Хидает - Страница 3 из 7 - ЦРО ДУМКЦРО ДУМК | Страница 3

Вторник

02

июня

10
Шевваль
1441 | 2020
Утр.2:57
Вос.4:49
Обед.12:46
Пол.16:49
Веч.20:33
Ноч.22:26
Времена намазов
Календари 2020г

Намаз

Издания Галерея

Хидает - Страница 3 из 7 - ЦРО ДУМК

Аллахнынъ 99 ады

Опубликовано:

  Зикирлернинъ энъ гузели – Аллахны онынъ гузель адларынен анъмакътыр. Къуран-ы Керимде Раббимиз бойле дей: «Энъ гузель адлар – Аллахнынъдыр. Ойле исе, Онъа оларнынъ ярдымынен дуа этинъиз...» («Араф» суреси, 7/180 ает). Бильгенимиз киби, Раббимизнинъ ады чокътыр ве эр бир аднынъ теренден-терен манасы бар. Аллахнынъ Пейгъамбери (с.а.в.) бойле деди: «Шубесиз ки, Аллахнынъ 99 ады – бир данесиз юздир. Ве ким оларны зикир этсе, дженнетке кирер» (Бухари, 2736 ве 7392). Эбет, бу адларны тек тильнен анъмакъ дегиль де, маналарыны огренип, онъа коре Раббимизни танымакъ керекмиз. «Хидает» газетасынынъ саифелеринде Аллахнынъ адларынен якъын-джа таныш олмагъа теклиф этемиз. Аш-Шафии – Шифа бериджи «Шифа» сёзю - арап тилинде хасталыкътан тедавийленмек, демектир. Биз элимизден кельген арекетлерни япамыз, экимге барып, тевсие аламыз, илядж ичемиз, сонъ да Аллахкъа сыгъынып шифа Ондан беклеймиз. Чюнки Аллах Шафидир, хасталыкъларгъа шифа Бергендир. Пейгъамберимиз (с.а.в.) бойле дуа эте эди: «Бу хасталыкъны ёкъ эт, инсанларнынъ Рабби, ве шифа бер! Сен – аш-Шафисинъ, Сенинъ шифанъдан гъайры, башкъа шифа ёкътыр, (ойле шифа бер ки, ондан сонъ) ич бир хасталыкъ къалмасын!». Биз де онынъ суннетине уйып, бу дуаны окъумакъ керекмиз! Ас-Сабур – Сабырлы Юдже Раббимиз сонъсуз сабырнынъ саибидир. Ич бир шейни вакъытындан эвель япмагъан, ич бир шейде ашыкъмагъандыр. Хата-гунах ишлегенлер Онынъ эмирини бозгъанда, белли олгъан вакъыт кельмеден, аман джезасыны бермеген. Къуран-ы Керимде бу акъта Аллах бойле дей: «Эгер Аллах, инсанларны эр бир адалетсизликлери ичюн джезаландыргъан олса, ер юзюнде ич бир джанлы махлюкъ къалдырмаз эди. Амма О, оларгъа белли этильген вакъыткъа къадар муддет бере. Муддетлери кельгени вакъыт исе, бир саатке биле оны не якъынлаштырып, не узакълаштырып олурлар» («Нахль» суреси, 16/61 ает). Раббимиз бизге сабырлы олмагъа эмир эте: «Эй, иман эткенлер! Ярдым ичюн, намазгъа ве сабыргъа мураджаат этинъиз. Шубесиз ки, Аллах – сабыр эткенлернен берабердир» («Бакъара» суреси, 2/153 ает). Аль-Гъафур – Багъышлагъан Аллах, инсанларнынъ гунахларыны, оларнынъ чокъ олгъанына бакъмадан, тёвбе эткенде, багъышлагъандыр. Озь къулларыны рахметине саргъан ве гунахларыны сакълагъандыр. Къуран-ы Керимде де Аллах бойле дей: «Меним къулларыма бильдир ки, Мен – Ба-гъышлайыджыйым, Мерхаметлийим» («Хиджр» суреси, 15/49 ает). Яни ич бир вакъыт Раббимизнинъ рахметинден умют кесмемек керекмиз. Гунахлар, денъизнинъ копюги къадар олса да, кокнен ернинъ арасыны толдурса да, джан-юректен ишанып, тёвбе этильсе, яхшы амеллер чокъ-лаштырылса – Аллах гунахларны багъышлайджагъына инанмакъ керек. «Шубесиз ки, Мен, тёвбе эткенлерни, иман эткенлерни, яхшы амель ишлегенлерни, сонъ да догъру ёлдан кеткенлерни багъышлайым» («Та Ха» суреси, 20/82 ает).   ТАИР Ибрагивов

Лёман Абдураманов: «Джемаатым, халкъым – барлыгъым, бирлигимдир»

Опубликовано:

Газетамызнынъ бу санында окъуйджыларымызны, 20 йыл девамында Акъмечит (Черноморский) районынынъ баш имамы вазифесини эда эткен Лёман Абдурамановнен таныш этемиз. Имамлыкъкъа насыл кельдинъиз? Балалыкътан динимизге урьмет ве севги ашланылды. Къартбабамдан къырымтатары, мусульман насыл олмакъ кереклигини огрендим. Ве, эльбетте, мен де бутюн Ислям дини шартларыны ерине кетирмеге арекет этип башладым ве халкъны къайгъыргъаным ичюн, озь бойнума имам олмакъ киби месулиетни алдым. Имамлар даима джемаатнынъ огюндедир. Инсанлар сизге насыл суаллер боюнджа мура-джаат этелер? Инсанлар бизге чешит-тюрлю суаллернен келелер, эсасен, дуа мерасимлерини кечирмек, базы инсанлар Къуран окъумагъа огренмеге истей, диний суаллер де ола, базылары шахсий проблемаларыны насыл этип чезмек мумкюн деп, мураджаат эте. Меселя, сой-соплар арасында пейда олгъан наразылыкъларны Ислям дини боюнджа чезмек… Биз къолумыздан кельгени къадар ярдым бермеге тырышамыз. Динимизге коре, эр шейни анълатамыз. 20 йыл девамында имам вазифесиндеси-нъиз. Къайд эттинъизми, диний адетлернинъ кутьмесинде насыл денъишмелер бар? Эльбетте, эвельки заманларда ихтиярлар бизим урф-адетимиз ве динимизни сакълап кельдилер, олар бизге чокъ шейни айта эди. Языкъ ки, олардан чокъусы энди рахметлидир. Шимдики заманда исе бизге яшлар келип, динни огренмеге истей. Интернет, телевидение ве газета/журнал вастасы иле чокъ шейни бильмек, корьмек ве огренмек мумкюн. Онынъ ичюн шимди яшларымыз да динимизни огренмек ичюн гъает фааллер. «Имам вазифесини миллет ичюн къайгъыргъан инсан беджеребиле» Сиз Ислям дини эсаслары ве Къуран окъувы дерслерини кечиресинъиз. Не къадар талебе етиштирдинъиз? Башта мен балаларгъа дерс бермеге башладым, яваш-яваш талебелерим чокъ олды. Сонъ районымызда имамларны азырламагъа керек олды. Онынъ ичюн мен, районымызда олгъан бутюн имамларны окъуттым. Чокъусы талебелерим Къалай медресесини битирди, озь бильгилерини арттырдылар. Шимди энди олар имамлыкъ эте ве талебе топлап, диний дерслерни кечирелер, Къуран окъумагъа огретелер. Умумен алгъанда, бу замангъа къадар, юзден зияде талебеге дерс бергендирим. Амма эр бир талебе имам оламай, бу пек месулиетли вазифе. Имам вазифесини миллет ичюн къайгъыргъан инсан беджеребиле. Районынъызда диний тасиль насыл этип инкишаф эте? Районымызда биз насылдыр къыйынлыкълар чекмеймиз, чюнки Муфтилик керек олгъан бутюн китапларны, элифбеден башлап, бутюн малюматларны бере. Биз исе олардан файдаланып, тасиль ишлерини алып барамыз. Яни эр истегенлер диний бильгилер алабиле. Акъмечит къасабасында «Акъмечит меркезий джамиси»нинъ къуруджылыгъы акъкъында тариф этинъиз. Джамининъ ачылувы не вакъыт козьде тутула? «Акъмечит джамисининъ къуруджылыгъы Муфтиликнинъ ярдымынен ве джемаатнынъ къолтутувы иле омюрге кече» Асылында, Акъмечит «акъ, беяз джами» киби терджиме этиле. Языкъ ки, эвель бу акъ джами не ерде олгъаныны тапалмадыкъ. Ве биз, къасабада джами олмакъ керек ниетинен, джами къуруджылыгъы акъкъында тюшюндик. 2003 сенесинден 2011 сенесине къадар топракъ дамартасынынъ ресмийлештирилюви кечирильди. Шимдики вакъытта иншаат девам эте. Акъмечит джамисининъ къуруджылыгъы Муфтиликнинъ ярдымынен ве джемаатнынъ къол тутувы иле омюрге кече. Ишлер не вакъыт битеджегини айтып оламаймыз, чюнки эр шейни озюмиз япамыз. Ал-азырда фасад ишлери япыла. Джамининъ ады да «Акъмечит» оладжакъ. Джами 12 сотка топракъта ерлеше, 2 къатлы, ичине 300-ге якъын инсан сыгъабиледжек. Районынъызда не къадар джами бар? Бу джамилер, эсасен, янъы къурулгъан биналармы? «Эвельден Акъмечит районында 33 джами олгъан» Архивдеки малюматларгъа коре, эвельден Акъмечит районында 33 джами олгъан. Яни эр бир койде джами бар эди. Бугуньки куньде бир эски джами сакъланып къалды. О, Къырлеут коюнде ерлеше. Бу джамини джемаатымыз «Юнеско» джедвелине кирсетимеге арекет эте. Бунынъ ичюн весикъалар топлана. Умумен алгъанда, 4 джамимиз чалыша, олардан 3 джамининъ бинасы – янъы къурулгъан биналардыр. Къалгъан койлерде ибадетханелер бар. Джемаатынъызнынъ фаалиети акъкъында тариф этинъиз. Джемаатымыз фааль, эр бир меселеде ярдым бермеге азыр. Джамимизнинъ къуруджылыгъына дигер миллетлер векиллери де къошулды. Эр кеске буюк тешеккюрлер бильдиремиз. Эпимиз бирликте мерасимлер кечиремиз. Яни баба-дедеримиз айткъаны киби, «Джемаатым, халкъым – барлыгъым, бирлигимдир». Озюнъиз акъкъыда тариф этинъиз. Асылында мен арбий олмагъа арз эткен эдим. Атта алий командалыкъ окъув юртуна окъумагъа кирдим. Амма бир къач себеплерден отьрю, окъувымны девам этмеге истемедим. Къырымгъа къайткъан сонъ, имамлыкъкъа окъумагъа кирдим. 1999 сенесинден башлап, Муфтиликте имам оларакъ чалышам. Омюр аркъадашым, 3 балам бар. Мен – имамым. Эр кес тек санъа дегиль де, къорантанъа да бакъа, онынъ ичюн орьнек олмагъа тырышамыз. Окъуйджыларымызгъа тилеклеринъиз… Муфтиликнен берабер олмакъ тилер эдим. Ичтимаий, медений ишлерге къошулмакъ керек-миз. Бири-биримизге сайгъы, урьмет иле янашайыкъ, Ватанымызны гузеллештирмеге тырышайыкъ. Эр шей бирлик-бераберликте япыла!   ЭВЕЛИНА Аблязова

Ислямда илимнинъ ве окъумакънынъ эмиети

Опубликовано:

[caption id="attachment_35240" align="alignnone" width="300"] stack of books on the dark wood background. toning. selective focus on the middle book[/caption] Къураннынъ ильк кельген аетлери «Окъу» эмиринен башлана. Башкъа аетлеринде исе: «Аллахтан, къуллары ичинде бир тек илим саиплери кереги киби къоркъарлар» («Фатыр» суреси, 35/28 ает), «…Аллах, ичинъизде иман эткенлернен илимге наиль олгъанларнынъ дереджелерини юксельтир…» («Муджаделе» суреси, 58/11 ает), деп буюрыла. Пейгъамбер Эфендимиз (с.а.с.) де хадис-и шерифлеринде, илим огренмекнинъ эмиетини анълаткъан: «Аллах бир инсангъа хайыр тилесе, онъа дин хусусында терен бир анълайыш берир» (Бухари). Пейгъамберимиз, тек бу эки адамгъа: – Аллах берген малны догъру ёлда масраф эткен инсанъга; – Аллахнынъ берген илиминен кереги киби хукюм эткен ве оны башкъаларына огреткен инсангъа» (Бухари) нисбетен сукъланмакъ мумкюн олгъаныны бильдирди. Аллаху Теаля, Пейгъамберимизге, илимнинъ артувы ичюн бойле дуа этмесини эмир эткен: «…Де ки: Эй, Раббим! Ильмимни арттыр» («Та Ха» суреси, 20/114ает). Чюнки илим битмез-тюкенмез бир хазинедир. Бир тек саибине дегиль де, башкъа инсанларгъа ве атта бутюн джанлыларгъа да файда берир. Хакъ иле сахтени айырмакънынъ энъ муим вастасы - илимдир. Илимнинъ артмасы – инсангъа бир юк олмаз, аксине, оны юджельт-кен бир фазилеттир. Инсаннынъ ильми арткъан сайын, алчакъгонъюллиги де артар, инсан базы уйдурма шейлерден къуртулыр, керчекни анълар ве элинден кельгени къадар гузель бир инсан олмагъа тырышыр. Илимнинъ акси олгъан джаиллик ве бильгисизлик исе Ислямда тенкъид этиле. Аллаху Теаля яраткъан энъ къыйметли бар-лыкъ – инсандыр. Инсаннынъ бу къыйметини къорчалап, девам эттирмеси тек илимнен мумкюн. Эйилик ве яманлыкъ ортасында тургъан инсан, илим весилесинен яманлыкълардан узакъ турып, эйиликке ёнеле. Аллахнынъ разы оладжагъы бир омюр яшай. Эр шейни энъ яхшы бильген, Алим ве Хаким олгъан Юдже Раббимиз бизге илимни фарз къылды. Илимнен мешгъуль олмакъны ибадет сайды. Бизни ве топлумны раатлыкъкъа къавуштыра-джакъ эр тюрлю имкянны, тек илимнен эльде этмек мумкюн. Илим ве илим саиплерининъ динимизде муим ери бар. Бу себептен Аллах: «…Де ки, бильгенлернен бильмегенлер бир олурмы?...» («Зумер» суреси, 39/9 ает) буюрып, илимнен мешгъуль олгъанларнынъ устюнлигини анълатты. Пейгъамберимиз де бойле огют берген: «Я огреткен, я огренген, я динълеген я да илимни севген ол. Амма бешинджиси олма; эляк олурсынъ» (Таберани, Бейхакъи) дегенде, илимнинъ ве илимнен мешгъуль олмакънынъ муимлигини анълаткъан. Динимиз, айырмайып, бутюн илимлернинъ огренильмесини истей. Къуран бизлерге ер, кок ве яратылувнынъ инджеликлерини анълата ве бу мевзуда акъыл чалыштырмамызны истей. Айдынлыкъ - къаранлыкъны, хакъ - батылны, иман - куфюрни насыл ёкъ этсе, бунынъ киби, илим де джаилликни ёкъ эте. Илим олгъан ерде джаиллик яшамаз. Ильк инсан ве ильк Пейгъамбер Адемден (а.с.) кунюмизге къадар, инсанлыкъ тарихыны араштыргъанда, коремиз ки, олып кечкен фелякетлернинъ ве раатсызлыкъларнынъ темелинде чокъусы вакъыт джаиллик бар. Джаиллик къаранлыгъындан къуртулмакънынъ чареси – илим огренмектир. Пейгъамберимиз (с.а.в.) бир хадис-и шерифте бойле буюра: «Илим огренмек эр мусульман эркекке ве къадынгъа фарздыр» (Ибн Мадже). Пейгъамбер Эфендимиз бу мевзуда: «Илим –муминнинъ джоюлгъан малыдыр. Оны не ерде тапса, алмагъа энъ ляйыгъы одыр» (Тирмизи), деп айта. Омюр байлыгъымызны догъру къулланайыкъ. Сель киби акъып кеткен вакъытымызны бошуна сарф этмейик. Инсангъа энъ яхшы къабилиетлерни къазандыргъан, инсанны джаиллик къаранлыгъындан къуртаргъан илимлерни огрене-йик. Огренген файдалы илимни, энъ эвеля, озюмиз амельге кечирейик.   ИСА Велиев

Инсан гузель орнекке мухтадждыр

Опубликовано:

  Бала буюклерден орьнек алып, бу аятны танымагъа башлай. Аш ашагъанда, къашыкъны насыл этип тутмакъ, насыл кийинмек… Анасы- бабасы насыл этип лакъырды этсе, бала да айнысыны эшитип, бу шекильде лаф этмеге башлай. Яни инсан оськен сайын бу арекетлерни текрарлай. Балагъа сёзнен айтылгъан насиатлар аз шекильде къабул этиле. Олар корьгенини япа. Ана-бабалар балагъа не косьтерселер, къаршылыкъ оларакъ айны буны коребилелер. Ве тек анасы ве бабасындан дегиль, аркъадашларындан, къомшуларындан, оджаларындан да орьнек алып, осе. Яни бир генч, шахсиет оларакъ давранышлары ве алышкъанлакъларыны кендисине орьнек оларакъ ала ве шу орьнеклер вастасы иле осе. Онынъ ичюн орьнек оларакъ сечильген инсанлар гузель ахлякълы олмалы. Акси алда нетиджелер де аджыныкълы олабиле. Шу себептен баланынъ этраф даиресине чокъ дикъ-къатлы олмакъ керек. Генчлер чешит инсанлардан орьнек ала. Оларнынъ арасында, керчектен, эм гузель шахсиетлер, эм менфий чизгилерни ташыгъан инсанлар да мевджут. Амма унутмамакъ керек ки, догърусыны сайламакъ ичюн, Аллаху Теаля инсангъа акъыл-фикир берди. Бир генч ичюн гузель орьнек – Пейгъамберимиздир (с.а.с.). Пейгъамберимизнинъ хадислери, мусульманларгъа ёл косьтерген къаиделер кибидир. Бундан гъайры, сахабе кирам ве тарихта эмиетли ер алгъан чокъ гузель инсанлар бар. Оларнынъ эйи давранышларыны дикъкъаткъа алып, аятымызгъа кечирмек мумкюндир. Девамы бар...   Айше Дуран

Кебир Джами

Опубликовано:

Акъмесджит шеэри – озь адыны Акъмечит джамисинден – джамининъ диварлары акъ тюсте сылангъан месджиттен алмакъта. Джами бу ернинъ эсас ибадетханеси олгъаны ичюн, Кебир оларакъ адландырылды. «Кебир» сёзю «улу, буюк» киби терджиме этиле. Кебир джами 5 асыр эвельси, яни 1508 сенеси Менъли Герай Хан бахшыш эткен топракъта хаджы Абдурахман бей тарафындан къурулды. Бу джами, о девирдеки Акъмесджитнинъ энъ буюк бинасы олгъанынен бир сырада, шеэрнинъ энъ айырылып тургъан ве дикъкъат чеккен иншаат нумюнеси олгъан. Джамининъ минареси бинанынъ янында юкселип тургъан. Джамининъ азбарында медресе ве текие чалышты. XVII асырда джамининъ корюниши денъишмелерге огъратылды. Дженк, янгъын изини къалдырды. Нетиджеде, Кебир джами бир чокъ кере тамир ве реставрациядан кечкен эди. 1736 сенеси янъгъын олды ве джаминининъ гъайрыдан тикленильмесине дёрт сене керек олды. 1907 сенеси джами аман-аман темелинден башлап гъайрыдан къурулды. Советлер укюмети девиринде, тахминен, 70 сене девамында, джами бинасында басмахане ерлеше эди. 1991 сенеси къырымтатар халкъы Ватанына авдет эткенинен, Къырымнынъ энъ эски ибадетханелеринден бирини асыл вазифесине къайтармакъ – макъсад оларакъ къоюлды. Бугуньки куньде Кебир джами эм Акъмесджитнинъ, эм де Къырымнынъ меркезий джамиси сайыла. Джами 500-ге якъын инсанны сыгъдырабиле.   АЛИЕ Сеферша

Къабирге чичек сачмакъ ве кетирип къоймакъ меселеси

Опубликовано:

Якъынларыны джойгъан инсанлар, оларгъа насыл ярдымджы олурмыз, деп тюшюнелер. Шубесиз, оларгъа тиеджек ярдымынъыз бар. Энъ гузель ярдым намазнен, Къураннен, дуанен, оларнынъ адына япылгъан яхшылыкъларнен олур. Къабирнинъ янына джанлы чичеклер отуртмакъ ярашыр. Мусульман яшатыджы олмакъ керек. Мевзугъа аит эски бир икяе мевджут. Бир кунь бир шейх талебелеринден, озюне чичек кетиргенлерини истей. Бардыр бунда бир икмет деп, эр талебе чичеклернинъ энъ яхшыларындан, энъ гузеллеринден кетире... Бир талебе исе, шейхнинъ огюне, къуп-къуру солгъан бир чичекнен чыкъа. Башкъа талебелер, бунъа шейхнинъ не айтаджагъыны меракънен беклейлер. Шейх: «Эвлядым! Эр кес десте-десте чичек кетиргенде, сен не ичюн сапы сынгъан ве солгъан бир чичек кетирдинъ?», – деп, сорай. О талебе исе: «Оджам, сиз манъа бир чичек кетиргенимни истединъиз. Лякин къайсы тарафкъа айланмасам, къайда бакъмасам, табиат эп Аллахны зикр эте, эп Онынъ исмини анъа. Оларнынъ зикрлерини токътатмамакъ ичюн, мен де бу къуру, джансыз, ольген чичекни кетирдим…». Икяе олса да, акъикъат чизгисини ташый. Керчектен, вефат эткен инсангъа джанлы чичекнинъ, терекнинъ файдасы бар. Къабирге терек сачмакъ – севаптыр. Терек ве чичекнинъ, вефат эткеннинъ руху, азабынынъ хафифлетильмесине весиле оладжагъына даир риваетлер бар. Бундан себеп, къабирлернинъ устюне сачылгъан тереклернинъ япкъанлар зикрлери, тесбихлери о къабирде яткъаннынъ дефтерине язылыр ве оны сачкъангъа да севап къазандырыр. Амма сачылгъан бу терек я да отуртылгъан чичеклернен мезар ташы ярышувына айландырмамакъ керек. Чичекнинъ фияты дегиль, джанлы олмасы муимдир. Тереклернинъ мейвалы я да узун омюрли олгъаны эйи олур. Айрыджа, къабирнинъ эм янына, эм устюне сачмакъ гузель сайыла. Муим олгъан – эм къабристанны гузеллештирмек, эм де кимсеге къыйынлыкъ чыкъармамакътыр. «Элинъизде бир терек фиданы олса, къыямет къопмагъа башласа биле, эгер оны сачаджакъ къадар вакъытынъыз олса, мытлакъкъа сачынъыз» (Эль-Мунави, Фейзуль-Къадир, III/30). «Ким терек сачса, онынъ ичюн теректен асыл олгъан мейва микъдары къадар Аллах севап язар» (Ахмед б. Ханбель, Муснед, V / 415). «Эр ким бош, къуру ве джансыз бир ерни яшатаджакъ олса, бу амелинден себеп Аллах тарафындан мукяфатландырылыр. Инсан ве айван ондан файдалангъандже, о ерни яшаткъангъа садакъа язылыр» (Эль-Мунави, Фейзуль-Кадир, VI/39; Хейсеми, Меджмау’з-Зеваид, IV/67-68). «Бир кимсе бир терек сачса, о терек мейва бергендже, севабы онъа язылыр» (Ахмед б. Ханбель, Муснед, V/480). «Мусульманлардан бир кимсе бир терек сач-са, о теректен ашалгъан махсул мытлакъа онынъ ичюн садакъа олур. Кене о теректен чалынгъан мейва да, о мусульман ичюн садакъа олур. Къушларнынъ ашагъаны да садакъадыр. Эр кеснинъ ондан ашап эксильткени махсул да оны сачкъан мусульманларгъа аит бир садакъадыр» (Бухарий, Теджрид-и Сарих, VII/122; Муслим, Мусакат 2, №: 7). «Инсан къабирде биле олса, еди шейден мейдангъа кельген севап девамлы олып, озюне етишир: огретильген илим, халкънынъ къулланмасы ичюн акъытылгъан сув, ачылгъан къую, сачылгъан терек, япылгъан месджит, окъулмакъ узре багъышлангъан Къуран ве олюминден сонъ озюне дуа этеджек эвлят» (Мунавий, IV/87). Хазрети Пейгъамбер (с.а.с) бир мезарлыкътан кечкенде, эки мезардаки олюнинъ базы кичик шейлерден себеп, азап чеккенлерини корьди. Бу эки мезардаки мерхумлардан бири аятында лаф ташый, экинджиси исе кичик аджет япылув вакътындаки тамчылардан сакъынмай эди. Ресулюллах (с.а.с) яш бир дал алгъан, ортадан экиге больген ве эр бир парчаны эки къабирге де бирер-бирер отурткъан. Буны корьген сахабилер, не ичюн бойле япкъаныны сорагъанда: «Бу эки дал къурумагъандже, о экисининъ чеккен азап-ларынынъ хафифлетильмесине умют бар», – деп, буюргъандыр (Бухярий, Дженаиз, 82; Муслим, Иман, 34; Эбу Давуд, Тахарет, 26). Юкъарыда косьтерильген хадислерге бинаэн, къабирге чичек ве дигер джанлы осюмликлернинъ отуртылмасы иле мезарда яткъанларгъа файдасы олур, деп умют этемиз. Аллахнынъ рахмети сонъсуздыр. Селям ве дуа иле…   РАИМ Гъафаров

Аллах – адильдир. «Эль-Адль»

Опубликовано:

  Балачыкъларнынъ: «Аллах насылдыр?» суалине джевап тапмакъ ичюн, оларны Аллахнынъ адларынен таныштырмакъ гузельдир. Чюнки Аллах-нынъ эр бир ады Онынъ сыфатларыны анълата. Аллахнынъ гузель сыфатларындан бири – адалеттир. Бойле бир чизги инсанларгъа да мевджут, амма Аллах акъкъында айткъанда, «Аллах – адильдир», деп айтамыз. Онынъ 99 адларындан бири – «эль-Адль». Къуран-ы Керимнинъ бир къач аетлеринде тамам шу сыфат анълатылмакъта. «…Раббинъ ич кимсеге зулюм этмез (адалетсиз давранмаз)» («Кехф» суреси, 18/49 ает) «Шубе ёкътыр ки, Аллах зерре къадар акъсызлыкъ этмез…» («Ниса» суреси, 4/40 ает) «Шубесиз ки, Аллах инсанларгъа зулюм этмез, амма инсан озюне зулюм этебилир» («Юнус» суреси, 10/44 ает). Шу аетлерден анълашыла ки, Аллах, ким не акъ эткен олса, оны къаршылыкъ оларакъ береджектир. Биз бу дюньяда яхшы амеллерни япып, чокъча севап къазанмакъ керек-миз. Ахиретте де эр шей ольчюленир ве Юдже Аллах онъа коре адалетли давранаджакътыр. Куньделик аятымызда бир шей чекеджек олсакъ, теразени къулланамыз. Онынъ ичюн балаларнынъ зеининде шу «адалет» сыфаты даа яхшы къалмасы ичюн, оларнен берабер бир теразе яп-макъ мумкюн. Теразени япмакъ ичюн бизге невбеттеки алетлер керек: – 2 серник къутусы; – 1 дондурма таячыгъы; – йип Биринджиден, 2 серник къутусынынъ къапакъларыны чыкъарып, тек ичини къалдырамыз. Дондурма таячыгъыны алып, эки тарафтан тешичиклер япамыз (мында къалын ине, я да мызракъ (шило) къуланмагъа мумкюн). Эр бир серник къутусында да 4 кошеден тешиклерни къалдырамыз. Шу тешиклерден йипни кечирип, теразеге бир шекиль беремиз. Тераземиз азыр!

«Яш мимар» ярышынынъ гъалиби бельгиленди

Опубликовано:

Къырым мусульманлары Диний Идареси тарафындан илян этильген «Яш мимар» адлы Бутюн Къырым ярышынынъ нетиджелери чыкъарылды. Ярыш, бу сене июль айынынъ сонъунда илян этильди. Мутехассысларнынъ дикъкъатына 20-ден зияде лейха такъдим этильди. Финалда иштирак этмек ичюн, дёрт лейха сайланылды. Иштиракчилернинъ вазифеси – джамининъ къуруджылыгъында къырымтатар услюбинден файдаланып, концепция ве мимарий-план къарарларыны ишлеп чыкъармакътыр. Умумен, ярышнынъ макъсады – джамининъ энъ гузель эскиз лейхасыны сечмек, къырымтатар мимар услюбини сакъламакъ ве популярлаштырмакъ, мимарларны илериде иджадий ишке ильхамландырмакътыр. Жюри теркибине Къырым Муфтисининъ муавини Айдер Исмаилов, Къырым МДИ къуруджылыкъ ве топракъ болюгининъ ребери Эрвин Керимов, ГУП «Крымпроектреставрация» темсильджиси Шукри Халилов, «Индустрия развития» ширкетининъ ребери Энвер Эмираджиев, Багъчасарай тарихий-медений къорукъ музейининъ мудир муавини Рустем Эминов кирдилер. Финалгъа чыкъкъан иштиракчилер озь джами эскизлерини такъдим эттилер. Яш иштиракчилернинъ лейхалары, фаркълы услюпте – османлы, акъ денъиз, якъын шаркъ ве хай-тек услюбинде азырланды. Эр лейха, озь озгюнлигинен ве айырылып тургъан хусусий чизгилер иле меракъ догъурды. Финал нетиджелерине коре, жюри азалары гъалипни бельгиледи. Биринджиликни мимар Алим Валитов алды. Къырым Муфтиси, Алим Валитовгъа, Къырым мусульманлары Диний Идареси ве Къырым хадж-операторы адындан бахшыш берди – Мекке ве Медине топракъларына кучюк хаджылыкъкъа (умреге) ёлланманы эдие этти. Экинджи ер ве бахшыш оларакъ 3D принтерни, джами лейхасыны хай-тек услюбинде азырлагъан Ахтем Межмидинов къазанды. Учюнджи ер ве лазер принтерни дизайнер Асан Нуриев алды. Жюри азаларынынъ фикирлери ве интернет вастасынен рей берювине коре, «Сейирджилернинъ алгъышы» номинациясында Нурие Сеитвелиева гъалип олып чыкъты. В.И. Вернадский адына Къырым федераль университети къуруджылыкъ ве мимарджылыкъ Академиясынынъ учюнджи курс студентине махсус бахшыш – къаве-машина берильди. Бахшышны, Русие Федерациясы Девлет Думасынынъ депутаты Руслан Бальбек берди. Къырым Муфтиси: «Джами лейхаларынынъ къуруджылыгъында теджрибеси олгъан истидатлы яшларны корьмеге – буюк къуванчтыр. Бу джиддий маневий темель, бильгилернинъ тимсалидир. Окъунъыз, миллетимизнинъ эйилиги огърунда чалышынъыз, сиз киби тасиль корьген ве истидатлы яшлар саесинде миллетимизнинъ ады бутюн дюньягъа белли олсун. Биз исе даима сизге къол тутаджакъмыз», деп айтты. Озь невбетинде, Къырым Муфтисининъ муавини Айдер Исмаилов, яш мимарларгъа, иштирак эткенлери ве лейхаларнынъ гузель такъдими ичюн тешеккюрлер бильдирди. Айдер Исмаилов: «Эминим, бу джамилер мытлакъа Къырымны яраштыраджакъ ве бизим джамилеримиз, озь гузеллиги ве озьгюнлиги иле дюньянынъ белли джамилеринен бир сырада тураджакъ. Илериде де истидатлы яшларны тапмакъ ичюн, биз, бу киби ярышларны кечирмеге ниетиндемиз. Макъсадымыз – бизде истидатлы ве прогрессив, буюк потенциалнынъ саиби олгъан яшлар бар олгъаныны косьтермек, сизни, янъы лейхалар ве мимарджылыкъ санатында янъы дереджелерге иришювинъизге, илериде бизни къувандырманъыз ичюн ильхамладырмакътыр», деп иляве этти.

Къадын сахабелер

Опубликовано:

Пейгъамбер Эфендимизге (с.а.с.) ильк биат эткен ханымдыр.. Къыблеге ильк ёнъельген ханымдыр. Мал – мулькюнинъ 1/3 садакъа бермеге васиет эткен сахабенинъ апайыдыр… Ислям нуры сурьатнен яйылмагъа девам эте эди. Ниает, Медине шеэри де ильк мусульманларнен шерефленди. Ислям динининъ келювинен бир чокъ инсаннынъ омюри денъишти, янъы гъае ве макъсатлар пейда олды. Мединели 73 эркек ве эки ханым, Пейгъамберимизнен корюшмек ве онъа биат этмек ичюн, Меккеге ёлгъа чыкътылар. Бу ханымлардан бири де - Хулейде (р.а.) эди. Меккеде вазиет баягъы агъыр эди, бунынъ ичюн Мединели бу къардашлар, Пейгъамберимизни, озьлерининъ юртуна давет этмек ичюн кельдилер. Пейгъамберимиз (с.а.с.) даветни къабул этип, бу шерефли инсанларны севиндирди. Бир къач айдан сонъра, Мединеге хиджрет башланды, мусульманлар группалар алында кочьмеге башладылар. Мединелилер исе, эллеринден кельгени къадар, хиджрет эткен къардашларына ярдым эте эдилер. Хулейде (р.а.) пек гузель бир ана эди. Огълу Бишрни акъыллы ве джесюр бири оларакъ тербиеледи. Огълу, Пейгъамбер Эфендимизнен (с.а.с.) дёрт дженкте иштирак этти. Амма Хайбер дженкинде гъалебе къазангъан сонъ, бир къадын, Пейгъамберимизни ольдюрмек ичюн, зеэрли эт пиширип, мусульманларны давет этти. Бу эттен биринджи олып Бишр ашап бакъты ве чокъ кечмеден вефат этти. Хазрети Айше къадынларгъа дерс бере эди. Бу дерслерге даима Хулейде де келе эди. Бир кере Хулейде (р.а.), Пейгъамберимизни корип, бойле суаль берди: «Эй, Аллахнынъ Пейгъамбери! Ольгенлер бири-биринен танышып лаф этелерми?.» Пейгъамберимиз (с.а.с.) онъа бойле джевап берди: «Темиз бир рух, Дженнетте учкъан ешиль бир къуш кибидир. Насыл ки, къушлар терек пытакъларында отурып лаф этселер, шеитлер де ойле яшарлар». Хулейде (р.а.), Пейгъамберимиз хаста олгъанда, оны зиярет этмеге кельди. Пек агъыр алда олгъаныны корьгенде: «Эй, Аллахнынъ Пейгъамбери! Сыджагъыныз не къадар юксектир!», – демектен озюни тутып олмады. Пейгъамберимиз (с.а.с.) исе онъа: «Биз, Пейгъамберлер, бойлемиз. Аллах бизге севапларны къат-къат бергени киби, имтианларны да бол-бол ёллай. Бу хасталыгъым, Хайберде огълунъ Бишрнен ашагъанымыз о зеэрли этнинъ тесириндендир. Шу аньде биле юрек дамарларымнынъ къопкъаныны сезем». Хулейде (р.а.), бу сезлерден Пейгъамберимизнинъ вефат этеджегини анълап, агъламагъа башлады: «Анам, бабам санъа феда олсун, я Ресулюллах! Ойле айтманъыз!». Хулейде (р.а.), юреги Аллах ве Пейгъамберине багълы бир ханым эди. Бала тербиесинде де пек дикъкъатлы ве икметли бир ана эди. Онынъ омюринен якъындан танышсакъ, озюмиз ичюн бир чокъ дерс ве орьнек алырмыз. «Дженнет, аналарнынъ аякълары астындадыр», – деп буюрды Пейгъамберимиз (с.а.с.). Аллах бизге, эвлятларымыз ичюн нумюне, орьнек олып, гузель динимизни севдирмеге ве яшатмагъа насип этсин! Аминь! Аллах олардан разы олсун!   ЭМИНЕ Асанова

Балаларгъа диний бильгилерге меракъ ашламакъ

Опубликовано:

Бир балагъа, догъгъан анинден башлап, берильген эр шей, тербиесине тесир эте. Эр бир баба озь эвлядыны тербиели, яни гузель сыфатларнынъ саиби олгъаныны истей. Бу макъсаткъа иришмек ичюн энъ гузели – вакъытны джоймайып, балалыкътан башламакътыр. Балалыкъта, Ислям динининъ дюньясыны огренген, Аллахкъа итаат этмекни огренген балачыкълар, вакъыт кельгенде, озь адымларыны шу алынгъан тербиесине коре атаджакълар. Динимизге меракъ ве севги ашлайджакъ бир къач усул тевсие этиле: Къуранны динълемек Баланъызны Къураннен таныш этинъиз. Сурелерни язылы шекильде къоюнъыз я да озюнъиз окъуйбилесинъиз. Бала ойнагъанда, юкълагъанда я да ашагъанда, Къуран аетлерини динълейбиле. Ана сесинен гузельдже окъулгъан сёзлер баланынъ къулагъына хош келир. Заман кечкенинен корерсинъиз ки, баланъыз эшиткен аетлерни текрарламагъа да башлар. Бойле бир усул – Аллахнынъ китабы иле эйи танышув олур. Аллах акъкъында субетлер Бала анълагъан, саде бир тильде Аллах акъкъында, онынъ базы сыфатлары ве адлары акъкъында анълатынъыз. Меселя: Аллах кучьлю, мерхаметли, адиль. Эльбетте, бала бу шейлерни сонъуна къадар анълап оламаз, амма Аллах акъкъында бильги урлукълары кене де сачылыр. Лафларынъызда Аллахны чокъча анъмакъ Балачыкъкъа, «МашаАллах», акъсыргъанда, «Эльхамдулиллях» сёзлерини къулланмагъа огретинъиз. Я да «Сагъ ол» ибаресине джевап оларакъ, «Аллах разы олсун» ибаресини де къошсанъыз, пек гузель олур. Буюклерден эдиечиклер, янъы оюнджакълар алгъанда, Аллахкъа да шукюр бильдирмеге хатырлатынъыз. Балаларгъа Пейгъамберимиз акъкъында чокъча анълатынъыз Оларгъа, Пейгъамберге нисбетен севги ве урьмет ашланъыз. Бала аятыны суннетлернен толдурынъыз Балаларгъа суннетлерни (Пейгъамберимизнинъ арекетлерини) анълатмагъа ве оларгъа алыштырмагъа ич бир вакъыт эрте дегильдир. Ашамаздан ве ичмезден эвель «Бисмиллях» айтмагъа, урба кийгенде, сагъ тарафтан башламагъа, юкъламагъа яткъанда, сагъ тарафкъа ятмагъа киби арекетлер бала кичик яшындан башлап, ерине кетиребилир. девамы бар…   ГУЛЬСУМ Ширинская

Базы адетлерге даир…

Опубликовано:

СУАЛЬ: Дуада мевлюд окъулгъанда, памукъкъа къокъулы сув (одеколон) тёкюлип, мусафирлернинъ пармакъларына тийдиртмек адети ве дуаларда мевлюд окъумакъ неге эсас-лана? Мусульманлар арасында девам эткен гузель адетлерден бири – мевлюддир. «Догъув заманы ве ери» манасына кельген мевлюд, догърусы – мевлид, Пейгъамберимизнинъ (с.а.с.) догъгъан геджеси иле багълы къулланылгъан бир сёздир. Даа сонъ Пейгъамберимизнинъ догъгъан вакъытыны, устюн васыфларыны анълаткъан шиирлерге де «мевлид» ады берильгендир. Пейгъамберимизнинъ догъгъан Ребиульэввель айынынъ 12-нджи геджесини весиле этип, догъув геджеси (мевлид) мерасимлери, Хиджреттен бир къач асыр кечкен сонъ кечерилип башланды. Тюрлю-тюрлю тиллерде окъулгъан мевлидлер бар. Тюркий тиллерде исе йигирмиден зияде мевлид язылгъандыр. Лякин буларнынъ ичинде энъ чокъ окъулгъан, Сулейман Челебининъ 1409 сенеси язгъан «Весилетюн-Неджат» адлы мевлид китабыдыр. Къырымда да, мираджны анълаткъан болюми «Мираджие» окъулмайып, бу мевлид окъула. Башта Пейгъамберимизнинъ догъгъан куню окъулгъан ве кечирильген мевлид мерасимлери, даа сонъ бутюн мубарек геджелерде текрарлангъан, даа зияде яйгъынлашып хасталыкъ ве даа бир талай весилелернен окъутылгъандыр. Мухаддис ве факих Ибни Хаджер, мевлид мерасими акъкъында тариф эткен риваетке коре, мевлид - Пейгъамберимизден учь-дёрт асыр сонъ Ислямий бир адетке чевирильмекнен берабер, бидъатнынъ «хасене» (гузель) къысымына кире. Бунынънен берабер, базы Ислям алимлери мевлид мерасимини кечирмеге къаршы чыкъ-къан, манасыз бир иш олгъаныны айткъанлар. Бидъат - диннинъ эмир этмеген шейни ибадет ниетинен япмакътыр. Ёкъса, динимиз, Къуран окъумакъны, мевлид киби иляхилерни окъумакъны ясакъ этмей. Онынъ ичюн, къартбаба-къартаналарымыз эр даим мевлидни окъуй эдилер. Мевлиднен алякъалы бир къач адетимиз бар, оларнынъ арасында: «Эмине Хатун» болюмини окъугъанда: «…Сувсадым гъает арареттен къатий, сундылар бир джам толусы шербети», – денъильгенде, адетимиз узьре, буны темсиль этмек ичюн, шербет кетириле. Амма базы ерлерде тамам о вакъыт ичиле, базы ерлерде иляхий айтылгъандан сонъ ичиле. Айны «Эмине Хатун» болюмининъ сонъунда, Хазрети Пейгъамберимизнинъ дюньягъа кельмесине сайгъы косьтермек ичюн, аякъкъа туралар ве саляват кетирелер. Базы койлерде саляват кетирип отуралар, базы ерлерде «Мераба» болюми де аякъта окъула. Айны «Эмине Хатун» болюмининъ со-нъунда: «Аркъамы сыгъады къувветле хеман», – окъулгъанда, апайлар бири-бирининъ аркъаларыны сийпайлар. Сонъки вакъытларда акъайлар да сийпамагъа башлады, бу янълыштыр, эскиден ойле шей ёкъ эди. Анда даа зияде догъув ве Хазрети Пейгъамберимизнинъ анасы анълатылгъаны ичюн, апайларынъ темсили даа догърудыр. Ве суалимизге кельдик, о да: «Эй, Азизлер» адлы болюмде: «Ол васиет ки, дерим (бизде дирхем сёзюне авушты) эр ким тута, Миск киби къокъусы джанларда тюте»… Яни бу васиетимизни туткъанларнынъ джанларындан, вуджутларындан Ресул-и Экремнинъ миск киби къокъусы дуюла, деп айтылгъанда, асылында буны темсиль этмек ичюн миск айландырыла. Мискни тапамагъанлар тазе я да къурутулгъан нане, фесильген, киби къокъулы отларны сюртелер. Эски вакъытларда мевлид акъшамлары раатлангъанда, чобанлар къоюнларны отлаткъанда окъула эди, миск сёзюни окъугъанларында, атешке къокъулы от атыла эди. Даа сонъ вакъытларда миск сюрюльмеге башлады, амма эвельки йылларда миск пек тапылмагъаны ичюн, памукъкъа гузель къокъулы шейлер, атта одеколон тёкюлип айляндырылды. Одеколон я да парфюм къулланмакънынъ абдестке зарары ёкъ. Амма гузель къокъу севген Пейгъамберимиз (с.а.в): «Къокъуларнынъ энъ гузели мисктир», – деп буюргъан (Муслим, Эдеб, 5). Онынъ ичюн кунюмизде, одеколон къулланмайып, эр ерде сатылгъан мисклерни къуллансакъ, даа догъру олур. Шуны да белиртмек керек ки, базы койлерде дуадан эвель мевлид окъула. Бу эски вакъытларда инсанлар дуагъа етишсин деп, узакъ-тан бекленильгенлер бар исе, олар кельгендже, дюнья лафы этильмейип, онынъ ерине мевлид окъуй эдилер. Бугунь исе дуанынъ вакъыты белли, кельгенлер онъа коре келелер, онынъ ичюн энъ башта дуа этилюви, яни Къураннынъ окъувы даа догърудыр. Къуран – Аллаху Теалянынъ келямыдыр, эр бир арифине севаплар бардыр. Онынъ ичюн, башта «Ясин» ве «Тебареке» сурелери окъулмакъ керек. Дуада башта Къуран Хатими багъышланыла, сонъ къыркълама (чюнки о да окъулгъан «Ясин»лердир), «Кензуль арш» олсун, мевлид олсун, пек къыйметли олсалар да, Къуран аетлеринден сонъ келе.   РАИМ Гъафаров

82 йыл сонъра…

Опубликовано:

Ялта… Къырымнынъ инджиси ве энъ гузель кошелеринден биридир. Дженктен сонъ, 1950-1960 йыллары Ялтанынъ сынъырлары кенъишлетильди ве бир къач кой шеэрнинъ эркянына кирсетильди. Бойле койлерден бири Ай- Васылдыр. Эвель Ай-Васыл коюнде 3 джами бар эди. Аша маалле, Орта маалле ве Юкъары маалле джамилери. Олардан сакъланып къалгъан тек Аша маалле джамисидир. Бу джами 1840 сенеси къурулды. Совет девиринде клуб оларакъ ишлетильди. Кунюмизде, Ялта районынынъ баш имамы вазифесини эда эткен Осман Топузнынъ тамырлары – Ай-Васылдандыр. Бабасы айны шу койде догъып буюди ве онынъ малюматына бинаэн, Аша маалле джами минаресининъ темели ве ашагъыдаки къысмы таштан, минаренинъ озю исе тахтадан ясалгъан эди. Йыллар девамында тахталар чюрюди ве 1937 сенеси шиддетли рузгяр себебинден минаре йыкъылды. Къырымтатарлар Ватангъа авдет эткенинен, ибадетханелерни де къайтармакъ макъсадынен ишлер алып барыла башланды. Сёз юрютильген Аша маалле джамиси де мусульманларгъа къайтарылып, озь къапыларыны ачты. Осман агъа Топуз бу вакъиаларнынъ иштиракчиси олып, Ай-Васыл джамиси озь асыл вазифесине ве сыфатына гъайрыдан насыл этип кетирильгенини бойле хатырлай: «Джами клуб оларакъ ишлетильгени себебинден бина сакъланып къалды. Лякин 1990 сенеси, бизлер авдет эткен сонъ, клуб да энди чалышмай эди. Джамини къайтармагъа ниетлендик ве 1992 сенеси макъсадымызгъа еттик, 1993 сенеси исе весикъаларны япып элимизге алдыкъ. Бирден тамир этмеге чаремиз олмады. Тек 2013 сенеси тамир ишлерини башладыкъ ве 6 йылдан берли джами тамири девам эте. Аллах насип этти – Ай-Васыл джамисини эндиден минаре яраштыра. Учь афта ичинде бу минарени къурып битирдик. Минаремизнинъ узунлыгъы 33 метр. 80 йылдан зияде Ялтада минаре ёкъ эди, чокъ шукюр, минарени де къурып чыкътыкъ, Муфтиятымыз дестек косьтерди, джемаат къол тутты, догъма ауткалы Иффет агъа Софу, джамининъ минаресини къурдырмакъ ичюн, пара айырмагъа ниетленген. Бир къач йыл эвельси рахметли олгъан Иффет агъанынъ васиетини 92 яшындаки татасы Джаиде ханым Софу ерине кетирди. Аллахнынъ ярдымы иле бу ишни екюнледик. Джами бар эди, амма корюнмей эди. Шимди исе Массандрадан энгенинен джами олгъан ер бирден белли ола». Осман агъанынъ айткъанына коре, джума намазларына къошулгъан ватандашларымызнынъ сайысы кеткен сайын арта, хыным ве балалар ичюн Къуран дерслери алып барыла, эркеклер ичюн де группанынъ тешкиль этильмеси козьде тутула. Янъы къурулгъан минареден энди эзан чагъырыла ве онынъ сеси Ай-Васылгъа ве этрафына яйыла. Лякин япыладжакъ ишлер даа чокъ. Ильк невбетте, джами азбарынынъ абаданлаштырувы ве абдестханенинъ къурулмасыдыр. Бу куньге къадар девам эткени киби, ерли сакинлер ве тамырлары бу койден олгъан инсанларнынъ дестегинен бу ишлернинъ де сонъуна чыкъылыр, деп умют этиле.   АЛИЕ Сеферша