамберимиз башкъа апайнынъ янына кеткен экенми, дедим. Аман турдым, этрафыма бакътым, бакъсам, Пейгъамберимиз седждеге къапангъан, дуа эте. Озь-озюме : «(Эй, Айше) Акъылынъдан кечкен шейлерге бакъ, бир де онынъ юдже алынъа бакъ», – дедим» (Несаи). Къуран-ы Керимде дженнет ве ниметлерине иришкен инсанлар анълатылгъанда, – «Олар геджелери пек аз юкълай эдилер, саарь вакъытларында Аллахтан багъышлав сорай эдилер», – буюрыла («Зарият» суреси, 51/17-18). Керчектен, инсаннынъ гедженинъ сессизлигинде намаз къылмасы ве Аллахтан афу ве багъышлав сорамасы – муминнинъ ичине раатлыкъ бере. 3. «Олар (Аллахнынъ севгили къуллары) бойле дейлер: «Джеэннем азабыны устюмизден узакълаштыр! Керчектен де, онынъ азабы токътамагъан бир азаптыр» («Фуркъан» суреси, 25/65). Джеэннем – ахиреттеки азапнынъ хусусий еридир. Аллахкъа инанмагъан ве онынъ эмирлерине бойсунмайып, ясакъларындан узакъ турмагъанларнынъ, ольген сонъра тириледжеклери Къыямет кунюнде азап этиледжеклери ер демектир. Бу ердеки азап кечиджи дегиль, сонъсуздыр. Пейгъамберлерден (а.с.) башкъа ич кимсенинъ азапкъа огърамамакъ гарантиясы олмагъаны ичюн, муминлерге джеэннем азабындан Аллахкъа сыгъынмалары огретиле. Аллахым, бизни джеэннем азабындан къорчала! 4. «Ве олар (Аллахнынъ севгили къуллары), масраф эткенде не исраф этелер, не де саранлыкъ этелер, экиси арасында орта бир ёл туталар» («Фуркъан» суреси, 25/67). Инсагъа берильген эманетлерден бири де – мал-мульктир. Инсан Къыямет куню онъа берильген эманетлерден эсапкъа чекильгенде, мал-мулькюнден де сораладжакъ, буны къайда къазанып, насыл ве не ерге масраф эткенинден эсап береджек. Мумин, эвеля, малыны элял ёллардан къазанаджакъ ве оны исрафтан да, къызгъанчлыкътан да сакъынып, масраф этеджек. Исраф – сынъырларны кечмек ве малны ихтиядждан зияде къулланмакътыр. Аллах орта ёлдан айырылгъанларны ве сынъырларны кечкенлерни севмей. Динимиз, ибадетлерде биле, бизге орта ёл принципини тевсие эте. Инсаннынъ озюне, къорантасына нисбетен вазифелерини ихмал этеджек къадар нафиле ибадет этмесини Пейгъамберимиз тевсие этмеген, – «Устюнде беденинънинъ акъкъы бар, козьлеринънинъ акъкъы бар, омюр аркъадашынънынъ акъкъы бар, зияретчилернинъ акъкъы бар», – деп буюргъан (Муслим). Къуранда исрафтан сакъынмакъ мевзусында бойле буюрыла: «Бир де акърабагъа, ёкъсулгъа, ёлджугъа акъкъыны бер. Керексиз ерге де сачып савурма. Чюнки бойле сачып савургъанлар шейтаннынъ достларыдыр. Шейтан исе, Раббине къаршы пек нанкёрдир» («Исра» суреси, 17/26-27). Файдасыз, зарарлы ве динимизге коре ясакъ сайылгъан ерлерге япылгъан масрафлар исраф сайыла. Кунюмизде пек яйгъын олгъан ве инсанларнынъ бир-бирини куньлемесине себеп олгъан люкс ве косьтериш ичюн япылгъан масрафлар да исрафтыр. Исраф шахысларны да, топлумларны да къыйын алгъа кетире ве борджланмакъ меджбуриетине алып бара. Бордж исе, эм фертлер ичюн, эм де топлумлар ичюн агъыр бир юктир. Бунынъ ичюн Пейгъамберимиз борджтан Аллахкъа сыгъынгъан (Муслим). Иште, динимиз исрафны бунынъ ичюн ясакъ этти. Исраф ярамай бир алышкъанлыкътыр, амма къызгъанчлыкъ да онынъ къадар ярамай. Аллаху Тааля Къуранда бойле айта: «Ким озюни къызгъанчлыкътан къорчаласа, иште, олар умют эткенлерине ириширлер» («Хашр» суреси, 59/9). Къызгъанчлыкъ – зенгин олайым деп, къазанчны масраф этмектен, мал-мулькнен хайырлы ишлер япмакътан, хайыр ишлерни япкъан муэссиселерге дестек бермектен узакъ турмакътыр. Къызгъанчлыкъ – севильмеген бир табиат олгъаны ичюн Пейгъамберимиз: «Аллахым, къызгъанчлыкътан санъа сыгъынам, къоркъакълыкътан санъа сыгъынам, мухтадж алгъа тюшмектен (фукъареликтен) санъа сыгъынам», – деп, дуа эте эди (Бухари). Пейгъамберимиз, бир башкъа хадисинде бойле буюргъан: «Бир мусульманда эки табиат олмаз: къызгъанчлыкъ ве ярамай ахлякъ» (Тирмизий). Яни мусульман ахлякъсыз ве къызгъанч оламаз. Девамы бар...   Иса ВЕЛИЕВ