Хидает - Страница 2 из 17 - ЦРО ДУМКЦРО ДУМК | Страница 2

Пн

17

мая

5
Шевваль
1442 | 2021
Утр.3:20
Вос.5:01
Обед.12:44
Пол.16:43
Веч.20:17
Ноч.21:59
Времена намазов
Календарь 2021г

Намаз

Хидает - Страница 2 из 17 - ЦРО ДУМК

Копюрликой джамиси

Опубликовано:

Къырымнынъ къадимий кой джамилери арасында кунюмизге еткенлернинъ сайысы аздыр. Олардан бири – Къарасувбазар районындаки Копюрликойнинъ джамисидир. Мезкюр джами 1703 сенеси къурулды. Бир къач асырлыкъ джами олмакънен бир сырада шу джамининъ даа бир тарихий озьгюнлиги бар. Меселе шунда ки, Копюрликой белли халкъ къараманымыз Алим айдамакънынъ догъма коюдир. Меселя, белли языджы, драматург Юсуф Болат озюнинъ «Алим» романында, Копюрликойнинъ манзарасыны ифаде этип, сёз юрьсеткенимиз джамини де анъып кече. Къадимий джамининъ диварлары пишмеген толалардан къалангъан, тёпеси къуббенен къапалы эди, минареси исе, о девирде Къарасувбазар больгесине хас шекильде, яни кенъ ве алчакъ эди. Совет укюмети девиринде джами ибадет ичюн къапатылды ве анбар, барак оларакъ къулланылды. Сюргюнликтен бир къач йыл эвель джамининъ къуббесини алып ташлагъан эдилер. Кет-кете тарихий джами бербат алгъа кетирильди. Лякин джамининъ парлакъ ренкли михрабы муджизевий шекильде сакъланып къалды. Къырымтатарлар ватангъа авдет олгъан сонъ, Копюрликой джамисини гъайрыдан тиклемек ниети пейда ола, лякин бу макъсаткъа иришмек ичюн узун йыллар керек ола. Ерли дин джемиетнинъ ве, умумен, джемаатнынъ фаалиети ве Къырым мусульманлары диний идаресининъ къолтутувынен 2014 сенесининъ сонъунда учь асырлыкъ джамининъ джиддий реставрациясы башлана. Виране алда олгъан къадимий джами 2017 сенеси, июнь айында, Ораза байрамынынъ арефесинде къапыларыны ача, ве муэззин минареден ерли мусульманларны ибадетке чагъыра. Бу эеджанлы кунни тек копюрликойлюлер дегиль де, къомшу Айланма, Бий Эли ве Соллар койлерининъ сакинлери де бекледи, чюнки мезкюр койлерге энъ якъын олгъан джами – Копюрликой джамисидир. Йыллар, шараитлер, укюметлер ибадетханелеримизнинъ сакъланып къалмасына эр вакъыт мусбет тарафтан тесир этмесе де, Копюрликой джамимиз темелинде къала бильди. Ондан да гъайры, янъы нефес иле, меракълы тарихынен келеджек несиллеримиз ичюн мирас олып, хызмет этеджек. Ве ким биле, бойле тарихий мекянлардан кечип, даа не къадар къараманларымыз, йигитлеримиз чыкъар. Алие Сеферша

Бераат геджеси

Опубликовано:

Мусульманлар ичюн хусусий геджелерден бири – Бераат геджесидир. 2021 сенеси шу мубарек гедже мартнынъ 27-сини 28-ине багълай. Бераат геджеси хиджрий шабан айынынъ он бешинджи геджесидир. Яни он дёртюнджи ве он бешинджи куньлери арасындаки геджедир. Аллаху Тааля ич бир шей даа яратылмадан эр шейни такъдир этти. Юдже Раббимиз такъдир эткенлеринден бир йыл ичинде оладжакъ шейлерни Бераат геджесинде мелеклерге бильдире. Инсанларнынъ бир йыллыкъ такъдири, оларгъа келеджек рызыкъы бу геджеде бельгилене. Къуран-ы Керим де Левх-и Махфузгъа бу гедже энген эди. Бунъа коре, Ресулюллах Эфендимиз бу геджеде чокъ ибадет ве чокъ дуа эте эди. Эр йыл Бераат геджесинде шу сенеде оладжакъ шейлер, амеллер, омюрлер, олюм себеплери, юксельмелер, алчалмалар, яни эр шей Левх-и Махфузда языла. Хадис-и шерифлерде бойле буюрылгъан: «Рахмет къапылары дёрт геджеде ачыла. Шу геджелерде япылгъан дуа ве тёвбелер ред олмай. Булар: Ораза байрамынынъ ве Къурбан байрамынынъ биринджи геджелери, шабаннынъ он бешинджи геджеси (Бераат геджеси) ве Арефе геджесидир» (Ибн Асакир); «Джебраиль, алейхи’с-селям, манъа кельди. – «Тур, намаз къыл ве дуа эт! Бу гедже – шабаннынъ он бешинджи геджесидир», – деди, – «Аллаху Тааля бу геджеде ибадет эткенлерни багъышлай. Ялынъыз мушриклерни, буюджилерни, фалджыларны, хасислерни, ички ичкенлерни, фаиз ашагъанларны ве зина япкъанларны афу этмей». Бераат геджеси гъанимет ве фырсат оларакъ билинмели! Чюнки о, белли бир геджедир. Шабаннынъ он бешинджи геджесидир. Къадир геджеси пек буюк исе де, къайсы гедже олгъаны белли дегильдир. Шу мубарек геджеде чокъча ибадет япылмалы. Джума, Арефе, байрам, Къадир, Бераат, Мирадж, Ашуре, Мевлид ве Регъаип геджелеринде ибадет этмек чокъ саваплыдыр. Мухаммед Ребхамий хазретлери «Риязу’н-насыхин» китабында бойле бильдирген эди: «Буюк Ислям алими, имам Невевий хазретлери «Эзкяр» китабында бойле буюра: «Гедженинъ он эки къысымындан бир къысымыны, яни бир сааты къадар онъа къыймет бермек, Къуран-ы Керимни ве Ислям алимлерининъ китапларыны окъумакъ, намаз къылмакъ ве дуа этмек, бутюн геджени ибадетнен кечирмек сайылыр. Яз ве къыш геджелери ичюн эп ойледир». Асан Усеин  

«Эвлятларымызгъа догъру ёл косьтергичи олайыкъ!»

Опубликовано:

«Айткъан сёзлеримни ерине кетирмек, адалетли олмакъ – меним омюр шиарымдыр», – деп пайлашты Джанкой районынынъ баш имамы Музаффар Ягъяев. Гъурбетликте догъгъан Музаффар оджа дини, тили ве урф-адетлерни сакълап, балаларына ашлады. Бугуньки куньде Музаффар оджа Джанкой районынынъ баш имамы, бахтлы баба ве къартбабадыр. Музаффар Ягъяевнен якъынджа таныш олмагъа теклиф этемиз. Музаффар оджа, яшынъызгъа коре, сиз гъурбетликте догъдынъыз, лякин бир шейге бакъмадан, Ана-Ватанымызгъа къайттынъыз. Ватангъа не вакъыт авдет олдынъыз, сиз ичюн бу авдет ёлу насыл олды? Мен Озьбекистаннынъ Маргъылан шеэринде 1956 сенеси дюньягъа кельдим. Ватан севгисини бизге миллетимиз ве, эсас, къорантамызда рахметли анам ве битам ашладылар. Ана сютюнден башлап, Къырымгъа кельгенимизге къадар, Ватангъа къайтаджакъмыз деп, яшай эдик. Атта, Озьбекистанда топракъ алайым да, эв къурайым деген дуйгъу ёкъ эди. Эбет, бу мевзу акъкъында чокъ сёйлемек мумкюн, амма эвде Ватан севгиси, асрети, ана, бита, тизелер севгиси манъа да тесир этти. Иште, Аллаху Таалянынъ ярдымынен, ниает, 1989 сенеси Къырымгъа кельдик, Раббимизге шукюрлер олсун. Гъурбетликте яшап энъ эсасы дин, урф-адет ве тилимизни гъайып этмемеге сизге не ярдым этти? Дин, зенаат, тилимизни джоймайып, джемаатымызгъа багъланмагъа тырыштыкъ. Эвеля, эбет, къорантамыз тесир этти. Эвде тек ана тилиде лаф эте эдик, битам намаз къыла, Къуран окъуй эди. О вакъытлары медресе ёкъ эди, къартлардан оларнынъ дин бильгилерини ала эдик. Керчектен, динден фарз, суннет, мекрухны темелинден бильмей эдик, амма мусульман ахлякъы, намусымыз бар эди, бутюн буюк гунахлардан узакълаша эдик. Бу ёллардан кечкен сонъ, Къырымда догъгъан ве яшагъан несильден не беклейсинъиз? Къырымда догъгъан несильден беклегеним ве умют эткеним шудыр ки, сагълам олсунлар, япкъан ишлерини билип япсынлар, эгленджелерде, окъувда (колледж, институтта) земаневий ишлеринде догърусыны сайласынлар, эр бир япкъан арекетте орта ёлны сечсинлер. Языкъ ки, базы яшларымыз сапма-деструктив джемаатларгъа къошулып, миллетимиз ве динимизден узакълаштылар. Динге якъынлашма ёлунъыз насыл олды? Динге якъынлашма ёлум насыл олды десек, асыл озюм мусульман олгъанымны биле эдим, амма чокъ шейден хаберсиз эдим. Бир кунь коюмизге рахметли Музафер агъа Керимов бир къач тюрк оджасынен кельген эдилер. Бизге сен киби инсанлар керек, дедилер. Туркиеде окъумагъа чаре бар, анда махсус имам курслары ачылгъан экен. Мен исе, эв къурам, оны битирмек керек деп, джевап бердим. Анда барып окъумагъа къысмет олмады. Бираз вакъыт кечкен сонъ, Аллаху Тааля о тюрк оджаларыны Къалайгъа ёллады. Ве, ниает, тюрк оджалары Муфтиятнынъ рехберлигинде Къалайда эркек ве къыз медреселерини инша эттилер. Чокъ оджаларнен таныш олдыкъ, сухбетлерде, ифтарларда, мусафирликте бильги алдыкъ. Аллаху Тааля эписинден разы олсун! Джанкой районынынъ баш имамы вазифесини беджересинъиз. Вазифенъиз акъкъында тариф этинъиз. Мен 10 йыл девамында Къалай къасабасынынъ имамы олып, хызмет этем ве 5 йыл Джанкой районынынъ баш имамы вазифесинде булунам. Районымызда 30-дан зияде дин джемиетимиз бар. Бу сене базы сыкъынтылар артты. Бир къач койнинъ имамы, молласы Ковид-19 хасталыгъы себебинден вефат этти, Аллах оларгъа рахмет эйлесин. Шу себептен кадрлар етишмемезлиги меселеси ортагъа чыкъты. Ал-ы азырда Джанкой районында не къадар джами чалыша? Муфтиятымызгъа багълы олгъан 30 дин джемиет, джами ве ибадетхане бар, ве эписи чалышкъан алда. Къач баланъыз бар? Балаларынъызгъа насыл тербие бермеге тырыштынъыз. Фикиринъиздже, баланынъ тербиесинде энъ чокъ неге дикъкъат этмек керек? 4 балам бар. Эписи медресе тахсилини алды. Харам ве элял не олгъаныны бильмелерини истедим, чюнки инсаннынъ къыскъа омюри бар ве бу омюрни догъру иманнен ве дин къаиделеринен яшамакъ керек. Ана тилини ашламагъа тырыштым, бир-бирине мерхамет косьтермелерини ве бирлик олмаларыны тербие этмеге тырыштым. Балаларымдан разым. Бугунь сиз бахтлы къартбаба оласынъыз, не къадар торунынъыз бар, оларгъа не ашламагъа тырышасынъыз? Аллахкъа шукюрлер олсун, 13 торуным бар, оларгъа да ана тилини, диний ве миллий дегерлерни ашламагъа тырышамыз. Бирлик олмагъа, бир-бирине яхшы давранмаларыны огретемиз. Сизинъ арзунъыз насыл? Халкъымызгъа насыл тилек ве насиатларынъыз олур? Арзум будыр ки, халкъымыз, миллетимиз бир олсун. Чешит тюрлю фитнелерден узакъ турсынлар, бир-биримизге дестек косьтерейик, агъа-къардаш олайыкъ, арамызда кин, нефрет ачув дуйгъуларыны бастырайыкъ. Ватанымызгъа, эвлятларымызгъа догъру ёл косьтергичи олайыкъ!   Эвелина Аблязова

Пейгъамберимизнинъ буюк муджизеси – Мирадж

Опубликовано:

Март 10-11 куньлерини багълагъан гедже – мубарек Мирадж геджесидир. Келиме оларакъ мирадж «юксельмек, юксекке чыкъмакъ, юксельмеге ярдым эткен васта» маналарына келе. Мирадж, инсанлыкънынъ къуртулышы ичюн ёлланылгъан севгили Пейгъамберимизнинъ, Юдже Аллахнынъ сонъсуз къудретининъ эсерлерини сейир этип, онынъ хузурына юксельгени мукъаддес ве маневий бир ёлджулыкъ, кяинатнынъ юдже яратыджысынынъ давети узерине керчеклешкен муджизевий бир корюшмедир. Мирадж хиджреттен бир бучукъ йыл къадар эвель, тахминен милядий 621 сенеси, къамерий такъвимге коре, реджеп айынынъ 27-нджи геджесинде, мушриклернинъ баскъылары арткъаны, Пейгъамберимиз Таиф зияретинде уджюмге огърагъаны ве мушриклернинъ сыкъыштырмаларына даянамагъан базы мусульманларнынъ Хабешистангъа кочьмек зорунда къалгъанлары бир заманда мейдангъа кельди. Бир чокъ икмет ве иляхий сыр сакълагъан бу гедже акъкъында «Исра» суресининъ биринджи аетинде бойле анълатыла: «Бир гедже онъа аетлеримизден бир къысымыны косьтерейик дие, (Мухаммед) къулуны Месджид-и Харамдан этрафыны мубарек эткенимиз Месджид-и Акъсагъа алып баргъан Аллах нокъсан сыфатлардан узакътыр, О, акъикъатен эшитиджи, корюджидир». Месджид-и Акъсадан сонъраки Мирадж ёлджулыгъы акъкъында бильгилеримиз Пейгъамберимизнинъ хадис-и шерифлерине эсаслана. Бу мевзудаки хадислерде Пейгъамберимизнинъ Джебраильнинъ рефакъатында, ич бир инсангъа насип олмайджакъ бир шекильде, заман ве ер ольчевлерине сыгъмагъан алда, коклерге юксельгени, пек чокъ маневий макъам ве мевкъининъ онъа косьтерильгени, ниает, юдже Аллахнынъ хузурына чыкъкъаны кенъиш бир шекильде анълатыла. Пейгъамберимизнинъ Юдже Аллахнынъ хузурына юксельгени энъ маналы ве энъ буюк муджизелеринден бири олгъан Мирадж, Ресулюллахнынъ шахысында инсанлыкънынъ огюнде ачылгъан сынъырсыз бир юксельме уфугъыдыр. Бу адиседе маддий ве маневий юкселишке, бутюн ашшагъы дуйгъулардан, эр тюрлю ярамайлыкълардан арынып, керчек къуллукъкъа, энъ юдже дереджеге иришмеге ишарет бар. Мирадж адисесинде инсаннынъ, тырышкъаны такъдирде, маддий ве дюньявий месафелерини къыскъарта биледжеги, коклерге ве денъизлерге аким ола биледжегине бельгилер бар. Мирадж геджесининъ мусульманлар ичюн муим нетиджелеринден бири, ич шубе ёкъ ки, Ислям динининъ темель диреги ве муминлерге бир Мирадж эдиеси олгъан намаздыр. Онынъ ичюндир ки, «Намаз муминнинъ Мираджы» олгъан. Насыл ки, севгили Пейгъамберимиз (с.а.с.) Мираджда васталардан арынып, Мевлясынен корюшкен олса, мумин де намазда вастасыз, догърудан Раббининъ хузурына чыкъа, ялынъыз онъа къуллукъ этме ве ялынъыз ондан ярдым истеме фурсатыны къазана. Айса, мумин куньде беш вакъыт намазыны дикъкъатнен ве хушу ичинде къылса, о намаз онынъ ичюн бир Мирадж олур, ве къул онен Аллахкъа ёл тапар. Мираджнынъ дигер бир эмиетли нетиджеси – «Бакъара» суресининъ сонъ эки аетининъ назиль олмасыдыр. «Аменеррасулю» деп анъылгъан ве ятсы намазындан сонъра окъулгъан бу мубарек аетлерде иляхий эмирлер къаршысында мытлакъ итааткъа ёнельген муминлернинъ инанчларындаки садакъатлары ифаде этиле. Мираджнынъ бир башкъа нетиджеси де – Хазрет-и Пейгъамбернинъ умметинден Аллахкъа ширк къошкъанлар тышында олгъанларнынъ афу этиледжеклери вадесидир. Инсан, билип я да бильмейип, гунах ишлей. Гунахлардан себеп пешманлыкъ дуймакъ ве Аллахтан афу тилемек – бир даа гунах ишлемемек шартынен, – Раббимизнинъ гунахларымызны багъышламасына весиле ола биле. Бу мевзуда Къуран-ы Керимнинъ «Ниса» суресиндеки 48-инджи аетинде бойле буюрыла: «Аллах озюне ортакъ къошулувыны асыл багъышламаз, бундан башкъасыны (гунахларны) истеген кимсе ичюн багъышлар. Аллахкъа ортакъ къошкъан кимсе буюк бир гунах (иле) ифтира эткен олур». Бойле мустесна бир гедже весилесинен севгили Пейгъамберимиз Хазрет-и Мухаммедге (с.а.в.) вахий этильген, инсанлыкъны бахткъа алып бараджакъ эсасларны да хатырламакъ керек. Чюнки Къуран-ы Керимде «Неджм» суресининъ 10-унджы аетинде Мираджнынъ рухий аллары бойле анълатыла: «Бунынъ узерине Аллах къулына вахийини бильдирди». Бу вахий этильген акъикъатларны «Исра» суреси, 26-38 аетлер арасындан бойле хуляса эте билемиз, – ялынъыз Аллахкъа ибадет этмек, онъа ич бир шейни ортакъ къошмамакъ, ана-бабагъа эйилик этмек, сой-сопкъа, фукъаре ве ёкъсулларгъа ярдым этмек, исраф ве саранлыкътан сакъынып, къазангъаныны еринде масраф этмек, балачыкъларны ольдюрмемек, джемиетни ве аилени темелинден сарскъан зинагъа ве онъа тешвикъ эткен себеплерге якъынлашмамакъ, инсан аятына сайгъы косьтермек, етимлерге эйилик япмакъ ве оларнынъ акъларыны къорчаламакъ, берильген сёзде мытлакъа турмакъ, ольчю-тартыда ве эр сёз ве арекетлеримизде догърулыкъкъа дикъкъат этмек, билинмеген бир шейнинъ аркъасына тюшип, козю къапалы онынъ пешинден кетмемек, ер юзюнде кибирли ве гъурурлы кезмемек. Бу гедже весилесинен, Мирадж-и Небийнинъ сыррына бармакънынъ ёлларындан бири де – ибадет ве итаатымызны козьден кечирип, джан агъырткъанларнен эляллашмакъ, йыкъылгъан копюрлерни янъы баштан къурмакъ, унуткъанларымыз сой-соп ве достларымызны бир даа хатырламакъ ве маневий гъайыпларымызны къазанмагъа чалышмакътыр. Бу гедже дюньяда инсанларнынъ пек буюк арзу ве истеклери юзюнден къаршылашкъанлары сыкъынтылардан къуртулмалары ичюн, Аллахнынъ сонъсуз мерхаметине сыгъынмакънынъ ве инсанлыкънынъ къуртулышы ичюн онъа ялвармакънынъ вакъытыдыр. Бу гедженинъ къыйметини эйи билейик ве Раббимизнинъ «Фуркъан» суресининъ 77-нджи аетине сым-сыкъ сарылайыкъ: «(Къуллукъ ве) ялварувынъыз олмаса, Раббим сизге не деп дегер берсин?» Даа гузель ве ишанчлы бир дюнья, даа фазилетли ве даа аманлы бир аят ичюн Мирадж геджесини бу гузелликлерге бир юкселиш япайыкъ. Бу гедже мираджнынъ рухуны, манасыны, икметини ве универсаль бильдирисини янъы баштан тюшюнейик. Бу анълатылгъанлар инсан ве джемиетнинъ маневий хузуры, эйилик ве гузелликлернинъ менбасы ве ахлякъий севиенинъ юксельмеси ичюн керек олгъан универсаль принциплердир. Иште, Мирадж – бойле мубарек бир геджедир. Бу геджени джанландыргъанымыз вакъыт, бу геджеде вахий этильген устюн керчеклерге эмиет берейик, Мирадж геджесининъ айдынлыгъыны фырсат билип, чешит тюрлю себеплернен лекеленген къальплеримизни, эвеля, тёвбе ве истигъфар иле темизлемели, сонъра да Аллахкъа ве онынъ яраткъанларына нисбетен севги иле толдурып, эйи бир къул, кямиль бир мумин олмагъа гъайрет косьтермели. Фитне, фесат, гъыйбет ве ифтира киби, бизни бир-биримизге душман эткен ярамайлыкълардан узакъ турайыкъ, даргъынлыкъ ве джан агъыртыларыны ортадан къалдырып къучакълашайыкъ. Бу мубарек гедженинъ ышыгъында «Муминлер агъа-къардашлар» («Худжурат» суреси, 49/10), «Эп бирликте Аллахнынъ йипине (Ислямгъа) сым-сыкъ сарылынъыз, парчаланманъыз» («Ал-и Имран» суреси, 3/103) аетлериндеки тевсиелерни бир кере даа тюшюнип, бирлик ве бераберлик, къардашлыкъ ве ярдымлашув, севги ве сайгъы дуйгъуларымызны пекитейик. Эр йылнынъ Мирадж геджесинде Месджид-и Акъсанынъ бизлер ичюн эмиетини ве шимдики алыны эр вакъыт акъылымызгъа кетирейик. Юдже Раббим Мирадж геджемизни мубарек этсин. Ахиретке кочькен якъынларымызгъа рахмет этсин. Бизлерге бу геджеден файдаланмагъа насип этсин. Гунахларымызны, хаталарымызны, къусурларымызны ве исьянларымызны багъышласын. Дуаларымызны, япкъан ве япаджакъ ибадетлеримизни макъбул эйлесин.   Ремзи КУРТДЕДЕ  

Аллахнынъ хусусий ве севгили къуллары кимлердир?

Опубликовано:

Аллахкъа якъын олгъан, Онынъ хусусий ве севгили къуллары кимлер олгъаны ве насыл сыфатларны ташыгъанлары Къуран-ы Керимде, «Фуркъан» суресининъ 63-76-нджы аетлеринде бильдириле. Бу аетлерни дикъкъатнен окъуп анъласакъ, шу бахтлы инсанлар ким олгъаныны анълайджакъмыз. Келинъиз, бирер-бирер бу аетлерни козьден кечирейик. 1. «О, пек мерхаметли Аллахнынъ (хусусий) къуллары олардыр ки, ер юзюнде алчакъ гонъюлли олып юрер ве джаиль кишилер оларгъа лаф аткъанда, оларгъа «селям» деп, кечип кетелер» («Фуркъан» суреси, 25/63). Аллахнынъ севгили къулларынынъ биринджи сыфаты – алчакъ гонъюлли олувларыдыр. Шу сыфат инсанларнен яхшы мунасебетте олмакънынъ шартыдыр. Алчакъ гонъюлли инсанлар янында яшагъанлары адамларгъа ишанч берелер. Инсанлар тарафындан севилип сайылалар. Бойле инсанларны Аллах севе ве башкъаларгъа да севдире. Шу себептен Пейгъамберимиз (с.а.с.) бойле буюргъан эди: «Бир инсан, Аллах ризасы ичюн алчакъ гонъюллилик косьтерсе, Аллах оны юксельтир» (Муслим). Пейгъамберимиз бизге эр мевзуда нумюнедир. Аллах оны орьнек алмамызны ве онъа таби олмамызны эмир этти. Алчакъ гонъюллилик мевзусында да энъ гузель мисаль одыр. Пейгъамберимиз ич бир айырым япмайып, эр кеске нисбетен алчакъ гонъюллилик косьтере эди. О, энъ фукъаре ве ёкъсул инсанларнынъ эвине барып, оларгъа якъынлыкъ косьтере эди. Бир шейге ихтияджлары олып-олмагъаныны сорап, ихтияджларыны кеткизмеге тырыша эди. Пейгъамберимиз озь аркъадашларынен берабер отургъанда, ябанджы бири кельсе, кимнинъ пейгъамбер олгъаныны айырып оламай эди. Чюнки аркъадашлары киби саде кийине эди, олардан фаркъ этмей эди. Бир кунь бир адам Пейгъамберимизге (с.а.с.) зияретке кельген. Аллах Ресулюнинъ огюнде тургъаны ичюн, эеджанланып, къалтырамагъа башлагъан. Пейгъамберимиз шу адамнынъ къалтырагъаныны корип, онъа якъынлашты ве: «Раат ол! Мен бир укюмдар дегилим. Мен (къурейш къабилесинден) къуру отьмек ашагъан бир къадыннынъ огълу олам», – буюрып, оны тынчландыргъан (Ибн Мадже). Пейгъамберимиз, ким олса-олсун, бир ихтиядж ве иш ичюн онъа мураджаат эткенге якъынлыкъ косьтерип, ишини корьмеге тырыша эди. Аллахнынъ Эльчиси о къадар алчакъ гонъюлли эди ки, инсанлар онъа сайгъы косьтермек ичюн базы ифтихар сёзлерини, макътав ибарелерини къулланмагъа истегенде, о, буны истемей эди. Абдуллах бин Сиххир ривает эткенине коре, Бени Амир эйети ичинде Пейгъамберимизни зиярет эткенде, базылары онъа «Эфендимиз» дедилер. Пейгъамберимиз исе: – Ёкъ, манъа «эфендимиз» деменъиз. Эфендимиз – Аллахтыр, – буюргъан. Бундан сонъ Амир огъуллары «энъ хайырлымыз», «энъ яхшымыз» дедилер. Пейгъамберимиз: – Дикъкъат этинъиз, бойле сёзлер айткъанынъыз вакъыт сизни шейтан ёнельтмесин, – деп буюргъан (Эбу Давуд). Эльбетте, Пейгъамберимиз пек алчакъ гонъюлли, йымшакъ табиатлы эди. Чюнки оны Аллах тербие эткен эди. Къуран-ы Керим, онынъ йымшакъ табиатлы олгъаныны бойле анълата: «Аллахнынъ рахмети себебинен, сен оларгъа йымшакъ даврандынъ. Эгер къаба, къатты юрекли олса эдинъ, олар сенинъ этрафынъдан дагъылып кетер эдилер» («Аль-и Имран» суреси, 3/159). Пейгъамберимизнинъ гузель ахлякъы себебинден инсанлар онъа якъынлашты, онынъ янында олды ве онъа ишандылар. Ислям динининъ къыскъа бир вакъытта яйылмасында да бунынъ буюк тесири бар. Къаба ве кибирли олгъан кишилерге инсанлар къолай-къолай якъынлашмаз ве оларгъа ишанч дуймазлар. Иште, муминнинъ биринджи хусусиети – эр кеске нисбетен алчакъ гонъюлли олмакъ, къаба ве къатты арекетлерден сакъынмакътыр. Джаиллер, ахмакълар оларгъа лаф аткъанда исе, муминлер оларгъа джевап бермейип, «селям» айтаракъ, о ерден узакълашырлар. Джаильге джаильдже джевап бермек – мунакъашагъа ве къавгъагъа себептир. Мумин исе, керексиз бир мунакъашагъа себепчи олмамакъ керек. 2. «Олар Рабблерине седжде ве къыям этип, геджени ибадетнен кечирелер» («Фуркъан» суреси, 25/64). Мумин – омюрининъ бир парчасы олгъан кунюни ибадетнен, чалышып тырышмакънен кечире. Чюнки Къыямет куню ондан омюрини не ерде ве насыл кечиргени сораладжакъ. Бунынъ ичюн кунь боюнджа япкъанымыз ибадеттен башкъа, гедженинъ бир къысымыны раатланмакънен, бир къысымыны да ибадетнен кечирмек керек. Чюнки Пейгъамберимиз ойле япа эди. О, гедже ятып раатлангъан сонъ, турып ибадет ве дуанен мешгъуль ола эди. Хазрет-и Айше анамыз бойле анълаткъан: «Бир гедже уяндым, Пейгъамберимизни ятакъта корип оламадым. Акъылыма яман шейлер кельди. Аджеба, Пейгъамберимиз башкъа апайнынъ янына кеткен экенми, дедим. Аман турдым, этрафыма бакътым, бакъсам, Пейгъамберимиз седждеге къапангъан, дуа эте. Озь-озюме : «(Эй, Айше) Акъылынъдан кечкен шейлерге бакъ, бир де онынъ юдже алынъа бакъ», – дедим» (Несаи). Къуран-ы Керимде дженнет ве ниметлерине иришкен инсанлар анълатылгъанда, – «Олар геджелери пек аз юкълай эдилер, саарь вакъытларында Аллахтан багъышлав сорай эдилер», – буюрыла («Зарият» суреси, 51/17-18). Керчектен, инсаннынъ гедженинъ сессизлигинде намаз къылмасы ве Аллахтан афу ве багъышлав сорамасы – муминнинъ ичине раатлыкъ бере. 3. «Олар (Аллахнынъ севгили къуллары) бойле дейлер: «Джеэннем азабыны устюмизден узакълаштыр! Керчектен де, онынъ азабы токътамагъан бир азаптыр» («Фуркъан» суреси, 25/65). Джеэннем – ахиреттеки азапнынъ хусусий еридир. Аллахкъа инанмагъан ве онынъ эмирлерине бойсунмайып, ясакъларындан узакъ турмагъанларнынъ, ольген сонъра тириледжеклери Къыямет кунюнде азап этиледжеклери ер демектир. Бу ердеки азап кечиджи дегиль, сонъсуздыр. Пейгъамберлерден (а.с.) башкъа ич кимсенинъ азапкъа огърамамакъ гарантиясы олмагъаны ичюн, муминлерге джеэннем азабындан Аллахкъа сыгъынмалары огретиле. Аллахым, бизни джеэннем азабындан къорчала! 4. «Ве олар (Аллахнынъ севгили къуллары), масраф эткенде не исраф этелер, не де саранлыкъ этелер, экиси арасында орта бир ёл туталар» («Фуркъан» суреси, 25/67). Инсагъа берильген эманетлерден бири де – мал-мульктир. Инсан Къыямет куню онъа берильген эманетлерден эсапкъа чекильгенде, мал-мулькюнден де сораладжакъ, буны къайда къазанып, насыл ве не ерге масраф эткенинден эсап береджек. Мумин, эвеля, малыны элял ёллардан къазанаджакъ ве оны исрафтан да, къызгъанчлыкътан да сакъынып, масраф этеджек. Исраф – сынъырларны кечмек ве малны ихтиядждан зияде къулланмакътыр. Аллах орта ёлдан айырылгъанларны ве сынъырларны кечкенлерни севмей. Динимиз, ибадетлерде биле, бизге орта ёл принципини тевсие эте. Инсаннынъ озюне, къорантасына нисбетен вазифелерини ихмал этеджек къадар нафиле ибадет этмесини Пейгъамберимиз тевсие этмеген, – «Устюнде беденинънинъ акъкъы бар, козьлеринънинъ акъкъы бар, омюр аркъадашынънынъ акъкъы бар, зияретчилернинъ акъкъы бар», – деп буюргъан (Муслим). Къуранда исрафтан сакъынмакъ мевзусында бойле буюрыла: «Бир де акърабагъа, ёкъсулгъа, ёлджугъа акъкъыны бер. Керексиз ерге де сачып савурма. Чюнки бойле сачып савургъанлар шейтаннынъ достларыдыр. Шейтан исе, Раббине къаршы пек нанкёрдир» («Исра» суреси, 17/26-27). Файдасыз, зарарлы ве динимизге коре ясакъ сайылгъан ерлерге япылгъан масрафлар исраф сайыла. Кунюмизде пек яйгъын олгъан ве инсанларнынъ бир-бирини куньлемесине себеп олгъан люкс ве косьтериш ичюн япылгъан масрафлар да исрафтыр. Исраф шахысларны да, топлумларны да къыйын алгъа кетире ве борджланмакъ меджбуриетине алып бара. Бордж исе, эм фертлер ичюн, эм де топлумлар ичюн агъыр бир юктир. Бунынъ ичюн Пейгъамберимиз борджтан Аллахкъа сыгъынгъан (Муслим). Иште, динимиз исрафны бунынъ ичюн ясакъ этти. Исраф ярамай бир алышкъанлыкътыр, амма къызгъанчлыкъ да онынъ къадар ярамай. Аллаху Тааля Къуранда бойле айта: «Ким озюни къызгъанчлыкътан къорчаласа, иште, олар умют эткенлерине ириширлер» («Хашр» суреси, 59/9). Къызгъанчлыкъ – зенгин олайым деп, къазанчны масраф этмектен, мал-мулькнен хайырлы ишлер япмакътан, хайыр ишлерни япкъан муэссиселерге дестек бермектен узакъ турмакътыр. Къызгъанчлыкъ – севильмеген бир табиат олгъаны ичюн Пейгъамберимиз: «Аллахым, къызгъанчлыкътан санъа сыгъынам, къоркъакълыкътан санъа сыгъынам, мухтадж алгъа тюшмектен (фукъареликтен) санъа сыгъынам», – деп, дуа эте эди (Бухари). Пейгъамберимиз, бир башкъа хадисинде бойле буюргъан: «Бир мусульманда эки табиат олмаз: къызгъанчлыкъ ве ярамай ахлякъ» (Тирмизий). Яни мусульман ахлякъсыз ве къызгъанч оламаз. Девамы бар...   Иса ВЕЛИЕВ

Ана-баба акъкъы

Опубликовано:

Аятымызда энъ муим меселелерден бири – къул акъкъыдыр. Фикиримиздже, къул акълары ичинде энъ муим олгъаны – ана-баба акъкъыдыр. Аллах ве Ресулине итааттан сонъ ана-бабагъа итаат келе, чюнки олар дюньягъа келиш весилемиз ве Аллахтан берильген буюк ниметлерден биридир. Олар – бизни тербие эткен, маддий ве маневий аятымызны къургъан мимарлардыр. Шу себептен оларнынъ устюмиздеки акълары сайыгъа кельмейджек къадар чокътыр. Шу мевзунен алякъалы оларакъ Аллах Къуран-ы Керимде бойле буюра: «Раббинъ ялынъыз Онъа къуллукъ этменъизни, ана-бабанъызгъа да яхшы мунасебетте олманъызны кесен-кес бир шекильде эмир этти. Олардан бири, я да экиси сенинъ янынъда къартайсалар, оларгъа «Уф!» биле деме, оларны азарлама; экисине де гузель сёз сёйле» («Исра» суреси, 17/23 ает). Абдуллах бин Месуд (р.а) бойле ривает эткен эди: «Ресулюллах (с.а.с.) Эфендимизден: «Аллах энъ чокъ бегенген амель къайсыдыр?», – деп сорадым. Ресуллюлах: «Вакъытында къылынгъан намаздыр», – деп, джевап берди. – «Сонъра насыл ибадет келе?», – дие, сорадым. – «Ана ве бабагъа яхшылыкъ ве итаат этмек», – деп буюрды. – «Даа сонъра насыл ибадет келе?», – деп сорадым. – «Аллах ёлунда джихад этмек», – буюрды» (Бухарий, «Мевакъит», 5; Муслим, «Иман», 137-139). Корьгенимиз киби, ана-бабагъа итаат этмек – Юдже Аллах бегенген амеллерден биридир. Аллаху Тааля озь ризасыны ана-бабанынъ ризасына багълагъан. Бу акъикъатны Севгили Пейгъамберимиз (с.а.с.) бизге бойле бильдирген: «Аллахнынъ разылыгъы – ана-бабанынъ разылыгъында, Аллахнынъ ачувланмасы да – ана-бабанынъ ачувланмасындадыр». Аятнынъ фыртыналарында бизни къорчаламакъ ичюн озь джанларыны феда эткен, бутюн кучьлеринен бизни осьтюрген, ихтияджымыз олгъан эр шейни теминлеген ана-бабамызнынъ акъларыны тёлемек, асыл, мумкюнми?! Шу хусуста Мевляна Хазретлери не гузель буюргъан: «Ана акъкъына дикъкъат эт! Оны башынъа тадж эт! Чюнки аналар догъум агърыларыны чекмесе эдилер, балалар дюньягъа кельмеге ёл тапып оламаз эдилер». Шу себептен биз, Аллах ве Ресулине итааттанъ сонъ ана-бабамызгъа нисбетен урьмет, итаат ве керекли хызметлернен мукеллефмиз. Эгер узакъ бир ерде яшасалар, оларны зиярет этип, гонъюллерини алмалы, дуаларыны истемек керекмиз. Оларгъа хызмет этмек, яхшы сёз сёйлемек, икрамда булунмакъ, бизим энъ буюк вефа борджумыздыр. Хусусан, къартлыкъ вакъытларында бунъа пек дикъкъат этмек керекмиз. Ана-баба гъайр-ы муслим олса да, Аллаху Тааля оларгъа яхшы бакъмакъны, истеклерини ерине кетирмекни (эгер бу истеклер Аллахкъа къаршы олмаса), гонъюллерини хош этмекни эмир эте. Дженнетнинъ ёлу ана-бабанынъ ризасындан кечмектедир. Юдже Аллах дженнетни салиха аналарнынъ аякълары тюбюне тёшеди, бабаларны да дженнетнинъ орта къапысы эткендир. Сёзлеримни Къуран-ы Керимде олгъан дуанен битирмек истейим. – «Раббим! Кичиклигимде олар мени насыл етиштирген олсалар, шимди Сен де оларгъа (ойле) рахмет эйле!» («Исра» суреси, 17/24 ает). Аллаху Тааля эпимизге ана-бабаларымызгъа энъ гузель шекильде давранмамызгъа ярдымджы олсун. Амин!   Мерьем ЛЮМАНОВА

Умму Руман (радыяллаху анха)

Опубликовано:

Пейгъамберимиз (с.а.с.) онынъ акъкъында: «Ким дженнет хурилерини корьмеге истесе, Умму Румангъа бакъсын!», – деп, буюргъан («Табакат», 8/78, «Эль-Исабе» 4/451, «Мустедрек», 3/473). Умму Руман балаларыны энъ гузель шекильде тербие этип, Ислямгъа омюрини адагъан бир ана, ахлякълы ве фазилетли бир ханым эди. Асыл ады Зейнеб эди. Биринджи акъайы кечинген сонъ, о, сахабелернинъ эфендиси олгъан Хазрет-и Эбу Бекирге акъайгъа чыкъкъан. Бу ювада эки гузель баласы, – Айше ве Абдуррахман дюньягъа кельген. Умму Руман Меккеде Дару’ль-Эркъамда биринджи мусульманлардан олгъаны ичюн, пек чокъ къыйынлыкътан кечкен. Пейгъамберимиз Мухаммед (с.а.с.) досту Эбу Бекирнинъ эвине кельгенде, даима Умму Румангъа: «Айшенинъ яхшылыгъы ичюн тырыш ве оны яхшы тербие эт!», – деп, тевсие эте эди. Бир кунь Пейгъамберимиз (с.а.с.) Хазрет-и Айшени ачувлы алда корьген ве кедерленип, Умму Румангъа: «Эй, Умму Руман! Санъа Айше акъта мени кедерлетмеменъни истеген эдим». Умму Руман бу сёзлернинъ манасыны тек Пейгъамберимизнинъ (с.а.с.) севгили апайы Хазрет-и Хатидже вефат эткен сонъ анълагъан. Бир талай вакъыт кечкен сонъ, Хавле бинт Хаким къудалыкъ ичюн мусафирликке кельген ве онъа: «Достум Умму Руман! Аллах аиленъизге хайыр ве берекет истегенини билесинъми?», – деп, сорагъан. Умму Руман: «Анъламадым. Не демек истейсинъ?» – деген. Хавле: «Сизге Мухаммедден (с.а.с.) келем. Мени къудалыкъ ичюн йиберди. Къызынъ Айшени истей», – деп, джевап берген. Умму Руман: «Бу бизим ичюн пек буюк бир шерефтир! Буны акъайым Эбу Бекирден сорамакъ керек», – деп, эеджанлангъан. Эбу Бекир (р.а.): «Машаллах! Амма Айше къардашынънынъ къызы ола да?» – деген. Хавле (р.а.) Пейгъамберимизге барып, буны анълаткъан. Пейгъамберимиз (с.а.с.) исе: «Эбу Бекир меним дин къардашымдыр, амма къан багъымыз ёкъ. Онынъ къызынен эвленмек манъа элялдыр. Эгер де теклифимни къабул этселер, эльбет», – деген. Хазрет-и Айше ве аилеси бу теклифни севе-севе къабул эткенлер ве никях къыйылгъан. Кяинат кунешининъ апайы олмакъ эр кеске насип олмай! Бу буюк шереф ве Аллахнынъ эдиеси эди. Эки йыл сонъра, Айше (р.а.) Меккеден Мединеге кочькенден сонъ, берабер яшамагъа башлагъанлар. Хиджретнинъ 5 сенесинде мунафыкълар Хазрет-и Айшеге агъыр бир ифтира аткъанлар, онынъ бир сахабенен берабер олгъаны яланыны яйгъанлар. Бу алда анасы Умму Руман сабыр этип, къызы Айшеге сабыр ве метанет тевсие эте ве озь иманыны косьтере эди. Умму Руман Мединеде 628 сенеси кечинген. Пейгъамберимиз (с.а.с.) озю мезарына келип, бу ханым ичюн дуа эткен ве Аллахтан афу этильмесини истеген. Къызыны насыл тербие этеджегини тюшюнген аналаргъа Умму Руманнынъ икяесинде чокъ дерслер бар. Тирмизиде кечкен хадисте Пейгъамберимиз (с.а.с.) айткъаны киби: «Кимнинъ къызы олса, ве о, оны гузель тербие этсе, дженнетке кирер». Шу хадис пек буюк мананы ифаде эте. Бир огъланны тербие этмек – бир инсанны, бир къызны тербие этмек исе, – бир несильни тербие этмек кибидир. Бу буюк месулиетни фаркъ этип, къызларнынъ рухиятыны анълап, динимизни севдирип, тербие этмек, биз, ана-бабаларгъа тюшкен вазифедир. Эмине Асанова

Балаларымыз хайырлы эвлятмы?

Опубликовано:

Аллахнынъ Ресули бир хадис-и шерифинде бойле буюргъан: «Ольгенден сонъ къулнынъ дереджеси юксельтиле. Къул: «Я, Рабби! Бу савап къайдан кельди?» – деп сорар. Аллаху Тааля да онъа «(Аркъанъда къалдыргъанынъ) хайырлы ве салих эвлядынъ сенинъ ичюн истигъфарда булунды, дуа этти», – деп буюрыр» (Ибн Мадже, «Эдеб», 1; Ахмед, II, 509). Хадис-и шерифте анълатылгъангъа коре, салих эвлятлар, вефат эткен ана-бабалары ве кеч-мишлери ичюн бир садакъа-и джарие ве рахмет весилеси ола. Лякин, бунынъ терсине, диний тербиелери ихмал этильген эвлятлар ана-бабалары ичюн, Аллах къорчаласын, бир сеййие-и джарие (яни девам этип кеткен бир гунах) себеби алына келе билелер. Бойле ана-бабалар, чокъ мухтадж олгъанлары алда, къабирлеринде зияретчисиз ве япа-ялынъыз къалырлар. Лякин бугунь буны анъламайлар, бир де «Аман, джаным, не оладжакъ, о даа яш, заманнен тюзелир…», – деп, эвлятларыны озь алына ташлайлар, динимиз ве адетлеримиз чизгисинде етиштирмейлер. Шу балалар исе, Къыямет куню ана-бабаларына къаршы шикяеджи оладжакълар ве: «Анам-бабам мени ихмал этти, яхшы бир мусульман эвляды олып етиштирмеди», – дейджеклер. Унутмайыкъ ки, балалар дженнетке ляйыкъ тер-темиз шекильде дюньягъа келе. Амма, ана-бабалар озьлерине иляхий бир эманет олгъан балаларынынъ маневий тербиелерини ихмал этселер, о дженнет къушларыны, Аллах къорчаласын, янълыш ерлерге учурырлар! Ве, бундан себеп, динимизни ве адетлеримизни бильмегенлери ичюн, эвлятларына да огретип оламагъан ана-бабалар ахиретте буюк бир месулиетнинъ астында къаладжакълар. Кунюмизде эвлятларнынъ яхшы бир келеджеги олсун деп, дюньявий тахсилине буюк эмиет берилип, бу ёлда керек олгъан вакъыт, акъча ве арекет фазласындан чокъ айырылып, оларнынъ эбедий бахтларыны къазандыраджакъ диний тахсиллерине исе, асыл къулакъ асылмай. Дюньяда ишке ярайджакъ дипломлары янында, о бир дюнья дипломларына дикъкъат этильмей. Балаларны яз татилинде бир-эки айгъа джамиге ёлламакъ биле истемеймиз. Ондан сонъ да балаларымыз фаркълы-фаркълы, олмайджакъ ёлларда юре. Онынъ ичюн ана-бабалар, башларыны эки эллерининъ арасына алып, тюшюнмек кереклер. Келеджекни берген ким? Асыл келеджегимиз дюньядамы, ахиреттеми? Аджеба, эвлятларымызнынъ гузель бир тахсиль алып, бу фаний аят базарында яхшы бир ерге кельмесини арзу эткенимиз къадар, эбедиет юрту – ахиретте де гузель бир макъамда олмаларыны арзу этемизми? Эвлятларымыз керчектен диний анълайышымызгъа, тилимизге, урф-адетимизге ве бизим къыйметлеримизге багълы олып етишеми? Оларнынъ шахсиет ве характерини ким шекиллендире? Балаларымызмы телевизор, интернет, бильгисаяр ве джеп телефонларыны къуллана, ёкъса, бу джихазлармы эвлятларымызны къуллана?! Эльбетте, эр бир ана-баба яврусынынъ устюнде энъ гузель урбаларны корьмеге истей. Амма о бир алемде эвлядыны дженнет урбаларымы, ёкъса джеэннемнинъ къоркъунчлы атешими сараджакъ, деп, ич къасевет этмезми? Эвлятларымызны насыл кийиндиремиз? Тыш корюнишини гузеллештирмек ичюнми, ёкъса гонъюль дюньяларынынъ Къуран ве Суннетнен гузеллешмеси ичюнми даа зияде тырышамыз? Аллаху Тааля къулларында къыймет бергени асыл васыф ает-и керимеде бойле бильдириле: «Мытлакъа, Аллах къатында энъ керемлинъиз (къыйметли олгъанынъыз) – энъ чокъ такъва саиби олгъанынъыздыр» («Худжурат» суреси, 49/13). Хадис-и шерифте де бойле буюрылгъан: «Ич шубесиз, Аллаху Тааля сизинъ беденлеринъизге ве суретлеринъизге бакъмай, юреклеринъизге бакъа» (Муслим, «Бирр», 33). Бу демек ки, эбедиет ёлджулыгъымызда бизге ве эвлятларымызгъа файда кетиреджек не беденнинъ кучь-къувети, не де тыш гузеллигидир, бир тек иман, такъва ве салих амеллердир. Нетиджеде, ярын къара бир къабирде агъыр бир алда ялынъыз къалмамакъ ве эвлятларымызнынъ дуасыны ве истигъфарыны ала бильмек ичюн, бугунь фырсат эльде бар экен, явруларымызгъа дин ве адетлеримизни огретип, оларны етиштирмеге гъайрет этмек керекмиз. Эвлятларымызнынъ тербиесинен якъындан алякъадар олмалы, оларнынъ тер-темиз юреклерине Аллах ве Пейгъамбер севгисини, Къуран ве Суннет анълайышыны, ватанына, миллетине севгини, урф-адетлерине сайгъыны ашламакъ керекмиз. Буны беджермек ичюн де къолларымыздан кельгенини япмакъ керекмиз, озь балаларымызны башкъасы огретмесин, бизге аит олмагъан къыйметлер бизге керекмей. Озь балаларымызны татлы сёзлернен, эдиелернен гузель шекильде тербие этейик ки, балаларымыз аркъамыздан дуа эткен, озь къыйметлерине саип чыкъкъан озь эвлятларымыз олсун. Имам Малик Хазретлери деген ки: «Мен эр хадис эзберлегенимде, бабам бир эдие бере эди. Ойле бир заман кельди ки, бабам эдие бермесе биле, хадис эзберлемек менде бир леззет алына кельди». Унутмайыкъ ки, эвлятларымызнынъ гонъюль топрагъына къайсы урлукъларны сачсакъ, оларнынъ мейваларыны топлармыз. Яни, не бере бильсек, тек оны беклей билирмиз…   Раим Гафаров

Зельзеле нетиджесинде виране этильген эки мимарий инджимиз

Опубликовано:

Халкъымыз Ватангъа къайтып кельген сонъ, янъы джамилер къурулып башланды, виране олгъан джамилернинъ гъайрыдан тикленилюви ичюн чокъ ишлер япыла, амма бу саада ишлер даа чокъ, эм къуруджылыкъ нокъта-и назарындан, эм де тарихий джеэттен эскиден джамилер олгъан ерлерни огренмек керек. Мисаль оларакъ, эвельден Воронцов сарайы олгъан ерде джами бар эди. Шу джами ве даа бир виранеге чевирильген джамининъ тарихларына бир назар ташлайыкъ. 1927 сенеси, сентябрь айында Къырымда кучьлю зельзеле олып кечти. Шу фелякет нетиджесинде учь инсан джаныны гъайып этти, алтмыш беш инсан джиддий зарар корьди. Зельзеле Ялтанынъ дженюбий тарафындан денъиз тюбю алтындан башланды, ве ялы боюнда узанып, юзь берди. Зельзеленинъ ильк аляметлери акъмашгъа якъын белли олмагъа башлады: айванлар раатсыз олып, емектен вазгечтилер, балыкъ авына чыкъкъан балыкъчылар Алуштанен Судакъ арасында анълашылмагъан давушны дуйдылар ве ачыкъ денъизге чыкъмакътан чекиндилер. Арадан чокъ вакъыт кечмеди, ер тепренмеге башлады, инсанларнынъ эвлеринде джамлар патлап, таванлар ве тёшемелер чытырдамагъа башлады, дамлар ве баджалар авдарылды. Биринджи сарсынты 10 саниеге якъын девам этти. Артындан даа бири кельди, ве инсанлар шашкъын алда не япыладжагъыны бильмейип, диварлары йыкъылаязгъан эвлеринден къачып башладылар. Дехшетли манзара бутюн ялыны къаплап алды, дагълар эшильгени себебинден этрафны кучьлю гурюльти сарып алды. Денъиз ялыдан чекилип, шиддетли далгъа олып омранды. Ярыкъ сёнди, девамлы сарсынтылар, зарар корьген инсанларнынъ инълеви, яйгъыравы, йыкъылгъан биналарнынъ корюниши – буларынъ эписи паникагъа себеп олды. Мезкюр зельзеленинъ излери олгъан Демирджи ве Судакъ дживарындаки дагъларда буюк чатлакъларны аля даа коре билемиз. 11 саат ичинде 27 кучьлю сарсынты олды ве энъ кучьлю сарсынтынынъ дереджеси 8 балгъа етти. Къырымнынъ ялысы – Алуштадан Акъяргъа къадар виране олды. Шу зельзеле Къырымнынъ ялы боюнда ерлешкен дюльбер джамилеримизнинъ ёкъ олмасына себеп олды. Олардан бири – Алупка джамисидир. XIX асырнынъ башында Алупка граф Михаил Воронцовнынъ мулькиетине кече. Ве о вакъыт граф озюне сарай къурмакъ ичюн эски ве харабе алда олгъан джами тургъан ерни сайлай. О ерде сарай къурып башлагъан сонъ, ерли джемаат ичюн янъы джами къурмагъа ваде эте. Бойледже, къурулып башлагъан Алупка джамиси 1834 сенеси тамамланды ве онынъ къапылары джемаат ичюн ачылды. Джамининъ мимары Филипп Эльсон олды. Асылына бакъаджакъ олсакъ, Алупка джамиси Къырым джамилеринден баягъы айырыла эди ве даа чокъ Идиль услюбинде джамилерни анъдыра эди. Уникаль иншаат нумюнеси ве ялы боюнинъ энъ буюк джамилеринден бири олгъан Алупка джамиси юзь йыл биле турмады. 1927 сенеси юзь берген ер тепреми нетиджесинде джами баягъы зарар корьди. Чокъ кечмеден, джамини тамир этмек ерине, онынъ къалымтылары темелине къадар дагъытылды. Махрум къалгъанымыз даа бир мимарий инджимиз – Гурзуфнынъ энъ корюмли еринде ерлеше эди. Гурзуф джамиси 1880-инджи сенелери къурулды. Джамининъ иншаатына параны базиргян Петр Губонин берген эди. Къая устюнде къурулгъан джамининъ минареси кокке юкселе эди. Джами озь дюльберлиги ве ичиндеки индже сутюнлеринен айырылып турып, Къырымнынъ ялы боюны яраштыра эди. Нарин, ешиль къуббели Гурзуф джамисини Истанбулдаки Ай-Софья джамисинен теништиргенлер чокъ олгъан. Базы менбаларгъа коре, Гурзуфтаки джамининъ де ады Ай Софья эди. Зельзеле себебинден джами бинасы зарар корьсе де, оны сакълап къалдырмакъ ихтималы буюк эди, лякин о девирде девлетнинъ сиясети эалини динден узакълаштырмакъ олгъанына коре, мабедни эски алына кетирмелери мантыкъсыз олур эди. Онынъ ичюн, сагълам къалгъан джамининъ минареси ве базы ерлери йыкътырылып, Аллахнынъ эви магъаз оларакъ къулланылды. Даа сонъра джами бинасы тамамен ёкъ этильди. Умютимиз бар ки, бизим ве келеджек несиллеримиз Къырымнынъ эм ялы боюнда, эм де дигер больгелеринде ёкъ олгъан джамилер ерине янъы ве гузель джамилер инша этер.   Алие Сеферша

Селямлашув адабы (девамы)

Опубликовано:

Динимизде селям бермек – суннет, джевабыны бермек исе, – фарздыр. Бу дуа ве ибадетнинъ инджеликлерини огренмеге девам этейик. «Селям алейкум» ибареси тек бу дюньяда дегиль де, дженнетте де муминлер арасында яйыладжакъ. Селямлашув муминлер арасында севги, аркъадашлыкъ, мерхаметлик ве дигер хош дуйгъуларны сачып, дженнет къапыларыны ача. Динимиз боюнджа ким биринджи селямлашмакъ керек? Бунынъ белли сырасы бар. Пейгъамбер (с.а.с.) бойле буюргъан: «Кичиги буюгине селям берер, атлы – джаяв кеткенге, кеткен – отургъангъа, аз олгъанлары сайысы зиядедже олгъанларгъа» (Бухарий, «Истизан», 5-6). Амма, эгер эки инсаннынъ яшы ве джемиеттеки ери тенъ олса, селямны биринджи оларакъ берген инсан энъ чокъ савап къазаныр. Пейгъамберимиз (с.а.с.) мубарек хадис-и шерифинде деген ки: «Аллахнынъ энъ севимли инсаны – биринджи оларакъ селям берген кимседир» (Эбу Давуд, «Адаб», 133). Ве башкъа хадисте: «Селямны биринджи берген адам экинджисинден даа хайырлыдыр», – дейиле (Эбу Давуд, «Адаб» 139). Эгер мусульман джемаат арасына кирсе, о, биринджи селям бермек керек. Эгер джемааттан айырыладжакъ олса, сагълыкълашкъанда, «селям алейкум» сёзлеринен кетмек керек. Бу къаиде Пейгъамберимизнинъ (с.а.с.) суннеттидир, хадис-и шериф Эбу Давудда кече. Хадиске коре, бир мусульман яшагъан ериндеки джемаатынынъ эписинен, бу инсанларнен таныш олса да, оларны бильмесе де, селямлашмакъ керек. Абдуллах бин Амр (р.а.) тариф эткенине коре, бир инсан Мухаммед Пейгъамберден (с.а.с.) бойле сорагъан: – Ислямда энъ эйи шей недир? Пейгъамберимиз (с.а.с.) бойле джевап берген: – Уйлелик емегине давет, бундан да гъайры, сен къаршынъдан кельген эр кеснен селямлашмакъ керексинъ! (Ибн Мадже, «Этъиме», 1). Эбет, аз инсан яшагъан ерлерде ве джемаатнынъ чокъу мусульманлар олгъан къасабаларда бу пек къыйын дегиль, амма шеэр эалиси буюк сайыда олса, ве этрафтакилер фаркълы динлерни кутьсе, бу – бираз даа къыйын ола биле. Амма, бир шейге бакъмадан, ич олмадымы, яшагъан еримизнинъ джемаатынен селямлашсакъ, Мухаммед Пейгъамбернинъ (с.а.с.) суннети боюнджа яшагъан олурмыз. Селямлашмакънынъ сынъыры ёкъ, куньде 10 кере биле олса да, селям бермек мумкюн. Пейгъамберимиз (с.а.с.) бойле буюргъан: «Эгер дин къардашынъызны корьсенъиз, онъа мытлакъа селям беринъиз. Эки сухбетдеш арасында таш, дивар я да дирек пейда олса, бу маниадан кечип, кене бир-биринен селямлашсынлар» (Эбу Давуд, «Адаб», 135). Селямгъа джевап насыл олмалы? Кечкен макъалемизде селямнынъ джевабы айны я да даа гузель олмакъ керек олгъаныны музакере эттик. Шимди исе, бунынъ эмиетини огренмеге теклиф этемиз. «Бир инсан Мухаммед Пейгъамберге (с.а.с.) келип, «Эс-селяму алейкум!» – деп, котеринки сеснен айтты. Пейгъамберимиз (с.а.с.) онъа айны джевап берди ве бу инсан онынъ янына келип отурды. Пейгъамбер (с.а.с.) деди: «Бу – он савап къазанды». Бундан сонъ даа бир адам кельди ве «Эс-селяму алейкум ва рахметуллахи!» – деп селямлашты. Пейгъамберимиз онъа айны джевап берип, «Бу – йигирми савап къазанды», – деди. Бираз вакъыт кечкен сонъ, бир сахабе даа келип, «Эс-селяму алейкум ве рахметуллахи ве беракятуху!» – деп селямлашты. Пейгъамберимиз (с.а.с.) онен айны шекильде селямлашып, «Бу исе, – отуз савап къазанды», – деди» (Эбу Давуд, «Адаб», 131-132). Эр бир мусульман эвге кельгенде, эв джемаатынен селямлашмакъ керек, бу – Аллахнынъ эмири ве Ресулюллахнынъ (с.а.с.) суннетидир. «Бир кере Мухаммед Пейгъамбер (с.а.с.) манъа бойле деди: «Огълум! Эвинъе киргенде, эв джемаатынен селямлаш. О вакъыт эвинъде берекет олур!» (Тирмизи, «Истизан»,10). Къуран-ы Керимде бойле кече: e«Эвинъизге киргенде, бири-биринъизге мубарек ве Аллахнынъ адынен эйи селям беринъиз» («Нур» суреси, 24/61 ает). Эгер инсан эвде бир озю яшаса, эвге киргенде селямлашыр ве озюне бу шекильде джевап берер: «Эс-селяму алейна ве аля ибадилляхи’с-салихин» («Бизге ве Аллахнынъ салих къулларына селям олсун!») (Муватта, «Селям», 8). Пейгъамберимиз (с.а.с.) балаларны селям бермеге огретмек ичюн, оларгъа эр вакъыт биринджи селям бере эди. Селям бермеге ясакъ олгъан вазиетлер. Базы вазиетлерде селям бермек ве алмакъ ясакътыр. - Инсан аякъёлда олгъанда, я да абдест алгъанда; - Намаз къылгъан ве Къуран окъугъан вакъытта; - Гунах амеллер япкъанда, софра башында алкоголь ичимликлер ичкенде я да джошкъун оюнларны ойнагъанда. Биз бу аджайып «селямлашув» суннетининъ аман-аман бутюн инджеликлерини огрендик. Аллах бизге суннет боюнджа яшамагъа ве Онынъ разылыгъыны къазанмагъа къысмет этсин! Бир-биримизге чокъ-чокъ селям берейик. Айше Дуран

Ахтем Зейтуллаев: «Меркезимиз ватандашларымызгъа ярдым косьтермек ичюн тешкиль этильди»

Опубликовано:

Дёрт йыл девамында Акъмесджитте «Юрт» консультатив укъукъ меркези ватандашларымызгъа фаркълы меселелерде укъукъий дестек косьтере. Къырым Джумхуриети ве Севастополь шеэри мусульманлары диний идареси эркянында чалышкъан меркезнинъ рехбери – Ахтем Зейтуллаевдир. Меркезге насыл меселелер боюнджа мураджаат этмек мумкюн? Инсанлар энъ сыкъ насыл проблемаларгъа расткеле? Оларнынъ чезилюв ёллары насыл? Бу ве дигер суаллерге джевап тапмакъ ичюн «Юрт» меркезининъ рехберине мураджаат эттик. «Юрт» укъукъий меслеат меркези акъкъында тариф этинъиз. Меркез не замандан берли чалыша? Онынъ ачылув тарихы насылдыр? «Юрт» укъукъий меслеат меркези – бу ватандашларымыз ичюн укъукъий ярдым косьтерюв меркезидир. Ярдым, эсасен, Къырымда чокътан берли яшагъан, эм де якъын заманда сюргюнлик ерлеринден къайткъан ватандашларымызгъа косьтериле. Юрт меркези ишини 2017 сенеси, февраль айында башлады. Айны о вакъыт эалининъ буюк къысымынынъ, эсасен, къырымтатарларнынъ укъукъий статусынынъ бельгиленюви меселеси кесен-кес тура эди. Эсас себеп – Къырымнынъ девлет менсюплигининъ денъишмесинен багълы олды. Айны шу себептен, бутюн укъукъий низам денъишкени ичюн, инсанларгъа оглеринде тургъан укъукъий проблемаларны озь башына чезмек къолай дегиль эди. Ватандашларнынъ кутьлевий мураджаатлары эсасында айры къурумны, яни джемааткъа укъукъий ярдым косьтерюв меркезини тешкиль этмек къарары къабул этильди. «Ватандашларымызгъа консультациялар беремиз, чешит макъамларгъа аризалар язмагъа ярдым этемиз ве, керек олгъанда, ресмий малюмат да талап эте билемиз». Фаалиетинъиз ненен багълы? Ишимизнинъ эсас ёнелиши – укъукъий ярдым косьтерильмесинен багълы. Яни ачылгъанымыздан берли, бугуньки куньге къадар, ватандашларымызгъа консультациялар беремиз, чешит макъамларгъа аризалар язмагъа ярдым этемиз ве, керек олгъанда, ресмий малюмат да талап эте билемиз. Асылында, «Юрт» меркези Къырымгъа даимий яшамасы ичюн къайткъан репатриантларгъа, семетдешлеримизге ярдым косьтермек ичюн тешкиль этильди. Лякин, бунъа бакъмадан, бизге чешит меселелер боюнджа мураджаат этелер. Биз дигер меселелерни де бакъмагъа тырышамыз. Ве, керек олгъанда, инсанларны дигер макъамларгъа да ёллаймыз. «Мураджаатлар арасында энъ сыкъ расткельген меселелер – нефакъа, реабилитация акъкъында малюматнаменинъ къабул этилюви, топракъ меселелери, шахсий весикъаларда япылгъан хаталар…» Инсанлар энъ сыкъ насыл меселелерге расткеле? Оларны чезюв ёллары насыл? Эгер 2017-2018 сенелери акъкъында айтсакъ, бу муддет девамында бизге, эсасен, миграция меселелеринен мураджаат эткен эдилер. Яни бу миграция эсабы, вакъытынджа яшав рухсети, икъамет рухсетнамеси ве, эльбетте, Русие Федерациясында ватандашлыкънынъ къабул этилювидир. Лякин къанунларгъа денъишмелер кирсетильген сонъ, яни саделештирильген процедуралар кирсетилювинен, кесен-кес тургъан меселелер бираз къарышты. Бундан да гъайры, мураджаатлар арасында энъ сыкъ меселе – нефакъа, реабилитация акъкъында малюматнаменинъ къабул этилюви, топракъ меселелери ве дигерлери. Халкъымыз ичюн даа 1991 сенесинден башлап, (базылар ичюн исе, –даа эвель) энъ сыкъ ве агъыр меселелер арасында – шахсий весикъаларда япылгъан хаталардыр. Кечмишнинъ мирасы бугуньки куньде аля даа актуаль. Яни бу меселе эр бир саада акс этиле. Меселя, икъамет рухсетнамесининъ (вид на жительство) ресмийлештирилюви ичюн ана-баба я да къартана, къартбаба ве дигер сойларнен сойдашлыкъ багъыны тасдыкъламакъ керек ола. Айны меселе дигер сааларда да проблемаларгъа ёл ача биле, меселя, асабалыкъ меселеси, нефакъанен темин этилюв ве дигерлери. Ватанына къайткъан къырымтатарлар ватандашлыкъны насыл къабул эте биле? Ватандашлыкъны алмакъ ичюн чокъ вакъыт керекми? Бу эснаснынъ бир къач басамагъы бар ве эр бир вазиетке хусусий якъынлашув мевджут. Орта къарарнен, ватандашлыкъны къабул этюв ичюн 3 ай къадар вакъыт керек. Лякин, шуны да къайд этмели ки, чешит себеплернен шу муддетке эр алда риает этильмей, ве муддет бутюн керекли весикъалар тапшырылгъан сонъ эсаплана. Сюргюн этильгенлер ве оларнынъ балалары ичюн ватандашлыкъ къабул этилювининъ къолай бир укъукъий усулы бармы? Эбет, сюргюн этильгенлер ичюн Русие Федерациясы ватандашлыгъы къабул этилювининъ саделештирильген тертиби бар. Президентнинъ къарарына коре, эгер сюргюн этильген инсанларнынъ озьлери я да оларнынъ догърудан сойлары, эвлятлыкъ балалары я да омюр аркъадашлары Къырым МССР территориясындан къанунсыз сюргюн этильген олсалар, олар ичюн саделештирильген тертип чалыша. Озюнъиз акъкъында тариф этинъиз, тахсилинъизни не ерде алдынъыз? Мен Таджикистанда догъдым. 1991 сенесине къадар Душанбе шеэринде яшадым. Айны шеэрде 1991 сенеси мектепни битирдим. Мектепни битирген сонъ, Къырымгъа авдет олдым. Сонъра Украина ордусында арбий хызметимни кечтим. 2000 сенеси Одесса миллий юридик академиясында укъукъшынаслыкъ зенаатыны огрендим. 1996-2014 сенелери девамында ватандашлыкъкъа алув ве инсан акълары боюнджа «Содействие» джемаат тешкилятында чалыштым. Ишиме ватандашлыкъ меселелери боюнджа мутехассыс оларакъ башладым, сонъра юрист олдым. 2009 сенесинден башлап исе, тешкилятнынъ иджраий мудири олдым. Фонднынъ эсас фаалиети репатриантлар, эксерий алларда, къырымтатарлар, ватандашлыгъы олмагъан шахыслар ве къачакъларнынъ укъукъий статусынынъ бельгиленювинен багълы эди. 1997 сенесинден эвлийим. 2 балам бар, къыз ве огълан. Экиси де шимди Къырым Федераль университетининъ студентлери олалар. «Озюне насыл давранышны корьмеге истесенъ, башкъаларгъа да айны давран» Сизинъ омюр шиарынъыз? Умумий омюр шиарым ёкъ. Чюнки яшайыш девамында базы шейлерге янъыдан, башкъаджа бакъмагъа башлайсынъ. Девиз дегиль де, къаидем бойле: «Озюне насыл давранышны корьмеге истесенъ, башкъаларгъа да айны давран», «Башкъаларны тенкъит этмесенъ, озюнъ де тенкъит этильмезсинъ». Умумен исе, эр вакъыт самимий, позитив олмагъа тырышам, имкяным олгъаны къадар якъынларыма ярдым косьтермеге арекет этем. Чюнки дюнья «айланма дюньясы» дейлер, – не япсанъ да, айнысыны аладжакъсынъ. Окъуйыджыларымызгъа тилеклеринъиз. Эр даим мусбет олунъыз. Эр кунюнъиз тебессюмнен башлансын, юрегинъиз къуванчнен толсун, эвинъизде исе, боллукъ-берекет ве тынчлыкъ олсун. Аллаху Тааля эпинъизге кучь-къувет, икмет ве чокъ йыл яшамагъа насип этсин!   Эвелина Аблязова

Регъаиб геджеси

Опубликовано:

Февральнинъ 18-19 куньлери кечер геджесинде бутюн мусульман дюньясы мубарек Регъаиб геджесини къаршылай. Бу гедже Аллахтан багъышлав тилегенлерни Раббимиз афу эте. Бу азиз геджеде япылгъан дуалар къабул этиле, къылынгъан намазлар, тутулгъан оразалар ве берильген садакъалар, бутюн ибадетлер ичюн сайысыз саваплар языла. «Регъаиб» арапчадан кельген бир сёздир. Бир де бир шейни истемек, арзу этмек, онъа авесленмек, мейиль этмек ве оны къазанмакъ ичюн кучь сарф этмек демектир. Ислям алеми эеджаннен беклегени мубарек Учь айлар Регъаиб геджесинен джанлана. Пейгъамбер Эфендимиз (с.а.с.) Регъаиб геджесининъ эмиети ве къыймети акъкъында бойле буюргъан: «Бу беш геджеде япылгъан дуалар къабул этиле: Регъаиб геджеси, шабан айынынъ 15-инджи геджеси, джума, Ораза байрамы ве Къурбан байрамы геджелери» (Ибн Асакир). Регъаиб геджеси реджеб айынынъ ильк джума геджесидир. Эр джума геджеси къыйметлидир. Бу эки къыйметли гедже бир арагъа кельгени вакъыт исе, даа къыйметли ола. Аллаху Тааля бу геджеде муминлерге ихсан ве икрам япа. Регъаиб геджесинде япылмасы мумкюн ибадетлер 1. Къуран-ы Керим окъумакъ. Бу себептен Аллахнынъ сёзюне олгъан севги, сайгъы ве багълылыкъ дуйгъулары янъылана ве къуветлене. 2. Пейгъамберимиз Мухаммед Мустафагъа (с.а.с.) саляват кетирмек. Бунен Эфендимизнинъ шефааты умют этиле, умметинден олма шууры тазелене. 3. Бир куньлюк фарз намазларынынъ къазаларыны ве нафиле намазлар къылмакъ. Регъаиб геджеси, онъа итибар этилип, ибадетнен кечириле. Ибадетлер ихсан шуурынен япыла. 4. Тефеккюр этмек. – «Мен кимим?», «Къайдан кельдим?», «Къаерге кетем?», «Аллахнынъ менден истеген шейлери нелердир?» киби суаллер берип, буларны яхшы этип тюшюнмек керек. 5. Олып кечкенлернинъ нетиджесини чыкъармакъ. Ве, бунъа эсасланаракъ, келеджекнинъ планы сызыла биле. 6. Гунахларгъа самимий оларакъ тёвбе ве истигъфар этмек. Шу мубарек геджени сонъ фырсат оларакъ билип, гонъюльден тёвбе кетириле. 7. Бол-бол зикир этмек. 8. Муминлернен эляллашмакъ, оларнынъ дуа ве разылыгъыны алмакъ. 9. Аралары бозулгъанларны барыштырмакъ. Гонъюллер алына, кедерли юзьлер кульдюриле. 10. Озюне ве дигер муминлерге дуа этмек. 11. Фукъаре, кимсесиз, оксюз, етим, хаста ве къарт олгъан кимселерни зиярет этип, оларны севги, шефкъат, урьмет, эдие ве садакъаларнен бахтлы этмек. 12. Къураннынъ тефсирини, хадислерни окъумакъ. 13. Диний сухбетлер япмакъ. 14. Мубарек гедженинъ акъшам, ятсы ве саба намазларыны джемаатнен ве джамилерде къылмагъа гъайрет косьтермек. 15. Кечинген сойларымызнынъ, достларымызнынъ ве якъынларымызнынъ къабирлери зиярет этилип, оларгъа дуа этмек. 16. Аятта олгъан ана ве бабаларымыз, достларымыз ве дигер якъынларымызнынъ мубарек геджелерини хайырламакъ, оларнынъ дуаларыны алмакъ. 17. Шу мубарек геджелернинъ куньдюзлеринде ораза тутмакъ. Реджеп айында ораза тутмакъ чокъ фазилетлидир. Пейгъамбер Эфендимизнинъ (с.а.с.) Рамазан айындан сонъра энъ чокъ ораза туткъаны ай – реджеб айыдыр. Юдже Аллах мубарек Учь айларнынъ биринджи джума геджеси олгъан Регъаиб геджесинде япаджагъымыз ибадет ве дуаларымызны къабул этсин. Юдже Мевлямыз эпимизни Аллаху Таалягъа ляйыкъ бир къул, Пейгъамбер Эфендимизге де ляйыкъ уммет эйлесин! Эки дюньяда да бахтлы этсин!   Ремзи Куртдеде